Η φωνή που άκουγαν κρυφά χιλιάδες Έλληνες στα χρόνια της δικτατορίας θα συνεχίσει να ακούγεται, έστω σε άλλη μορφή από εκείνη της δεκαετίας του '70.
- Η εκπομπή υπήρξε βασική φωνή της αντίστασης κατά της χούντας. Ασκώντας ανοιχτή κριτική και μεταδίδοντας ειδήσεις για την αντιστασιακή δράση και τα βασανιστήρια, αποτελούσε για εκατομμύρια Έλληνες μια σπάνια πηγή ανεξάρτητης ενημέρωσης.
- Μετά τη Μεταπολίτευση το πρόγραμμα διατήρησε τη δημοφιλία του, καλύπτοντας σημαντικά διεθνή γεγονότα. Δεκάδες ελληνικοί σταθμοί το αναμετέδιδαν, καθιερώνοντάς το ως πρότυπο έγκυρης ενημέρωσης, συνεχίζοντας την κληρονομιά των δύσκολων χρόνων.
- Τον Φεβρουάριο του 2026 το Ραδιοτηλεοπτικό Συμβούλιο της DW ανακοίνωσε την κατάργηση του ελληνικού προγράμματος λόγω περικοπών. Η απόφαση προκάλεσε έντονες αντιδράσεις σε Ελλάδα και Γερμανία, κινητοποιώντας δημοσιογραφικούς και πολιτικούς φορείς.
- Έπειτα από πολιτικές παρεμβάσεις και πιέσεις, το Συμβούλιο της Deutsche Welle ανακάλεσε ομόφωνα την απόφασή του τον Σεπτέμβριο του 2026. Το ελληνικό πρόγραμμα θα συνεχιστεί με προσαρμοσμένη δομή, διασώζοντας την ιστορική του παρουσία.
Στα χρόνια που η επταετής δικτατορία των συνταγματαρχών έπνιγε κάθε ανεξάρτητη φωνή στην Ελλάδα, χιλιάδες οικογένειες γύριζαν κάθε απόγευμα κρυφά το κουμπί ενός ραδιοφώνου στα βραχέα κύματα αναζητώντας ειδήσεις που η χουντική λογοκρισία δεν επέτρεπε να ακουστούν. Στην άλλη άκρη εκείνου του σήματος βρισκόταν η Κολωνία και μια χούφτα Ελλήνων δημοσιογράφων που είχαν αποφασίσει να παραμείνουν ενεργοί και να μη σιωπάσουν απέναντι στη χούντα.
Η ιστορία του ελληνικού προγράμματος της Deutsche Welle ξεκινά στις 13 Απριλίου 1964, όταν ο γερμανικός κρατικός σταθμός άρχισε να εκπέμπει στα ελληνικά από την Κολωνία μέσω βραχέων κυμάτων. Στα πρώτα του χρόνια το πρόγραμμα ήταν σχετικά ουδέτερο απέναντι στην ελληνική εσωτερική πολιτική, μια στάση που διατηρήθηκε ακόμη και μετά το πραξικόπημα των συνταγματαρχών τον Απρίλιο του 1967.
Η μεγάλη στροφή σημειώθηκε το 1969, όταν ο τότε νέος επικεφαλής του σταθμού, Βάλτερ Στάιγκνερ, μαζί με μια μικρή ομάδα αφοσιωμένων Ελλήνων δημοσιογράφων, αποφάσισε ότι το ήπιο μέχρι τότε πρόγραμμα έπρεπε να ασκήσει ανοιχτή κριτική στο δικτατορικό καθεστώς της Αθήνας. Την πρωτοβουλία αυτή πήρε ο τότε νεαρός δημοσιογράφος Κώστας Νικολάου, που είχε φτάσει στην Κολωνία από το Μόναχο μαζί με τη σύζυγό του Νίκη, η οποία έγινε αργότερα εκφωνήτρια του σταθμού. Γύρω από τον Νικολάου συσπειρώθηκε σύντομα όλη η συντακτική ομάδα, παρά τις όποιες διαφορές στον τρόπο άσκησης της ραδιοφωνικής αντίστασης.
Μία από τις ελάχιστες ανεξάρτητες πηγές ενημέρωσης
Από τότε και μέχρι την πτώση της δικτατορίας το 1974 η ελληνική εκπομπή της Deutsche Welle έγινε μία από τις ελάχιστες ανεξάρτητες πηγές ενημέρωσης για εκατομμύρια Έλληνες. Εσωτερικές εκθέσεις του σταθμού εκείνης της περιόδου κάνουν λόγο για περίπου τρία εκατομμύρια ακροατές στην Ελλάδα, αριθμός εντυπωσιακός για ένα πρόγραμμα που η ακρόασή του ήταν επίσημα απαγορευμένη από το καθεστώς.
