Ένα νέο κεφάλαιο στο μυστήριο γύρω από την κατασκευή των πυραμίδων έρχεται να ανοίξει μια ανακάλυψη στην έρημο της Αιγύπτου.
Δύο τεράστιες θαμμένες κατασκευές κοντά στην Κόκκινη Πυραμίδα του Νταχσούρ, που για δεκαετίες θεωρούνταν πιθανός δρόμος μεταφοράς λίθων ή φυσικές ανυψώσεις του εδάφους, ενδέχεται να αποτελούσαν μέρος ενός εξελιγμένου υδραυλικού συστήματος των αρχαίων Αιγυπτίων.
Σύμφωνα με νέα μελέτη ερευνητών από το Πανεπιστήμιο του Καΐρου, που δημοσιεύτηκε στην επιστημονική επιθεώρηση Nature, οι κατασκευές δεν είχαν πιθανότατα ως κύριο σκοπό τη μεταφορά υλικών, αλλά τη διαχείριση του νερού: τη συγκράτηση πλημμυρών, την παγίδευση ιζημάτων και την προστασία της περιοχής όπου ο Φαραώ Σνεφρού, πατέρας του Χέοπα, κατασκεύασε ένα από τα σημαντικότερα μνημεία της 4ης δυναστείας (2600 π.Χ.).
Η θεωρία, αν επιβεβαιωθεί με αρχαιολογικές ανασκαφές, θα μπορούσε να αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο οι επιστήμονες αντιλαμβάνονται τις τεχνολογικές δυνατότητες των αρχαίων Αιγυπτίων πριν από περίπου 4.500 χρόνια.
Ένα «κρυφό» δίκτυο φραγμάτων στην καρδιά της ερήμου
Η Κόκκινη Πυραμίδα βρίσκεται στο Νταχσούρ, περίπου 15 έως 25 μίλια νότια του Καΐρου, και κατασκευάστηκε γύρω στο 2590 π.Χ. κατά τη διάρκεια της βασιλείας του Σνεφρού, πατέρα του Χέοπα που έδωσε την εντολή για την κατασκευή της Μεγάλης Πυραμίδας της Γκίζας.
Οι δύο δομές που εντοπίστηκαν διασχίζουν την κοιλάδα Ουάντι Νταχσούρ και έχουν μήκος περίπου 600 έως 700 μέτρα. Οι ερευνητές υποστηρίζουν ότι η μορφολογία τους παραπέμπει περισσότερο σε χωμάτινα και λιθόκτιστα φράγματα παρά σε δρόμους.
Η θέση τους θεωρείται το σημαντικότερο στοιχείο υπέρ της νέας θεωρίας. Αντί να ακολουθούν μια φυσική διαδρομή μεταφοράς υλικών, οι κατασκευές βρίσκονται κάθετα στη ροή των υδάτων, ακριβώς στο σημείο όπου θα τοποθετούσε κάποιος ένα σύστημα ανάσχεσης πλημμυρών.
Οι επιστήμονες εκτιμούν ότι το σύστημα αποτελούνταν από δύο φράγματα, μια δεξαμενή συγκράτησης νερού, ένα κανάλι εκτροπής και πιθανώς ένα από τα αρχαιότερα γνωστά τριγωνικά υπερχειλιστικά συστήματα στον κόσμο.
Νερό αντί για μυστήριο: Πώς μπορεί να βοήθησε στην κατασκευή της πυραμίδας
Οι ερευνητές δεν υποστηρίζουν ότι οι πυραμίδες χτίστηκαν αποκλειστικά με τη δύναμη του νερού. Αντίθετα, θεωρούν ότι η υδραυλική υποδομή αποτελούσε μέρος ενός μεγαλύτερου συστήματος που διευκόλυνε την κατασκευή.
Μεταξύ των πιθανών χρήσεων ήταν η μεταφορά βαριών υλικών σε μικρές αποστάσεις με τη βοήθεια νερού, η παροχή νερού στους χιλιάδες εργάτες και ζώα που συμμετείχαν στο έργο, η παρασκευή κονιάματος, αλλά και ο περιορισμός της σκόνης στο εργοτάξιο.
