Μια μελέτη του 1960 που μιλούσε για «τέλος του κόσμου» στις 13 Νοεμβρίου 2026 έχει ξαναέρθει στο προσκήνιο.
- Η μελέτη του 1960 προέβλεπε ότι ο ανθρώπινος πληθυσμός θα πλησίαζε το άπειρο στις 13 Νοεμβρίου 2026, οδηγώντας σε αυτοκαταστροφή. Η πρόβλεψη βασίστηκε στην ανάλυση της πληθυσμιακής αύξησης των προηγούμενων 2.000 ετών.
- Η πρόβλεψη δεν επιβεβαιώνεται, καθώς ο παγκόσμιος δείκτης γεννήσεων είναι σήμερα σημαντικά χαμηλότερος από ό,τι το 1960. Η πληθυσμιακή αύξηση άρχισε να υπολείπεται των εκτιμήσεων του μοντέλου ήδη από τη δεκαετία του '90.
- Ο βασικός συγγραφέας της μελέτης, Heinz von Foerster, ενδέχεται να χρησιμοποίησε την εμπειρία του ως ταχυδακτυλουργός. Η έρευνα παρουσιάστηκε με εντυπωσιακό τίτλο και συμπέρασμα για να προσελκύσει την προσοχή σε ένα σοβαρό ζήτημα.
- Η αποτυχημένη πρόβλεψη λειτουργεί ως μάθημα για τους επιστήμονες, τονίζοντας την ανάγκη για ταπεινότητα. Η κριτική εξέταση καταστροφολογικών σεναρίων αποτελεί απαραίτητο επιστημονικό έλεγχο και πρέπει να είναι καλοδεχούμενη από την κοινότητα.
Το 1960, ένα από τα σημαντικότερα επιστημονικά περιοδικά στον κόσμο δημοσίευσε άρθρο που επιχειρούσε να προσδιορίσει πότε θα έφτανε η ανθρωπότητα σε ένα θεωρητικό όριο πληθυσμιακής αύξησης.
Η μελέτη είχε τίτλο «Doomsday: Friday, 13 November, A.D. 2026» και υπογραφόταν από τον Heinz von Foerster, Αυστροαμερικανό καθηγητή και ειδικό στην κυβερνητική, καθώς και από δύο φοιτητές του, την Patricia M. Mora και τον Lawrence W. Amiot.
Στο άρθρο, που δημοσιεύτηκε στο περιοδικό Science, οι τρεις συγγραφείς έγραφαν χαρακτηριστικά ότι «τα δισέγγονά μας δεν θα πεθάνουν από την πείνα. Θα πεθάνουν από ασφυξία λόγω συνωστισμού».
Τι υποστήριζε η μελέτη
Σύμφωνα με το άρθρο, στις 13 Νοεμβρίου 2026 ο ανθρώπινος πληθυσμός θα «πλησίαζε το άπειρο», φτάνοντας θεωρητικά σε ένα σημείο αυτοκαταστροφής.
Με άλλα λόγια, οι ερευνητές δεν προέβλεπαν ότι θα συμβεί κάποια καταστροφή εκείνη τη μέρα. Υπολόγιζαν ότι, αν ο πληθυσμός συνέχιζε να αυξάνεται με τον ίδιο ρυθμό όπως τα προηγούμενα 2.000 χρόνια, το μαθηματικό μοντέλο θα έφτανε σε αδιέξοδο στις 13 Νοεμβρίου 2026.
Η πρόβλεψη βασίστηκε στην αύξηση του πληθυσμού κατά τα προηγούμενα 2.000 χρόνια και, παρά τον ακραίο χαρακτήρα της, αναφερόταν συχνά σε πανεπιστημιακά συγγράμματα που αφορούσαν τη γενετική, την οικολογία και τη δημογραφία.
Με μία ημέρα να απομένει μέχρι την ημερομηνία που είχε αναφερθεί στη μελέτη, ο καθηγητής Ιστορίας στο Western University, Alan MacEachern, επιχειρεί να βάλει τα πράγματα στη θέση τους.
Γράφοντας στο The Conversation, σημείωσε ότι «πιθανότατα δεν θα ξυπνήσουμε όλοι την Παρασκευή 13 Νοεμβρίου “συνθλιμμένοι μέχρι θανάτου”».
Γιατί η πρόβλεψη δεν επιβεβαιώνεται
Ο Alan MacEachern επισημαίνει ότι το βασικό πρόβλημα της πρόβλεψης είναι πως ο παγκόσμιος δείκτης γεννήσεων είναι σήμερα σημαντικά χαμηλότερος από ό,τι ήταν όταν δημοσιεύτηκε η μελέτη.
Όπως εξήγησε, περίπου από το 1993 και μετά η ακρίβεια των προβλέψεων άρχισε να φθίνει και ο παγκόσμιος πληθυσμός να υπολείπεται των εκτιμήσεων.
«Σήμερα, ο παγκόσμιος δείκτης γεννήσεων είναι ελαφρώς μικρότερος από το μισό εκείνου του 1960», ανέφερε.