Οι Έλληνες άκουγαν κρυφά κάθε απόγευμα τις εκπομπές από τα βραχέα, μαθαίνοντας για τη δράση της αντίστασης στο εξωτερικό, αλλά και για συλλήψεις και βασανιστήρια που η λογοκρισία της χούντας απέκρυπτε. Μέσα από ένα εκτεταμένο δίκτυο πληροφοριών, η ελληνική σύνταξη συγκέντρωνε και μετέδιδε ειδήσεις που κανένα άλλο Μέσο Ενημέρωσης δεν τολμούσε να δημοσιεύσει, μεταδίδοντας παράλληλα και έργα μουσικών που είχαν απαγορευθεί από το καθεστώς, όπως του Μίκη Θεοδωράκη και του Διονύση Σαββόπουλου. Η ισορροπία δεν ήταν καθόλου εύκολη, καθώς η διεύθυνση του σταθμού δεχόταν συχνά πιέσεις να αμβλύνει τον τόνο της κριτικής απέναντι σε μια, τυπικά τουλάχιστον, συμμαχική κυβέρνηση της (τότε Δυτικής) Γερμανίας.
Θεοδωράκης, Παπούλιας, Mπακογιάννης
Ανάμεσα στα πρόσωπα που έμειναν στην ιστορία του προγράμματος ξεχωρίζει ο Αλέξανδρος Σχινάς, του οποίου οι «φλογεροί φιλιππικοί» από τα βραχέα εναντίον της χούντας συνδύαζαν πολιτικό πάθος με πνευματική φινέτσα. Στο πλευρό του βρέθηκαν επίσης η Δανάη Κουλμάση, ο Μάριος Νικολινάκος, ο Γιώργος Κλαδάκης, ο Βάσος Μαθιόπουλος και ο Βασίλης Μαυρίδης, στελέχη που συνέθεσαν αυτό που περιγράφεται σήμερα ως το πάνθεον των ηρώων των ερτζιανών εκείνης της εποχής.
Ανάμεσα στους συνεργάτες της ελληνικής εκπομπής στην Κολωνία βρέθηκε επίσης, εκείνα τα χρόνια, ο μετέπειτα Πρόεδρος της Δημοκρατίας Κάρολος Παπούλιας, ο οποίος χαρακτήρισε αργότερα την εκπομπή «ιστορικό σύμβολο για τον ελληνικό λαό στον αγώνα για τη δημοκρατία και τα ανθρώπινα δικαιώματα». Ο ίδιος ο Μίκης Θεοδωράκης έχει περιγράψει σε παλαιότερη συνέντευξή του πώς άκουγε το πρόγραμμα κάθε απόγευμα για δύο χρόνια μαζί με την οικογένειά του στον τόπο της εξορίας του, λέγοντας ότι αυτή η ακρόαση ενίσχυε το ηθικό και την αποφασιστικότητά τους.
Ομοίως καθοριστική υπήρξε και η συμβολή του αείμνηστου Παύλου Μπακογιάννη. «Σε αντίθεση με τα ελληνόφωνα προγράμματα της "Φωνής της Αμερικής" ή και του BBC που τήρησαν ουδέτερη στάση το ελληνικό πρόγραμμα της Deutsche Welle ήταν σαφέστατα στο πλευρό των δημοκρατών. Το ίδιο ισχύει και για το ελληνικό πρόγραμμα από το Μόναχο. Ο διευθυντής του Παύλος Μπακογιάννης, αν και δεν ήταν αριστερός, πολεμούσε τη χούντα – ακόμη και ενάντια στη θέληση του τότε ισχυρού άνδρα της Βαυαρίας Φραντς-Γιόζεφ Στράους. Αλλά και στη Deutsche Welle ασκήθηκε τότε μεγάλη πίεση στην Eλληνική Σύνταξη να αντιμετωπίζουν πιο „ήπια“ το καθεστώς. Οι δημοσιογράφοι δεν ενέδωσαν. Για αυτό τους αξίζει μεγάλος έπαινος», σημειώνει στην DW η πρόεδρος της Ένωσης των Γερμανο-Ελληνικών Εταιρειών Σίγκριντ Σκαρπέλης-Σπερκ.
