Η αντίστροφη μέτρηση για την πολυαναμενόμενη κινηματογραφική μεταφορά της «Οδύσσειας» από τον Κρίστοφερ Νόλαν έχει ξεκινήσει, όμως ο ενθουσιασμός δεν περιορίζεται στους φίλους του σινεμά.
- Η ταινία «Οδύσσεια» του Κρίστοφερ Νόλαν, με πρωταγωνιστή τον Ματ Ντέιμον, δημιουργεί τεράστιες προσδοκίες. Καθηγητές Κλασικών Σπουδών βλέπουν μια μοναδική ευκαιρία για να αναζωπυρωθεί το ενδιαφέρον των νέων για τα ομηρικά έπη.
- Το ενδιαφέρον για την ταινία έχει ήδη μεταφραστεί σε δράσεις παγκοσμίως. Μουσεία, λέσχες ανάγνωσης και πανεπιστήμια διοργανώνουν εκδηλώσεις, διαλέξεις και μαραθωνίους ανάγνωσης του ομηρικού έπους, προσελκύοντας χιλιάδες συμμετέχοντες πριν την πρεμιέρα.
- Οι ακαδημαϊκοί αναμένουν επανάληψη του «φαινομένου του Μονομάχου», που το 2000 αύξησε τις εγγραφές στις Κλασικές Σπουδές. Ωστόσο, υπάρχει και σκεπτικισμός, με κάποιους να προβλέπουν κυρίως αυξημένη συζήτηση και όχι απαραίτητα περισσότερους φοιτητές.
- Η δημοσιότητα της ταινίας έχει ήδη καταστήσει ξανά best seller τη μετάφραση της Οδύσσειας από την Έμιλι Γουίλσον. Η σύνδεση της μυθολογίας με τη σύγχρονη ποπ κουλτούρα θεωρείται κλειδί για τη διατήρηση του κλάδου.
Σε πανεπιστήμια, σχολεία, μουσεία και ακαδημαϊκούς κύκλους σε ολόκληρο τον κόσμο, η νέα παραγωγή έχει ήδη δημιουργήσει ένα πρωτοφανές κύμα ενδιαφέροντος για την αρχαία ελληνική γραμματεία, πολύ πριν ακόμη φτάσει στις κινηματογραφικές αίθουσες.
Οι ειδικοί μιλούν ήδη για ένα φαινόμενο αντίστοιχο με το περίφημο «Gladiator effect» τη δεκαετία του 2000 ελπίζοντας ότι η μεταφορά της «Οδύσσειας» στη μεγάλη οθόνη θα οδηγήσει μια νέα γενιά να ανακαλύψει τον Όμηρο και τον κόσμο της αρχαιότητας.
Από τις κινηματογραφικές... στις σχολικές αίθουσες
Η ταινία, με πρωταγωνιστή τον Ματ Ντέιμον στον ρόλο του Οδυσσέα, αφηγείται το δεκαετές επικό ταξίδι επιστροφής του βασιλιά της Ιθάκης μετά τον Τρωικό Πόλεμο.
Η φήμη του Νόλαν, δημιουργού επιτυχιών όπως το «Όπενχαϊμερ», το «Inception» και η τριλογία του «Μπάτμαν», έχει δημιουργήσει τεράστιες προσδοκίες. Αναλυτές της κινηματογραφικής αγοράς εκτιμούν ότι η «Οδύσσειά» του μπορεί να ξεπεράσει ακόμη και το ένα δισεκατομμύριο δολάρια σε εισπράξεις ανά την υφήλιο.
Παράλληλα, οι καθηγητές Κλασικών Σπουδών βλέπουν μια μοναδική ευκαιρία να αναζωπυρωθεί το ενδιαφέρον των νέων για τα αρχαία κείμενα.
«Ήξερα ότι θα ήταν κάτι πολύ μεγάλο από τη στιγμή που σκηνοθετεί ο Κρίστοφερ Νόλαν. Κάθε φορά που ο κόσμος συζητά για όσα διδάσκουμε στην τάξη, είναι εξαιρετικά ενθαρρυντικό για εμένα ως εκπαιδευτικό», δηλώνει στο CNN η Τζένι Λουόνγκο, καθηγήτρια Λατινικών στο St. Andrew's Episcopal School στο Όστιν του Τέξας και πρόεδρος της American Classical League.