Η προτεινόμενη δεξαμενή ανάμεσα στα δύο φράγματα θα μπορούσε να αποθηκεύει περίπου 61 εκατομμύρια γαλόνια νερού, ενώ οι επιστήμονες εκτιμούν ότι η πραγματική χωρητικότητά της ίσως ήταν ακόμη μεγαλύτερη, καθώς μεγάλο μέρος της περιοχής έχει καλυφθεί από άμμο.
Το σύστημα πιθανότατα λειτουργούσε ως «φίλτρο» για τις ξαφνικές πλημμύρες της ερήμου. Το πρώτο φράγμα θα επιβράδυνε τη ροή, επιτρέποντας σε πέτρες και λάσπη να καθιζάνουν, ενώ το δεύτερο θα συγκρατούσε το καθαρότερο νερό.
Το μυστηριώδες τριγωνικό έργο που εντυπωσίασε τους ερευνητές
Το πιο εντυπωσιακό στοιχείο της ανακάλυψης βρίσκεται στο δυτικό φράγμα. Μέσω δορυφορικών εικόνων και παλαιότερων αεροφωτογραφιών, οι επιστήμονες εντόπισαν μια μεγάλη ζιγκ-ζαγκ ή τριγωνική κατασκευή.
Η μορφή αυτή, σύμφωνα με τη μελέτη, δεν ταιριάζει σε έναν απλό δρόμο ή ανάχωμα. Αντίθετα, μοιάζει με ειδικό υπερχειλιστή τύπου «duckbill», έναν μηχανισμό που επιτρέπει την ασφαλή απελευθέρωση μεγαλύτερων ποσοτήτων νερού χωρίς την καταστροφή του φράγματος.
Οι υπολογισμοί δείχνουν ότι μια τέτοια κατασκευή θα μπορούσε να απομακρύνει περισσότερο από διπλάσια ποσότητα νερού σε σχέση με έναν συμβατικό ευθύ υπερχειλιστή ίδιου μήκους.
Εάν επιβεβαιωθεί αρχαιολογικά, θα αποτελούσε ένα από τα πρώτα παραδείγματα τόσο προηγμένης υδραυλικής μηχανικής στην αρχαία Αίγυπτο.
Η εμπειρία από παλαιότερες καταστροφές και η «μάχη» με τις πλημμύρες
Οι ερευνητές θεωρούν πιθανό ότι οι αρχαίοι Αιγύπτιοι είχαν ήδη αποκτήσει σημαντική εμπειρία στη διαχείριση των πλημμυρών.
Σε μικρή απόσταση από το Νταχσούρ βρίσκεται το Σαντ ελ-Καφάρα, ένα από τα αρχαιότερα μεγάλα φράγματα που έχουν εντοπιστεί στον κόσμο. Το έργο αυτό, κατασκευασμένο περίπου την ίδια περίοδο, θεωρείται ότι καταστράφηκε από ισχυρή πλημμύρα, πιθανώς επειδή δεν διέθετε επαρκές σύστημα εκτόνωσης νερού.
Το νέο σύστημα στο Νταχσούρ, σύμφωνα με τους επιστήμονες, ίσως αποτελούσε μια τεχνολογική απάντηση σε τέτοιους κινδύνους.
Η θεωρία παραμένει υπό διερεύνηση
Παρά τα εντυπωσιακά ευρήματα, οι επιστήμονες προειδοποιούν ότι δεν υπάρχει ακόμη οριστική απόδειξη.
Οι κατασκευές δεν έχουν ανασκαφεί και δεν έχουν χρονολογηθεί με ακρίβεια, ενώ η περιοχή βρίσκεται εν μέρει σε ζώνη με περιορισμένη πρόσβαση.
Για να επιβεβαιωθεί η θεωρία, οι αρχαιολόγοι θα πρέπει να εντοπίσουν στοιχεία όπως ειδικά δομημένους πυρήνες φραγμάτων, ίχνη διάβρωσης από νερό, στρώματα ιζημάτων ή υλικά που μπορούν να χρονολογηθούν.
Μέχρι τότε, η ανακάλυψη παραμένει μια συναρπαστική υπόθεση: ότι πίσω από τα μεγάλα μνημεία της αρχαίας Αιγύπτου ίσως δεν κρύβονταν μόνο τεράστιες ανθρώπινες προσπάθειες και πέτρινοι δρόμοι, αλλά και ένα πολύπλοκο δίκτυο μηχανικής που εκμεταλλευόταν τη δύναμη του νερού.