Η πνευμονική πανώλη είναι μία σοβαρή λοίμωξη των πνευμόνων και θεωρείται η πιο επιθετική μορφή της πανώλης.
Η ασθένεια προκαλείται από το βακτήριο Yersinia pestis, το οποίο εξακολουθεί να κυκλοφορεί σε πληθυσμούς μικρών θηλαστικών και ψύλλων σε διάφορες περιοχές του κόσμου. Η πανώλη δεν αποτελεί μόνο μια ασθένεια του παρελθόντος, καθώς ανθρώπινα κρούσματα εξακολουθούν να καταγράφονται κάθε χρόνο.
Το ζήτημα επανήλθε στην επικαιρότητα μετά τον θάνατο εργαζόμενης σε ερευνητικό ινστιτούτο κατά της πανώλης στο Ιρκούτσκ της Σιβηρίας. Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας ζήτησε περισσότερες πληροφορίες από τη Ρωσία, καθώς αρχικά υπήρξαν αναφορές ότι η 28χρονη Ντάρια Σιπίλοβα ενδέχεται να είχε προσβληθεί από πνευμονική πανώλη. Οι ρωσικές αρχές, ωστόσο, αναφέρουν πλέον ότι δεν έχει καταγραφεί κανένα κρούσμα πανώλης στο Ιρκούτσκ και ότι οι εξετάσεις δεν εντόπισαν μικροοργανισμούς που να συνδέονται με την επαγγελματική δραστηριότητα της γυναίκας.
Οι τρεις μορφές της πανώλης
Υπάρχουν τρεις βασικές μορφές πανώλης: η βουβωνική, η σηψαιμική και η πνευμονική.
Η βουβωνική είναι η συχνότερη και προσβάλλει κυρίως τους λεμφαδένες, προκαλώντας χαρακτηριστικά επώδυνα οιδήματα, γνωστά ως «βουβώνες». Η σηψαιμική μορφή προσβάλλει το αίμα, ενώ η πνευμονική προσβάλλει τους πνεύμονες και μπορεί να εμφανιστεί είτε ως εξέλιξη άλλης μορφής πανώλης είτε μετά την εισπνοή μολυσμένων αναπνευστικών σταγονιδίων.
Στην πνευμονική πανώλη τα συμπτώματα μπορεί να εμφανιστούν εξαιρετικά γρήγορα, ακόμη και μέσα σε 24 ώρες. Περιλαμβάνουν δύσπνοια, πόνο στο στήθος, πυρετό, αδυναμία και έντονο βήχα, ο οποίος μπορεί να συνοδεύεται από αιματηρά πτύελα.
Πώς μεταδίδεται
Το Yersinia pestis βρίσκεται συνήθως σε μικρά θηλαστικά και στους ψύλλους τους. Ο άνθρωπος μπορεί να μολυνθεί από το τσίμπημα μολυσμένου ψύλλου ή από την επαφή με ιστούς και σωματικά υγρά μολυσμένου ζώου.
Η πνευμονική μορφή είναι διαφορετική, καθώς μπορεί να μεταδοθεί και από άνθρωπο σε άνθρωπο. Ένας ασθενής μπορεί να απελευθερώσει στον αέρα μολυσμένα αναπνευστικά σταγονίδια με τον βήχα, τα οποία μπορεί να εισπνεύσει ένα άλλο άτομο. Συνήθως απαιτείται στενή και άμεση επαφή.
Η πανώλη συνδέεται ιστορικά με τον Μαύρο Θάνατο, την τεράστια πανδημία του 14ου αιώνα που προκάλεσε περισσότερους από 50 εκατομμύρια θανάτους στην Ευρώπη, σύμφωνα με τον ΠΟΥ.
«Η πανώλη δεν έχει εξαφανιστεί»
Ο καθηγητής Πιέρο Ολιαρό, καθηγητής Λοιμωδών Νοσημάτων που σχετίζονται με τη φτώχεια στο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης, επισημαίνει ότι η πανώλη εξακολουθεί να υπάρχει στη φύση, μεταδίδει το BBC.
«Η πανώλη δεν έχει εξαφανιστεί: το βακτήριο που την προκαλεί, το Yersinia pestis, εξακολουθεί να υπάρχει σε ζωικούς πληθυσμούς σε πολλά μέρη του κόσμου. Περίπου 200 είδη τρωκτικών μπορούν να φιλοξενήσουν το βακτήριο, με εστίες να εντοπίζονται στην Αμερική, την Ευρασία και την Αφρική. Επομένως, εξακολουθούν να εμφανίζονται σποραδικά κρούσματα σε ανθρώπους, όμως η οργανωμένη επιτήρηση, τα μέτρα ελέγχου των λοιμώξεων και η αποτελεσματική θεραπεία με αντιβιοτικά είναι σημαντικά εργαλεία για τον περιορισμό των επιπτώσεών της».
