Ποια ζώα μπορούν ακόμη και σήμερα να μεταφέρουν την πανώλη -Πού βρίσκονται

Ελεγχόμενη ανησυχία επικρατεί στην ιατρική κοινότητα μετά τον μυστηριώδη, αιφνίδιο θάνατο μίας ερευνήτριας πανώλης, στη Σιβηρία, πριν από 3 ημέρες.

Η 28χρονη τεχνικός στο Αντιπανωλικό Ερευνητικό Ινστιτούτο της Σιβηρίας, στην πόλη Ιρκούτσκ, Ντάρια Σιπίλοβα πέθανε χτυπημένη από μια επιθετική μορφή «πνευμονίας άγνωστης αιτιολογίας», εξαιτίας του βακτηρίου Yersinia pestis.

Αν και η Ρωσία υποβαθμίζει τον κίνδυνο και αρνείται την ύπαρξη εργαστηριακού ατυχήματος, οι φόβοι για πιθανή διαρροή και έξαρση της θανατηφόρας πνευμονικής πανώλης έχουν κινητοποιήσει διεθνείς οργανισμούς.

Ο ΠΟΥ, αλλά και τις κυβερνήσεις των ΗΠΑ και του Καναδά παρακολουθούν στενά την κατάσταση καθώς η πανώλη – η πανούκλα του Μεσαίωνα, γνωστή και ως «Μαύρος Θάνατος» - και δεν έχει εξαλειφθεί ως ασθένεια, όπως λανθασμένα πιστεύει ο περισσότερος κόσμος.

Όμως η σύγχρονη ιατρική διαθέτει πλέον τα μέσα για να την αναγνωρίσει και να την αντιμετωπίσει πολύ αποτελεσματικότερα. Ενδεικτικά, το Ευρωπαϊκό Κέντρο Πρόληψης και Ελέγχου Νόσων (ECDC) αξιολογεί ως πολύ χαμηλό τον κίνδυνο επιδημίας πανώλης για τον ευρωπαϊκό πληθυσμό.

Πώς μεταδίδεται η πανώλη

Το βακτήριο Yersinia pestis εξακολουθεί να υπάρχει σήμερα, παρόλο που τα ανθρώπινα κρούσματα πανώλης είναι πλέον πολύ περιστασιακά και μπορούν να αντιμετωπιστούν με επιτυχία με τα πιο σύγχρονα αντιβιοτικά.

Το Yersinia pestis - ο αιτιολογικός παράγοντας της πανώλης -ζει κυρίως στα άγρια τρωκτικά και μεταφέρεται από αρουραίο σε αρουραίο και από αρουραίο σε άνθρωπο, μέσω των ψύλλων.

Άγρια ζώα που μπορεί να μεταφέρουν πανώλη

Άγρια Τρωκτικά: Οι σκίουροι, οι λειμώνιοι σκύλοι (είδος κοινωνικού τρωκτικού που ανήκει στην οικογένεια των Σκιουρίδων), οι αρουραίοι των δασών και των αγρών, οι μαρμότες, και τα ποντίκια είναι οι βασικοί φυσικοί ξενιστές.

Αγρια θηράματα κουνέλια και λαγοί: Τα άγρια κουνέλια μπορούν επίσης να φέρουν το βακτήριο.

Άγρια σαρκοφάγα: Κογιότ, λύγκες, κούγκαρ και ασβοί μπορούν να κολλήσουν την ασθένεια τρώγοντας μολυσμένα θηράματα.

Κατοικίδια και σαρκοφάγα ζώα

Γάτες: Οι γάτες είναι ιδιαίτερα ευάλωτες στην πανώλη Μπορούν να νοσήσουν βαριά ή να πεθάνουν αν φάνε μολυσμένα τρωκτικά ή αν τις τσιμπήσουν μολυσμένοι ψύλλοι. Επίσης, μπορούν να μεταδώσουν την ασθένεια απευθείας στον άνθρωπο.

Σκύλοι: Οι σκύλοι είναι πιο ανθεκτικοί και σπάνια εμφανίζουν σοβαρά συμπτώματα, αλλά μπορούν να μεταφέρουν μολυσμένους ψύλλους μέσα στο σπίτι.

Που υπάρχουν σήμερα εστίες πανώλης

Σήμερα, ενδημικές εστίες υπάρχουν κυρίως στην Ασία, στην Αφρική και στη Λατινική Αμερική.

Κρούσματα εμφανίζονται σποραδικά ακόμα και στις ΗΠΑ - ενδεικτικά, το 2025 είχε καταγραφεί στην Αριζόνα ο πρώτος θάνατος από πνευμονική πανώλη στην περιοχή, έπειτα από 18 χρόνια.

Στην Ασία η νόσος μεταφέρεται κυρίως από το τρωκτικό Marmota himalayana, ζώο που θηρεύεται κυρίως για τη γούνα του.

Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας (WHO) και το CDC, οι πιο ενεργές γεωγραφικές εστίες σήμερα εντοπίζονται στις παρακάτω περιοχές:

Αφρική (Η πιο ενεργή ήπειρος)

Η συντριπτική πλειονότητα των παγκόσμιων κρουσμάτων από τη δεκαετία του 1990 και μετά καταγράφεται στην Αφρική. Οι κύριες εστίες είναι:
• Μαδαγασκάρη: Θεωρείται η πιο ενεργή εστία παγκοσμίως, με εκατοντάδες κρούσματα βουβωνικής (και ενίοτε πνευμονικής) πανώλης να καταγράφονται σχεδόν κάθε χρόνο, κυρίως σε αγροτικές περιοχές.
• Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό (ΛΔΚ): Μαζί με τη Μαδαγασκάρη, συγκεντρώνουν τα περισσότερα επιβεβαιωμένα κρούσματα διεθνώς.
• Ουγκάντα: Παρουσιάζει επίσης συχνή δραστηριότητα της νόσου σε τοπικό επίπεδο.

Ασία

• Κίνα και Μογγολία: Υπάρχουν φυσικές εστίες στα τρωκτικά (όπως οι μαρμότες), με σποραδικά κρούσματα σε ανθρώπους που έρχονται σε επαφή με αυτά τα ζώα ή καταναλώνουν το κρέας τους.
• Ρωσία (Σιβηρία): Υπάρχουν γνωστές φυσικές εστίες άγριας ζωής. Μάλιστα, πρόσφατα υπήρξε έντονη κινητοποίηση των υγειονομικών αρχών λόγω ύποπτου θανατηφόρου κρούσματος πνευμονικής πανώλης σε ερευνήτρια ινστιτούτου στην περιοχή του Ιρκούτσκ.

ΗΠΑ

• Λατινική Αμερική (Περού): Το Περού αποτελεί την κύρια και πιο ενεργή εστία της νόσου στη νότια αμερικανική ήπειρο.
• Βόρεια Αμερική : Η πανώλη κυκλοφορεί μόνιμα σε άγρια τρωκτικά (όπως οι λειμώνιοι σκύλοι) στις δυτικές πολιτείες. Κατά μέσο όρο, ετησίως καταγράφονται περίπου 7 κρούσματα σε ανθρώπους , κυρίως στο Νέο Μεξικό, την Αριζόνα, το Κολοράντο, την Καλιφόρνια, το Όρεγκον και τη Νεβάδα.

Μέτρα προφύλαξης για τα ταξίδια  σε ενδημική περιοχή

Αν σχεδιάζετε να ταξιδέψετε σε μια περιοχή όπου η πανώλη είναι ενδημική ο κίνδυνος για τους τουρίστες παραμένει γενικά χαμηλός, εφόσον αποφεύγεται η επαφή με την άγρια φύση.

Θα πρέπει ωστόσο να είστε σε εγρήγορση καθώς δεν υπάρχει διαθέσιμο εμβόλιο για την πανώλη και η προστασία βασίζεται αποκλειστικά στην πρόληψη.

Τα βασικά μέτρα προφύλαξης που συστήνουν οι διεθνείς υγειονομικοί οργανισμοί περιλαμβάνουν:

Προστασία από τα τσιμπήματα ψύλλων

Οι ψύλλοι είναι ο κύριος τρόπος μετάδοσης του βακτηρίου από τα ζώα στον άνθρωπο.

Γι’ αυτό, πρέπει να κάνετε χρήση εγκεκριμένων εντομοαπωθητικών - στο δέρμα αλλά και στα ρούχα - που περιέχουν DEET, πικαριδίνη (picaridin) ή IR3535.

Όταν βρίσκεστε σε εξωτερικούς χώρους, φοράτε μακριά παντελόνια (τα οποία μπορείτε να βάλετε μέσα από τις κάλτσες) και μακρυμάνικα μπλουζάκια για να μειώσετε το εκτεθειμένο δέρμα.

Αποφυγή επαφής με ζώα

• Μην αγγίζετε άγρια ζώα: Μην πλησιάζετε, μην ταΐζετε και μην αγγίζετε τρωκτικά (σκίουρους, ποντίκια, μαρμότες κ.λπ.), ακόμα κι αν φαίνονται φιλικά.

• Μείνετε μακριά από άρρωστα ή νεκρά ζώα: Αν βρείτε ένα νεκρό ζώο, μην το αγγίξετε σε καμία περίπτωση, καθώς οι ψύλλοι εγκαταλείπουν το σώμα του μόλις αυτό κρυώσει και αναζητούν νέο ξενιστή.

• Προσοχή στα αδέσποτα: Αποφύγετε την επαφή με αδέσποτες γάτες και σκύλους στις περιοχές αυτές, καθώς μπορεί να φέρουν μολυσμένους ψύλλους.

Που να μείνετε

Προτιμήστε ξενοδοχεία ή οργανωμένα καταλύματα που διαθέτουν αποτελεσματικό έλεγχο για τρωκτικά και έντομα.

Αν κάνετε ελεύθερο κάμπινγκ ή πεζοπορία, μην στήνετε τη σκηνή σας κοντά σε φωλιές τρωκτικών, λαγούμια ή σωρούς από ξύλα και σκουπίδια.