Ανάλογη αισιοδοξία εκφράζει και η Νίνα Παπαθανασοπούλου, καθηγήτρια Κλασικών Σπουδών στο College Year in Athens και υπεύθυνη δημόσιας συμμετοχής της Society for Classical Studies.
«Είναι ξεκάθαρο ότι η ταινία θα έχει τεράστια απήχηση και θα προσελκύσει ένα πολύ μεγάλο κοινό. Φαίνεται πως μπορεί να αποτελέσει έναν εξαιρετικό τρόπο για να αναζωπυρωθεί το ενδιαφέρον για τον αρχαίο κόσμο», σημειώνει.
Η «Οδύσσεια» γεμίζει λέσχες ανάγνωσης και μουσεία
Το ενδιαφέρον έχει ήδη αρχίσει να μεταφράζεται σε πράξεις.
Το Getty Museum στο Λος Άντζελες διοργάνωσε μια ολόκληρη ημέρα αφιερωμένη στην «Οδύσσεια», με διαλέξεις, συζητήσεις και μουσικές παραστάσεις βασισμένες στο ομηρικό έπος.
Στην Αυστραλία, μεγάλη αλυσίδα βιβλιοπωλείων διοργανώνει έναν μήνα εκδηλώσεων και διαλέξεων αφιερωμένων στο έργο του Ομήρου, που θα κορυφωθούν με ομαδική προβολή της ταινίας.
Παρόμοιες πρωτοβουλίες αναπτύσσονται και στη Βρετανία, όπου οι λέσχες ανάγνωσης της Classical Association επικεντρώνονται στον Όμηρο.
«Η ταινία έχει ήδη προσελκύσει νέο κοινό στις δράσεις και στις εκδηλώσεις του οργανισμού μας και ανυπομονούμε να δούμε ακόμη μεγαλύτερη συμμετοχή», δηλώνει η Κατρίνα Κέλι, διευθύντρια συμμετοχής της Classical Association. «Περιμένουμε με μεγάλο ενδιαφέρον να δούμε την εκδοχή του Νόλαν.»
Ακόμη πιο εντυπωσιακή είναι η ανταπόκριση που καταγράφηκε στο Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνιας στο Μπέρκλεϊ. Η διαδικτυακή λέσχη ανάγνωσης της «Οδύσσειας», που είχε σχεδιαστεί ως μια μικρή πρωτοβουλία, προσέλκυσε περισσότερους από 1.300 συμμετέχοντες από κάθε γωνιά του κόσμου.
Παράλληλα, περισσότεροι από 55 φοιτητές και καθηγητές συμμετείχαν σε έναν δωδεκάωρο δημόσιο μαραθώνιο ανάγνωσης ολόκληρου του έργου.
Η Κιμ Σέλτον, καθηγήτρια Αρχαίων Ελληνικών και Ρωμαϊκών Σπουδών στο UC Berkeley, δηλώνει χαρακτηριστικά: «Ελπίζω πραγματικά να υπάρξει έκρηξη ενδιαφέροντος. Μάλιστα, αυτός είναι και ο λόγος που θα διδάξω φέτος μάθημα αφιερωμένο στον Τρωικό Πόλεμο.»
Το φαινόμενο «Μονομάχος» μπορεί να επαναληφθεί
Οι ακαδημαϊκοί θυμούνται ότι κάτι αντίστοιχο είχε συμβεί το 2000, όταν προβλήθηκε ο «Μονομάχος» του Ρίντλεϊ Σκοτ.
Τότε παρατηρήθηκε σημαντική αύξηση στις εκδόσεις βιβλίων που αφορούσαν την αρχαιότητα, ενώ αρκετά πανεπιστήμια ανέφεραν αισθητή άνοδο στις εγγραφές φοιτητών στα τμήματα Κλασικών Σπουδών.