Η καθηγήτρια Ζάνια Σταματάκη, αναπληρώτρια καθηγήτρια Ιολογικής Ανοσολογίας στο Πανεπιστήμιο του Μπέρμιγχαμ, υπογραμμίζει ότι η έρευνα πάνω στην πανώλη παραμένει απαραίτητη.
«Καταλαβαίνω γιατί η ιδέα της πανώλης σε ένα εργαστήριο προκαλεί ανησυχία, όμως αξίζει να εξηγήσουμε γιατί γίνεται αυτή η εργασία. Η πανώλη δεν είναι ιστορική ασθένεια. Παραμένει ενδημική σε πληθυσμούς τρωκτικών στην Αφρική, την Ασία και την Αμερική και κρούσματα σε ανθρώπους καταγράφονται κάθε χρόνο, μεταξύ άλλων και κρούσματα της πνευμονικής μορφής. Η διάγνωση, η ανάπτυξη εμβολίων και η παρακολούθηση της αντοχής στα αντιβιοτικά απαιτούν εργαστήρια που διαθέτουν και μελετούν ζωντανούς μικροοργανισμούς. Η εργασία αυτή είναι ζωτικής σημασίας για την προετοιμασία απέναντι σε επιδημίες».
Είναι θανατηφόρα;
Η πνευμονική πανώλη μπορεί να εξελιχθεί εξαιρετικά γρήγορα. Ο ΠΟΥ αναφέρει ότι χωρίς έγκαιρη διάγνωση και θεραπεία μπορεί να αποβεί θανατηφόρα ακόμη και μέσα σε 18 έως 24 ώρες από την έναρξη των συμπτωμάτων. Αντίθετα, όταν η θεραπεία αρχίσει έγκαιρα, τα αντιβιοτικά είναι αποτελεσματικά και μπορούν να σώσουν τη ζωή του ασθενούς.
Ο δρ Μάλικ Γκιμπάνι, κλινικός αναπληρωτής καθηγητής Βακτηριακής Ανοσολογίας στο Imperial College London, χαρακτηρίζει την πνευμονική πανώλη «πολύ σοβαρή εκδήλωση» της νόσου.
Μιλώντας στο βρετανικό μέσο ενημέρωσης σημείωσε τα εξής: «Ορισμένα εγχειρίδια αναφέρουν ότι έχει θνητότητα 100% εάν δεν αντιμετωπιστεί, αν και είναι δύσκολο να έχουμε ακριβή ποσοστά στη σύγχρονη εποχή. Αντιμετωπίζεται με αντιβιοτικά, ιδιαίτερα όταν αυτά χορηγούνται νωρίς. Γι' αυτό όποιος έχει ενδεχομένως εκτεθεί σε υψηλό κίνδυνο μπορεί να λάβει προληπτική αντιβιοτική αγωγή μετά την έκθεση και/ή να τεθεί σε καραντίνα».
Τι συμβαίνει στη Ρωσία
Στην υπόθεση της Σιβηρίας, πάντως, δεν έχει επιβεβαιωθεί ότι η εργαζόμενη πέθανε από πνευμονική πανώλη. Οι ρωσικές αρχές ενημέρωσαν τον ΠΟΥ ότι δεν υπάρχουν κρούσματα πανώλης στο Ιρκούτσκ, ενώ οι εξετάσεις στους ανθρώπους που είχαν έρθει σε επαφή μαζί της δεν έδειξαν λοίμωξη από πανώλη.
Οι αναφορές για πιθανή έκθεση στην πανώλη οδήγησαν, ωστόσο, σε προληπτική παρακολούθηση ανθρώπων που είχαν έρθει σε επαφή με τη γυναίκα και σε μέτρα απομόνωσης, γεγονός που τροφοδότησε τις ανησυχίες.
Ο Αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ δήλωσε ότι η Ουάσιγκτον παρακολουθεί στενά την υπόθεση, ενώ ο ΠΟΥ εκτιμά ότι ο κίνδυνος για τον υπόλοιπο κόσμο είναι πολύ χαμηλός.
Παρά την ανησυχία που προκαλεί η λέξη «πανώλη», τα διαθέσιμα στοιχεία μέχρι στιγμής δεν δείχνουν ευρύτερη επιδημία στη Ρωσία.