Ο Alexander Pantages, γεννημένος ως Periklis Alexandros Pandazis, υπήρξε μια από τις πιο συναρπαστικές φιγούρες στην ιστορία του αμερικανικού θεάματος.
Από τα ταπεινά ξεκινήματα ενός φτωχού παιδιού από την Άνδρο, κατάφερε να δημιουργήσει ένα τεράστιο δίκτυο θεάτρων που κυριάρχησε στις ΗΠΑ και τον Καναδά, προωθώντας το vaudeville και τις πρώτες κινηματογραφικές προβολές.
Ωστόσο, η ζωή του, γεμάτη δόξα και σκάνδαλα, κατέληξε σε τραγική πτώση, αφήνοντας πίσω μια κληρονομιά που σήμερα είναι εν μέρει ξεχασμένη, αλλά ορατή σε εμβληματικά κτίρια όπως το Pantages Theatre στο Χόλιγουντ.
Τα πρώτα χρόνια: Από την Ελλάδα στη χρυσή εποχή των περιπετειών
Γεννημένος το 1867 στο νησί της Άνδρου, ο Alexander Pantages μεγάλωσε σε μια φτωχή οικογένεια. Σε νεαρή ηλικία, γύρω στα 9-13 ετών, κατά τη διάρκεια ενός ταξιδιού του πατέρα του στην Αίγυπτο, το έσκασε από το σπίτι και ξεκίνησε μια ζωή γεμάτη περιπέτειες. Εργάστηκε ως ναύτης σε πλοία για δύο χρόνια, πέρασε από την Αίγυπτο και έφτασε μέχρι τον Παναμά, όπου συμμετείχε στις αποτυχημένες γαλλικές προσπάθειες κατασκευής του καναλιού. Εκεί κόλλησε ελονοσία, μια ασθένεια που τον ταλαιπώρησε και γύρω στο 1880 έφτασε στο Σαν Φρανσίσκο.
Εκεί δούλεψε ως σερβιτόρος και σύμφωνα με ορισμένες πηγές δοκίμασε την τύχη του ως μποξέρ, χωρίς επιτυχία. Το 1897, μαγεμένος από το Klondike Gold Rush (μια μαζική μετανάστευση περίπου 100.000 αναζητητών χρυσού προς την περιοχή Κλόνταϊκ του Γιούκον, στον βορειοδυτικό Καναδά, μεταξύ 1896 και 1899), μετακόμισε στο Dawson City του Γιούκον, όπου εργάστηκε ως σερβιτόρος και καθαριστής σε ένα καμπαρέ. Εκεί γνώρισε τη διάσημη χορεύτρια Kathleen "Klondike Kate" Rockwell, με την οποία ανέπτυξε σχέση και συνεργάστηκε σε θεατρικές επιχειρήσεις. Μετά από μια πυρκαγιά που κατέστρεψε το αρχικό θέατρο, ο Pantages έχτισε το Orpheum Theatre το 1900, όπου ξεκίνησε να παρουσιάζει σύντομες παραστάσεις και τις πρώτες κινηματογραφικές προβολές.
Η εισαγωγή στο Vaudeville: Ένα πολυσυλλεκτικό θέαμα για τις μάζες
Το vaudeville ήταν μια δημοφιλής μορφή ζωντανού θεάματος στις ΗΠΑ και τον Καναδά από τα τέλη του 19ου αιώνα μέχρι τις αρχές του 20ού, που συνδύαζε ποικίλες σύντομες πράξεις σε μια ενιαία παράσταση. Περιλάμβανε κωμωδία, μουσική, χορό, ακροβατικά, μαγικά κόλπα και ακόμη και παραστάσεις με εκπαιδευμένα ζώα, με στόχο να προσελκύσει ένα ευρύ κοινό από όλες τις κοινωνικές τάξεις. Οι παραστάσεις διαρκούσαν συνήθως 10-15 λεπτά η καθεμιά και εναλλάσσονταν γρήγορα, δημιουργώντας μια δυναμική εμπειρία που κρατούσε το ενδιαφέρον του κοινού.
Στα χρόνια του Pantages, το vaudeville συχνά συνδυαζόταν με τις πρώτες βωβές ταινίες, βοηθώντας στη μετάβαση από το ζωντανό θέατρο στον κινηματογράφο. Ο Pantages μπήκε σε αυτόν τον κόσμο στο Dawson City, όπου οι χρυσοθήρες αναζητούσαν ψυχαγωγία μετά από εξαντλητικές μέρες. Με τα κέρδη από το Orpheum, μετακόμισε στο Σιάτλ το 1902, αγόρασε το Crystal Theatre και άρχισε να χτίζει το δικό του κύκλωμα. Παρά το γεγονός ότι ήταν αναλφάβητος και μιλούσε σπαστά αγγλικά με βαριά προφορά, η επιχειρηματική του οξυδέρκεια τον οδήγησε σε γρήγορη επιτυχία. Το 1904 άνοιξε το πρώτο Pantages Theatre, και μέχρι το 1906 είχε παντρευτεί τη βιολονίστρια Lois Mendenhall, με την οποία απέκτησε παιδιά και ονόμασε ένα θέατρο προς τιμήν της.