Ο Ρόμπερτ Γουίρ, πρόεδρος της Classical Association of Canada και αναπληρωτής καθηγητής στο University of Windsor, θυμάται ότι μετά την κυκλοφορία του «Μονομάχου» σχεδόν διπλασιάστηκαν οι φοιτητές στις εισαγωγικές σπουδές στον ελληνικό και ρωμαϊκό πολιτισμό. «Με τη νέα ταινία του Νόλαν, είναι πολύ πιθανό να δούμε ξανά μια αντίστοιχη αύξηση», εκτιμά.
Ωστόσο, δεν συμμερίζονται όλοι την ίδια αισιοδοξία.
Ο Μαξ Νέλσον, καθηγητής του προγράμματος Ελληνικών και Ρωμαϊκών Σπουδών στο ίδιο πανεπιστήμιο, θεωρεί ότι η επιτυχία της ταινίας δεν θα μεταφραστεί απαραίτητα σε μεγάλη αύξηση εγγραφών.
«Η πρόβλεψή μου είναι ότι η ταινία δεν θα φέρει μεγάλο αριθμό νέων φοιτητών στα μαθήματά μας, όμως σίγουρα θα δημιουργήσει πολλά ερωτήματα σε όσους ενδιαφέρονται να γνωρίσουν καλύτερα την αρχαιότητα», λέει.
Όπως αποκαλύπτει, σκοπεύει να εντάξει την «Οδύσσεια» του Νόλαν στο μάθημά του «Ο Αρχαίος Κόσμος στον Κινηματογράφο».
«Θα αποτελέσει ένα πολύ χρήσιμο σημείο αναφοράς για τις συζητήσεις μέσα στην τάξη σχετικά με τις διαφορετικές προσεγγίσεις και ερμηνείες του αρχαίου επικού ποιήματος», εξηγεί.
Η μετάφραση της «Οδύσσειας» που έγινε ξανά best seller
Η τεράστια δημοσιότητα της ταινίας δεν έχει επηρεάσει μόνο τους πανεπιστημιακούς.
Η κλασική φιλόλογος Έμιλι Γουίλσον, της οποίας η αγγλική μετάφραση της «Οδύσσειας» του 2017 αποτέλεσε μία από τις βασικές πηγές έμπνευσης του Νόλαν, δηλώνει ότι δέχεται καθημερινά αμέτρητα αιτήματα από δημοσιογράφους.
«Με την ταινία να πλησιάζει, κατακλύζομαι από ερωτήσεις και αιτήματα για συνεντεύξεις», αναφέρει χαρακτηριστικά, ενώ η μετάφρασή της έχει ξαναγίνει best seller – με τη Ζεντάγια μεταξύ των celebrities, που έσπευσαν να προμηθευτούν αντίτυπο.
Η Νίνα Παπαθανασοπούλου θεωρεί ότι η κινηματογραφική μεταφορά μπορεί να λειτουργήσει όπως συνέβη στο παρελθόν με δημοφιλή έργα, όπως το «Percy Jackson» ή το βιντεοπαιχνίδι «Hades», τα οποία έφεραν πολλούς νέους πιο κοντά στην ελληνική μυθολογία.
«Πιστεύω ότι πολλοί από εμάς έχουμε πλέον καταλάβει πως, αν θέλουμε ο κλάδος μας να παραμείνει ζωντανός, πρέπει να συνδεθούμε ουσιαστικά με τις σύγχρονες φωνές και να συνεργαστούμε με τους καλλιτέχνες», υπογραμμίζει.
Αν οι προσδοκίες επιβεβαιωθούν, η «Οδύσσεια» του Κρίστοφερ Νόλαν ίσως δεν αποτελέσει απλώς ακόμη μία τεράστια κινηματογραφική επιτυχία. Μπορεί να εξελιχθεί στην αφορμή για να γνωρίσουν εκατομμύρια άνθρωποι σε όλο τον κόσμο το ένα από τα δύο έπη του Ομήρου και να ξαναστρέψουν το βλέμμα τους στην αρχαία ελληνική κληρονομιά.