Η περίοδος της αφέλειας και των «ανοικτών θυρών» προς τα κεφάλαια του Πεκίνου πλησιάζει στο τέλος της και αυτό ισχύει και για τα λιμάνια.
Μετά τις ΗΠΑ και η Ευρωπαϊκή Ένωση, έστω με τη γνωστή της ταχύτητα «χελώνας» στις γεωπολιτικές αποφάσεις, δείχνει να αντιλαμβάνεται πως οι υποδομές δεν είναι απλώς τσιμέντο, γερανογέφυρες και logistics, αλλά κρίσιμα εργαλεία ισχύος.
Η συστημική διείσδυση της Κίνας στην ΕΕ μέσω Cosco και China Merchants
Ο Κινέζος Πρόεδρος Σι Τζινπίνγκ το είχε διατυπώσει με κυνική ακρίβεια ήδη από το 2017: «Για να γίνεις πλούσιος χρειάζεσαι δρόμους, αλλά στις ακτές χρειαζόμαστε πάνω απ' όλα λιμάνια». Έκτοτε, η Κίνα διείσδυσε συστηματικά στην ΕΕ, με τους ελεγχόμενους από το κράτος ομίλους Cosco και China Merchants να συμμετέχουν σήμερα σε περισσότερους από 20 τερματικούς σταθμούς μεταφοράς εμπορευμάτων σε λιμάνια.
Πώς ο Πειραιάς έγινε η «ναυαρχίδα» της κινεζικής παρουσίας
Το παράδειγμα του Πειραιά αποτελεί τη «ναυαρχίδα» αυτής της κινεζικής παρουσίας και το «case study» που αναλύεται σε κάθε ευρωπαϊκό φόρουμ. Με την Cosco να ελέγχει το 67% του Οργανισμού Λιμένος Πειραιώς (ΟΛΠ), το μεγαλύτερο λιμάνι της χώρας μετατράπηκε σε κεντρικό κόμβο για το διαμετακομιστικό εμπόριο προς την Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη. Πρόκειται για περιουσιακό στοιχείο που το Πεκίνο δεν είναι διατεθειμένο να παραδώσει εύκολα, όπως προκύπτει και από μια σκληρή ανακοίνωση της κινεζικής πρεσβείας προ μηνών, σε απάντηση δηλώσεων από την πρέσβη των ΗΠΑ Κίμπερλι Γκιλφόιλ.
Τώρα, όμως, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή σοβαρολογεί. Με τη νέα λιμενική στρατηγική που αναμένεται να παρουσιαστεί στις αρχές Μαρτίου, οι Βρυξέλλες επιδιώκουν να απωθήσουν την κινεζική επιρροή, απαιτώντας από τα κράτη-μέλη να έχουν τη δυνατότητα να αναλαμβάνουν προσωρινά τον έλεγχο των εγκαταστάσεων σε περιπτώσεις κρίσης.
Η νέα λιμενική στρατηγική της ΕΕ για μπλόκο στους Κινέζους
Ο Επίτροπος Μεταφορών της ΕΕ, Απόστολος Τζιτζικώστας, ζήτησε ήδη από την περασμένη άνοιξη να επανεξεταστεί η ασφάλεια των ευρωπαϊκών λιμανιών και να τεθεί υπό στενότερη παρακολούθηση η παρουσία ξένων εταιρειών. Τώρα η Ευρωπαϊκή Επιτροπή σοβαρολογεί: Με τη νέα λιμενική στρατηγική της, θέλει να απωθήσει συστηματικά την κινεζική επιρροή. Αυτό προκύπτει από ένα προσχέδιο που δημοσίευσε εν μέρει η γερμανική Frankfurter Allgemeiner Zeitung.