Η αυτοκρατορία των θεάτρων: Από το Σιάτλ στο Χόλιγουντ
Στο απόγειο της καριέρας του, ο Pantages έλεγχε 84 θέατρα σε ΗΠΑ και Καναδά, που εκτείνονταν από τον Καναδά μέχρι το Μεξικό. Τα θέατρά του, σχεδιασμένα από τον αρχιτέκτονα B. Marcus Priteca σε νεοκλασικό στυλ «Pantages Greek», ήταν πολυτελή και προσιτά, με εισιτήρια στα 10 σεντς αρχικά. Κυριάρχησε στη Δύση, ανταγωνιζόμενος σκληρά τον John Considine, με τακτικές όπως κλοπή καλλιτεχνών και σαμποτάζ.
Συνεργάστηκε με την Famous Players (θυγατρική της Paramount) για συνδυαστικές παραστάσεις vaudeville και ταινιών, και μέχρι τα μέσα της δεκαετίας του 1920 η περιουσία του έφτανε τα 24 εκατομμύρια δολάρια (πάνω από 700 εκατομμύρια σήμερα). Το αποκορύφωμα ήταν το Hollywood Pantages Theatre, που άνοιξε το 1930, αλλά ο ίδιος δεν παρέστη στα εγκαίνια λόγω φυλάκισης. Παρά τις κατηγορίες για ρατσισμό (αρχικά απαγόρευε την είσοδο σε Αφροαμερικανούς, μέχρι που έχασε δικαστικά στο Spokane σε υπόθεση διακρίσεων), και τις προσωπικές του σχέσεις (όπως με την Klondike Kate), παρέμεινε ανεξάρτητος, αρνούμενος ακόμα και πρόταση εξαγοράς από την RKO το 1928.
Η δραματική πτώση: Το σκάνδαλο και η καταστροφή
Το 1929, εν μέσω της Μεγάλης Ύφεσης και της κατάρρευσης της Wall Street, η ζωή του Pantages κατέρρευσε. Τον Ιούνιο, η σύζυγός του Lois ενεπλάκη σε θανατηφόρο τροχαίο, γεγονός που επιβάρυνε ακόμη περισσότερο την οικογένεια.
Τον Αύγουστο, ο Pantages κατηγορήθηκε για βιασμό της 17χρονης χορεύτριας Eunice Alice Pringle, η οποία ισχυρίστηκε ότι της επιτέθηκε στο γραφείο του κατά τη διάρκεια ακρόασης. Η υπόθεση έγινε τεράστιο σκάνδαλο, με τα ταμπλόιντ του William Randolph Hearst να τον παρουσιάζουν ως «ξένο» και «κρύο» Έλληνα. Στην πρώτη δίκη τον Οκτώβριο 1929, καταδικάστηκε σε 1-50 χρόνια φυλάκιση στο San Quentin. Μετά από καρδιακές προσβολές και νοσηλεία, αφέθηκε ελεύθερος με εγγύηση 100.000 δολαρίων τον Ιούνιο 1930. Στη δεύτερη δίκη το 1931, με τον δικηγόρο Jerry Giesler, αθωώθηκε, αμφισβητώντας την αξιοπιστία της Pringle και υπονοώντας κίνητρα.
Υπήρξαν εικασίες ότι το σκάνδαλο στήθηκε από τον Joseph P. Kennedy (πατέρα του JFK) για να αγοράσει φθηνά τα θέατρά του, αλλά χωρίς αποδείξεις. Η φυλάκιση, οι δίκες και η Ύφεση τον οδήγησαν σε πτώχευση: πούλησε τα θέατρα σε RKO και Warner Bros. σε χαμηλές τιμές και αποσύρθηκε.
Η κληρονομιά: Από τη λάμψη στη λήθη
Ο Pantages πέθανε από καρδιακή ανεπάρκεια στις 17 Φεβρουαρίου 1936, σε ηλικία 69 ετών, αφήνοντας πίσω -σύμφωνα με αναφορές- μια περιουσία γύρω στα 5.000 δολάρια. Θάφτηκε στο Forest Lawn Memorial Park στο Glendale της Καλιφόρνια. Η κόρη του, Carmen παντρεύτηκε τον John Considine Jr., κάνοντάς τον παππού των ηθοποιών John και Tim Considine.
Παρά την πτώση του, υπήρξε πρωτοπόρος στη μετάβαση από το vaudeville στον κινηματογράφο, και πολλά θέατρά του λειτουργούν ακόμα, όπως το Hollywood Pantages, που φιλοξένησε τα Όσκαρ τη δεκαετία του 1950.
Σήμερα, η ιστορία του Pantages είναι ένα κλασικό παράδειγμα rags-to-riches-to-rags (από τη φτώχεια στον πλούτο και πάλι στη φτώχεια) ενός Έλληνα μετανάστη που νίκησε τις αντιξοότητες αλλά ηττήθηκε από σκάνδαλα και οικονομικές κρίσεις, υπενθυμίζοντας τη φθαρτότητα της επιτυχίας στο Χόλιγουντ.