Ο Heinz von Foerster και η σχέση του με την ταχυδακτυλουργία
Ο καθηγητής MacEachern επισημαίνει επίσης ότι ο βασικός συγγραφέας της μελέτης, Heinz von Foerster, είχε υπάρξει κάποια στιγμή στη ζωή του ταχυδακτυλουργός.
Κατά την εκτίμησή του, ο επιστήμονας ενδέχεται να αξιοποίησε στοιχεία αυτής της εμπειρίας του και στον τρόπο με τον οποίο παρουσίασε τη μελέτη.
«Δανειζόμενοι την κλασική γλώσσα της σκηνικής τέχνης, μια αποτελεσματική ψευδαίσθηση βασίζεται σε τρία μέρη: την προετοιμασία, την εντυπωσιακή ανατροπή και την τελική αποκάλυψη που επαναφέρει την κατάσταση στην κανονικότητα», εξήγησε.
Σύμφωνα με τον ίδιο, το άρθρο τράβηξε την προσοχή επειδή ήταν ένα συνηθισμένο επιστημονικό κείμενο που είχε «τυλιχθεί» με έναν εντυπωσιακό τίτλο και ένα εξίσου εντυπωσιακό συμπέρασμα.
Όπως πρόσθεσε, διατήρησε τη σημασία του επειδή βασιζόταν σε έρευνα και επιχειρήματα, σημειώνοντας ότι «το να τραβάς την προσοχή του κόσμου σε ένα σοβαρό ζήτημα μέσω του παραλόγου είναι ένα καλό τέχνασμα».
«Θα ξυπνήσουμε σε μια συνηθισμένη ημέρα»
Με την 13η Νοεμβρίου να απέχει μόλις μία ημέρα, ο Alan MacEachern εμφανίζεται καθησυχαστικός.
«Όλοι θα ξυπνήσουμε στις 13 Νοεμβρίου σε μια απολύτως συνηθισμένη ημέρα», ανέφερε.
Παράλληλα, υποστήριξε ότι το άρθρο εξακολουθεί να αποτελεί ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα του τρόπου με τον οποίο μπορεί να συνδυαστεί η αυστηρή επιστήμη με τη σκηνική παρουσίαση.
Γιατί η παλιά πρόβλεψη εξακολουθεί να έχει ενδιαφέρον
Ο Mark Woolhouse, καθηγητής Επιδημιολογίας Λοιμωδών Νοσημάτων στο Πανεπιστήμιο του Εδιμβούργου, υποστηρίζει ότι η συγκεκριμένη πρόβλεψη εξακολουθεί να έχει σημασία σήμερα, ακόμη κι αν η ημερομηνία περάσει χωρίς κανένα ιδιαίτερο γεγονός.
«Η τελευταία “Ημέρα της Κρίσης” θα περάσει χωρίς συμβάντα, αλλά πάντα υπάρχει μια επόμενη που περιμένει στη γωνία. Είναι ένα επαναλαμβανόμενο μοτίβο στην ανθρώπινη ιστορία», έγραψε στο The Conversation.
Ο ίδιος διερωτάται αν οι επιστήμονες, που σε πολλές περιπτώσεις έχουν πάρει τη θέση των παλαιότερων προφητών και μυστικιστών ως προς τις προβλέψεις για το μέλλον, είναι τελικά περισσότερο αξιόπιστοι.
Όπως ανέφερε, οι «επιστημονικές» προβλέψεις για την αύξηση του πληθυσμού στις δεκαετίες του 1960 και του 1970 δεν αποδείχθηκαν περισσότερο αξιόπιστες από τις καταστροφολογικές προβλέψεις του Νοστράδαμου.
Παράλληλα, σημείωσε ότι πολλοί σημερινοί επιστήμονες ανησυχούν πραγματικά για παγκόσμιες απειλές, αναφέροντας ως δική του μεγαλύτερη ανησυχία το ενδεχόμενο μιας νέας πανδημίας.
Κατά τον ίδιο, παρότι υπάρχουν επιστημονικά στοιχεία και απόψεις που στηρίζουν τέτοιους φόβους, θα ήταν λάθος να αγνοηθούν τα διδάγματα της πρόσφατης ιστορίας.
«Η Παρασκευή 13 Νοεμβρίου 2026 είναι μια ευκαιρία για τους επιστήμονες να αναλογιστούν ότι, όταν πρόκειται για προβλέψεις, λίγη ταπεινότητα μπορεί να κάνει μεγάλη διαφορά», ανέφερε.
Και κατέληξε ότι όσοι εξετάζουν κριτικά τις προβλέψεις περί καταστροφής κάνουν τον απαραίτητο έλεγχο, κάτι που, όπως τόνισε, οι καλοί επιστήμονες θα πρέπει να καλωσορίζουν.
Συνεπώς, η Παρασκευή 13 Νοεμβρίου 2026; Θα είναι απλώς… Παρασκευή και 13. Τίποτα περισσότερο.