Παγκόσμιο ενδιαφέρον και ανησυχία έχει προκαλέσει η είδηση του αιφνίδιου θανάτου μιας 28χρονης τεχνικού εργαστηρίου, της Ντάρια Σιπίλοβα, στο Αντιπανωλικό Ερευνητικό Ινστιτούτο της Σιβηρίας, στην πόλη Ιρκούτσκ.
Η νεαρή ερευνήτρια άφησε την τελευταία της πνοή χτυπημένη από μια επιθετική μορφή «πνευμονίας άγνωστης αιτιολογίας», με τις τοπικές αρχές να θέτουν αμέσως σε καραντίνα νοσοκομειακές πτέρυγες και υπό αυστηρή ιατρική παρακολούθηση περίπου 200 άτομα που ήρθαν σε επαφή μαζί της.
Αν και ο ρωσικός κρατικός μηχανισμός υποβαθμίζει τον κίνδυνο και αρνείται την ύπαρξη εργαστηριακού ατυχήματος, οι φόβοι για πιθανή διαρροή και έξαρση της θανατηφόρας πνευμονικής πανώλης έχουν κινητοποιήσει διεθνείς οργανισμούς όπως ο ΠΟΥ, αλλά και τις κυβερνήσεις των ΗΠΑ και του Καναδά, που παρακολουθούν στενά την κατάσταση.
Πόσο πιθανό είναι, όμως, να βρισκόμαστε μπροστά σε μια νέα υγειονομική απειλή; Η Ζάνια Σταματάκη, διακεκριμένη ανοσολόγος με βαθιά εμπειρία στις λοιμώδεις νόσους και ακαδημαϊκή υπεύθυνη για τα εργαστήρια υψίστης βιοασφάλειας (επιπέδου 3) στο Πανεπιστήμιο του Μπέρμιγχαμ, μιλώντας στo iefimerida.gr εμφανίζεται καθησυχαστική.
Το «κλειδί» του χρόνου και τα αρνητικά τεστ
Η κ. Σταματάκη ξεκαθαρίζει εξαρχής ότι τα μέχρι τώρα στοιχεία δεν δικαιολογούν πανικό, εστιάζοντας κυρίως στην ταχύτητα εκδήλωσης της νόσου. «Το χρονοδιάγραμμα είναι ο κύριος λόγος για τον οποίο δεν ανησυχώ για διασπορά σε αυτό το στάδιο», επισημαίνει χαρακτηριστικά.
«Η πνευμονική πανώλη έχει σύντομη περίοδο επώασης, συνήθως από μία έως τέσσερις ημέρες. Η υποτιθέμενη έκθεση στον ιό συνέβη γύρω στις 25 Σεπτεμβρίου και η ασθενής νοσηλεύτηκε στις 29 Σεπτεμβρίου. Επομένως, αν επρόκειτο να υπάρξουν δευτερογενή κρούσματα μεταξύ των επαφών της, αυτά θα είχαν εμφανιστεί μέχρι τώρα».
Η ίδια προσθέτει πως τα αντανακλαστικά των τοπικών αρχών λειτούργησαν προστατευτικά. «Εντοπίστηκαν περίπου 200 επαφές, οι οποίες παρακολουθούνται, και οι περιφερειακές αρχές έχουν αναφέρει μέχρι στιγμής ότι τα τεστ τους είναι αρνητικά. Επιπλέον, η λοίμωξη είναι θεραπεύσιμη και οι επαφές σε τέτοιες περιπτώσεις λαμβάνουν κανονικά προληπτική αντιβιοτική θεραπεία».
Παράλληλα, η αναπληρώτρια καθηγήτρια στο Πανεπιστήμιο του Μπέρμιγχαμ υπενθυμίζει ότι το τοπίο παραμένει θολό επιστημονικά. «Θα είχα, επίσης, κατά νου ότι δεν έχει επιβεβαιωθεί επίσημα ότι επρόκειτο για πανώλη. Είναι ορθή πρακτική να είμαστε ασφαλείς και να λαμβάνουμε προφυλάξεις πριν από οποιαδήποτε επίσημη επιβεβαίωση» υποστήριξε.
Γιατί η πανώλη δεν είναι... Covid-19
Με τη μνήμη της πρόσφατης πανδημίας ακόμα νωπή, η κοινή γνώμη τείνει να ανησυχεί για άμεση παγκόσμια μετάδοση. Ωστόσο, η κ. Σταματάκη εξηγεί πως η φύση του συγκεκριμένου βακτηρίου (Yersinia pestis) καθιστά μια τέτοια εξέλιξη εξαιρετικά δύσκολη.