Μετά την αποκατάσταση της Δημοκρατίας
Μετά την αποκατάσταση της Δημοκρατίας, η ελληνική εκπομπή διατήρησε τη δημοφιλία της, παρότι το πλαίσιο άλλαξε ριζικά. Στην περίοδο του κρατικού μονοπωλίου της ΕΡΤ και αργότερα, με την έκρηξη της ελεύθερης ραδιοφωνίας στις αρχές της δεκαετίας του 1990, δεκάδες ελληνικοί ραδιοφωνικοί σταθμοί άρχισαν να αναμεταδίδουν τις εκπομπές της.
Ήταν η εποχή που η σύνταξη κάλυψε γεγονότα όπως ο πρώτος πόλεμος του Κόλπου το 1991 και η διάλυση της Γιουγκοσλαβίας, βιώνοντας τις τελευταίες εξελίξεις μέσα από τα γραφεία δίπλα στους Σερβο-Κροάτες συναδέλφους. Οι νεότεροι δημοσιογράφοι εκείνης της γενιάς δεν είχαν πια τις δάφνες της αντιδικτατορικής δράσης, επιδίωκαν όμως να συνεχίσουν το μότο της έγκαιρης και έγκυρης ενημέρωσης που είχε καθιερώσει το πρόγραμμα στα δύσκολα χρόνια.
Τον Απρίλιο του 2024 η ελληνική εκπομπή γιόρτασε τα εξήντα χρόνια λειτουργίας της με εκδήλωση στην Αθήνα, σχεδόν ταυτόχρονα με τα πενήντα χρόνια από τη Μεταπολίτευση. Ο σημερινός της ρόλος, όπως τον περιέγραφε τότε ο Σπύρος Μοσκόβου, δεν είναι πια αυτός της φωνής της αντίστασης, αλλά μιας συμπληρωματικής οπτικής, μιας ψηφίδας μέσα στο πολύπλευρο ελληνικό μιντιακό τοπίο που προσφέρει την οπτική της Κεντρικής Ευρώπης, η οποία δεν ταυτίζεται πάντα με εκείνη του ευρωπαϊκού Νότου, μέσα από την ιστοσελίδα, το ραδιοφωνικό μαγκαζίνο και τις τηλεοπτικές συνδέσεις του σταθμού.
Η ιστορική αυτή παρουσία κινδύνευσε φέτος να τερματιστεί οριστικά. Τον Φεβρουάριο του 2026 το Ραδιοτηλεοπτικό Συμβούλιο της Deutsche Welle ανακοίνωσε την κατάργηση της ελληνικής υπηρεσίας από την 1η Ιανουαρίου 2027, στο πλαίσιο περικοπών που συνδέονταν με μείωση της ομοσπονδιακής χρηματοδότησης του Οργανισμού κατά περίπου 21 εκατομμύρια ευρώ.
Το ελληνικό πρόγραμμα επρόκειτο, μάλιστα, να είναι το μοναδικό από τα συνολικά 32 γλωσσικά προγράμματα της DW που θα καταργούνταν πλήρως, μια εξέλιξη που προκάλεσε έντονες αντιδράσεις τόσο στην Ελλάδα όσο και στη Γερμανία. Στην προσπάθεια διάσωσής του κινητοποιήθηκαν φορείς της ελληνογερμανικής κοινότητας, δημοσιογραφικές ενώσεις όπως η ΕΣΗΕΑ και προσωπικότητες όπως ο πρόεδρος του Γερμανοελληνικού Επιχειρηματικού Συνδέσμου Φαίδων Κοτσαμπόπουλος, ενώ το ζήτημα έφτασε μέχρι το ανώτατο πολιτικό επίπεδο, με τον πρωθυπουργό Κυριάκο Μητσοτάκη να το θέτει προσωπικά στον Γερμανό καγκελάριο Φρίντριχ Μερτς.
Οι πιέσεις τελικά απέδωσαν καρπούς. Χθες το Ραδιοτηλεοπτικό Συμβούλιο της Deutsche Welle αποφάσισε ομόφωνα να ανακαλέσει την απόφαση κατάργησης, ανατρέποντας τον σχεδιασμό που θα έθετε τέλος σε μια συνεχή παρουσία 62 ετών.
Με τη νέα απόφαση, το ελληνικό πρόγραμμα παραμένει μέρος της Deutsche Welle και μετά το 2026, έστω με προσαρμοσμένη και περιορισμένη δομή στο πλαίσιο του νέου μοντέλου λειτουργίας του Οργανισμού. Η φωνή που άκουγαν κρυφά χιλιάδες Έλληνες στα χρόνια της δικτατορίας, και που παρέμεινε παρούσα στο ελληνικό μιντιακό τοπίο για έξι δεκαετίες, θα συνεχίσει, έτσι, να ακούγεται, έστω σε διαφορετική μορφή από εκείνη που της χάρισε τη θέση της στη συλλογική μνήμη της χώρας.