Οι Βρυξέλλες, σύμφωνα με το προσχέδιο, καλούν τα κράτη μέλη να παρακολουθούν αυστηρότερα τους επενδυτές από χώρες εκτός ΕΕ. Σε περιπτώσεις κρίσης, τα κράτη θα πρέπει να αναλαμβάνουν προσωρινά τον έλεγχο των εγκαταστάσεων ή τουλάχιστον να εξασφαλίζουν πρόσβαση στα λιμάνια και τη στρατηγικά σημαντική υποδομή. Πρόκειται για την υποδομή, τον εξοπλισμό και την επιμελητεία (logistics), που είναι χρησιμοποιήσιμα για πολιτικούς και για στρατιωτικούς σκοπούς. Στο επίκεντρο βρίσκονται οι κόμβοι του Διευρωπαϊκού Δικτύου Μεταφορών (TEN-V), όπως το Αμβούργο και το Μπρεμερχάφεν. Στο τελευταίο, η Γερμανία σχεδιάζει τη δημιουργία στρατιωτικού λιμανιού για το ΝΑΤΟ, γεγονός που καθιστά την παρουσία της Cosco στο γειτονικό Αμβούργο (με ποσοστό 24,99% στον τερματικό Tollerort) ένα γεωπολιτικό «αγκάθι».
Τα κράτη μέλη της ΕΕ θα πρέπει να θεσπίσουν αυτές τις δυνατότητες στους εθνικούς νόμους. Η Επιτροπή θα αναλύσει ποιους κινδύνους ενέχουν για τα λιμάνια οι τερματικοί σταθμοί ή οι διαχειριστές, και θα θέσει ενιαία κριτήρια. Βάσει αυτών θα πρέπει τα κράτη να αποφασίζουν εάν θα επιτρέπουν μια επένδυση ή όχι. Τα κράτη μέλη της ΕΕ θα δεσμεύονται νομικά από τις προδιαγραφές των Βρυξελλών.
Η γεωπολιτική των γερανών και το στοίχημα της ασφάλειας
Η κυριαρχία των Κινέζων δεν σταματά στα μερίδια αγοράς, αλλά επεκτείνεται στον κρίσιμο εξοπλισμό. Εκτιμάται ότι 4 στις 5 γερανογέφυρες παγκοσμίως κατασκευάζονται από τον κινεζικό όμιλο ZPMC. Στη Γερμανία, το ποσοστό αυτό αγγίζει το 70% με 75%. Όταν το 2021 το FBI εντόπισε τεχνολογία κατασκοπείας σε γερανούς της ZPMC που παραδίδονταν στο λιμάνι της Βαλτιμόρης, η συζήτηση για την κυβερνοασφάλεια (cyber security) έπαψε να είναι θεωρητική. Η Κομισιόν σκοπεύει πλέον να χρησιμοποιήσει τον Νόμο για την Κυβερνοασφάλεια (Cyber Security Act) για να αποκλείει παρόχους που θεωρούνται κίνδυνος για την ασφάλεια.
Όπως συμβαίνει συχνότατα στην ΕΕ, η προσέγγιση δεν είναι ενιαία. Η Γαλλία πιέζει για μια πιο επιθετική απομάκρυνση από την Κίνα, ενώ η Γερμανία, λόγω της εξαγωγικής της φύσης, εμφανίζεται πιο επιφυλακτική. Ωστόσο, η ρητορική αλλάζει. Ο Γερμανός καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς δήλωσε πρόσφατα πως «η Κίνα εκμεταλλεύεται συστηματικά τις εξαρτήσεις των άλλων», δίνοντας το στίγμα μιας νέας σκληρής γραμμής. Ένα από τα κεντρικά στοιχεία της νέας πολιτικής είναι η αρχή «Made in EU» στις συμβάσεις παραχώρησης, μια κίνηση που στοχεύει στην προστασία της ευρωπαϊκής βιομηχανίας αλλά προκαλεί ανησυχίες για εμπορική απομόνωση.
«Το στοίχημα για την ΕΕ είναι να ισορροπήσει ανάμεσα στην οικονομική ευημερία και τη στρατηγική αυτονομία» υποστηρίζουν όσοι παρακολουθούν τις διεργασίες στις Βρυξέλλες. Η Ελλάδα, λόγω της γεωγραφικής της θέσης και της επιτυχίας του Πειραιά, βρίσκεται στη δίνη αυτών των ανακατατάξεων όπως δείχνουν και οι αμερικανικές πρωτοβουλίες για την αναβάθμιση του λιμανιού της Ελευσίνας ως εναλλακτικής διόδου ενός καθέτου διαδρόμου μεταφοράς εμπορευμάτων.