«Δεν νομίζω ότι υπάρχει λόγος για λήψη μέτρων από άλλα κράτη σε αυτό το στάδιο. Κατανοώ ότι αυτό το ερώτημα βρίσκεται στο μυαλό όλων λόγω των όσων μάθαμε από το ξέσπασμα της COVID-19. Αυτό το παθογόνο, όμως, είναι διαφορετικό. Η πνευμονική πανώλη εξαπλώνεται μέσω αναπνευστικών σταγονιδίων κατά τη διάρκεια στενής, πρόσωπο με πρόσωπο επαφής με κάποιον που είναι ήδη εμφανώς και σοβαρά ασθενής», επισημαίνει.
Το μεγάλο πλεονέκτημα στην αναχαίτιση της πανώλης, σύμφωνα με την ειδικό, είναι η απουσία ασυμπτωματικής μετάδοσης. «Σε αντίθεση με την COVID-19, δεν μεταδίδεται πριν από την έναρξη των συμπτωμάτων. Επίσης, δεν μεταφέρεται μέσα από κτίρια, ούτε αιωρείται στον αέρα με τον τρόπο που φαντάζεται ο κόσμος. Αν συνδυάσετε αυτό το δεδομένο με μια περίοδο επώασης λίγων ημερών, έχετε μια ασθένεια που δεν μπορεί να ταξιδέψει "αθόρυβα"».
Όπως εξηγεί, η σοβαρότητα της κατάστασης του ασθενούς λειτουργεί ως φυσικό «φρένο» στη μετακίνησή του. «Ένα μολυσμένο άτομο αρρωσταίνει πολύ βαριά και πολύ γρήγορα, και δεν μπορεί εύκολα να επιβιβαστεί σε μια πτήση και να μεταδώσει κρούσματα αλλού. Τα μέτρα που πραγματικά έχουν σημασία εδώ είναι οι κλινικοί γιατροί να βρίσκονται σε εγρήγορση και οι χώρες να μοιράζονται τις πληροφορίες άμεσα» σημείωσε.
Μια σπάνια νόσος που απαιτεί εγρήγορση των εργαστηρίων
Παρότι η λέξη «πανώλη» ξυπνά ιστορικούς εφιάλτες, η σύγχρονη Ιατρική διαθέτει τα όπλα να την αντιμετωπίσει, αρκεί να δράσει ακαριαία. «Είναι μια σοβαρή αλλά πραγματικά σπάνια νόσος», ανέφερε η κ. Σταματάκη, προσθέτοντας: «Η πνευμονική πανώλη είναι μια ταχύτατα εξελισσόμενη πνευμονία και, χωρίς έγκαιρη έναρξη αντιβιοτικών, είναι τις περισσότερες φορές θανατηφόρα. Γι' αυτόν τον λόγο, οποιαδήποτε υποψία προκαλεί μεγάλη κινητοποίηση».
Τα στατιστικά στοιχεία επιβεβαιώνουν ότι οι περιπτώσεις αυτές είναι πλέον ελάχιστες στον αναπτυγμένο κόσμο. «Είναι ασυνήθιστη νόσος. Λιγότερα από 3.000 κρούσματα πανώλης όλων των μορφών αναφέρθηκαν παγκοσμίως μεταξύ 2013 και 2018, η συντριπτική πλειονότητα των οποίων στη Μαδαγασκάρη και στη Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό. Τα κρούσματα που αποκτώνται σε εργαστήριο είναι ακόμη πιο σπάνια», λέει η Ελληνίδα επιστήμονας, με καταγωγή από τα Χανιά της Κρήτης.
Η κ. Σταματάκη καταλήγει υπογραμμίζοντας τη σημασία της σωστής ενημέρωσης των δομών υγείας: «Το κύριο στοιχείο που τρομάζει τους ανθρώπους είναι η θνησιμότητα χωρίς θεραπεία, όμως οι αποτελεσματικές θεραπείες αποδίδουν εάν ξεκινήσουν νωρίς, εντός 24 ωρών από την έναρξη των συμπτωμάτων. Για να συμβεί αυτό, η έγκαιρη διάγνωση είναι καθοριστική, κι αυτό μπορεί να γίνει μόνο εάν τα εργαστήρια έχουν προειδοποιηθεί για ένα ύποπτο κρούσμα. Διαφορετικά, ενδέχεται να αποδώσουν τα συμπτώματα σε άλλες αναπνευστικές λοιμώξεις, καθυστερώντας τα αντιβιοτικά, κάτι που μπορεί να αποβεί μοιραίο».