Σε κατάσταση συναγερμού βρίσκεται ο ευρωπαϊκός ενεργειακός τομέας, καθώς το κλείσιμο του στρατηγικής σημασίας αγωγού Ανατολής-Δύσης στη Σαουδική Αραβία απειλεί να προκαλέσει σοβαρό έλλειμμα στην τροφοδοσία αργού πετρελαίου.
- Επιθέσεις των Χούθι οδήγησαν το Ριάντ στην προληπτική αναστολή λειτουργίας του αγωγού Ανατολής-Δύσης. Η ενέργεια αυτή αδρανοποίησε μια ζωτική δίοδο παράκαμψης των Στενών του Ορμούζ, αποκαλύπτοντας την ευθραυστότητα της ευρωπαϊκής ενεργειακής ασφάλειας.
- Τα ευρωπαϊκά διυλιστήρια, εξαρτημένα από το σαουδαραβικό αργό, αναγκάζονται να ακυρώσουν παραδόσεις και να αναζητήσουν εναλλακτικούς προμηθευτές. Η αντικατάσταση αποτελεί τεχνική πρόκληση, καθώς οι μονάδες είναι ρυθμισμένες για συγκεκριμένους τύπους πετρελαίου.
- Οι διεθνείς αγορές αντιδρούν άμεσα στην απώλεια προσφοράς, εκτινάσσοντας την τιμή του Brent πάνω από τα 113 δολάρια. Η αύξηση μετακυλίεται ήδη στους καταναλωτές με την κατακόρυφη άνοδο των τιμών του ντίζελ στα πρατήρια.
- Η διάρκεια της κρίσης εξαρτάται από την ταχύτητα των επισκευών, που μπορεί να διαρκέσουν εβδομάδες, και την προστασία από νέες επιθέσεις. Μέχρι την πλήρη αποκατάσταση, ο κίνδυνος νέων αυξήσεων στις τιμές των καυσίμων παραμένει υψηλός.
Μια παρατεταμένη παύση των ροών από το Ριάντ θα υποχρεώσει τα ευρωπαϊκά διυλιστήρια να στραφούν εσπευσμένα σε εναλλακτικούς προμηθευτές και διαφορετικούς τύπους πετρελαίου. Η προσαρμογή αυτή αναμένεται να εκτινάξει το λειτουργικό τους κόστος, συμπαρασύροντας προς τα κάτω τα επίπεδα παραγωγής τελικών καυσίμων.
Οι συνέπειες μιας ενδεχόμενης στενότητας στην αγορά του ντίζελ θα γίνουν άμεσα αισθητές στην πραγματική οικονομία. Το αυξημένο κόστος καυσίμων θα μετακυλιστεί ταχύτατα στις εφοδιαστικές αλυσίδες, επιβαρύνοντας τις μεταφορές, τον αγροτικό τομέα, τις εμπορικές επιχειρήσεις και, τελικά, τους ίδιους τους καταναλωτές.
Το υπουργείο Ενέργειας της Σαουδικής Αραβίας προχώρησε στις 10 Σεπτεμβρίου στην προληπτική αναστολή της λειτουργίας του κρίσιμου αγωγού, αμέσως μετά τις επιθέσεις που εξαπέλυσαν με drones οι Χούθι.
Το πλήγμα αυτό αδρανοποίησε μία από τις πιο ζωτικές οδούς διαφυγής του Βασιλείου έναντι ενός ενδεχόμενου αποκλεισμού στα Στενά του Ορμούζ, το θαλάσσιο πέρασμα από το οποίο διακινείται το 20% του παγκόσμιου πετρελαίου και φυσικού αερίου.
Με τον εν λόγω αγωγό να διακινεί το τελευταίο διάστημα περίπου 4 έως 5 εκατομμύρια βαρέλια την ημέρα (καλύπτοντας το 4-5% της παγκόσμιας παραγωγής), η αιφνίδια διακοπή της ροής φέρνει ξανά στην επιφάνεια τα όρια της ευρωπαϊκής στρατηγικής για την ενεργειακή διαφοροποίηση, αποδεικνύοντας πόσο εύθραυστη παραμένει η ασφάλεια του εφοδιασμού.
Με το προσωρινό κλείσιμο του αγωγού, η Σαουδική Αραβία χάνει την κύρια εναλλακτική διέξοδο που διέθετε για τη διοχέτευση του πετρελαίου της στις διεθνείς αγορές χωρίς την ανάγκη διέλευσης από τα Στενά του Ορμούζ.
Γιατί εξαρτάται τόσο η Ευρώπη και ποιες είναι οι επιπτώσεις
Η διακοπή λειτουργίας του αγωγού ανάγκασε τη Σαουδική Αραβία να ακυρώσει ή να αναβάλει την αποστολή προγραμματισμένων φορτίων πετρελαίου από το λιμάνι Γιανμπού, υποχρεώνοντας τα ευρωπαϊκά διυλιστήρια να αναπροσαρμόσουν εσπευσμένα τη στρατηγική εφοδιασμού τους.
Σύμφωνα με τον οργανισμό τιμολόγησης Argus, τουλάχιστον τρεις ευρωπαϊκές μονάδες επεξεργασίας είδαν τις παραδόσεις τους για τα τέλη του μήνα να μετατίθενται ακόμη και για τον Νοέμβριο.
Για να διατηρήσει την παραγωγική της δραστηριότητα έως τον Οκτώβριο, η πολωνική Orlen, εκ των μεγαλύτερων αγοραστών, εξασφάλισε 16 επιπλέον φορτία από τη Νορβηγία, τη Βρετανία, την Αλγερία, το Καζακστάν, το Αζερμπαϊτζάν και τις ΗΠΑ. Με επίσημη τοποθέτησή της στις 16 Σεπτεμβρίου, η εταιρεία διαβεβαίωσε πως οι παραδόσεις προς τις εγκαταστάσεις της συνεχίζονται αδιάλειπτα, καλύπτοντας πλήρως τις τρέχουσες ανάγκες.
Ωστόσο, η αντικατάσταση του σαουδαραβικού αργού συνιστά περίπλοκη τεχνική πρόκληση. Τα διυλιστήρια μετατρέπουν το αργό σε ντίζελ, βενζίνη και κηροζίνη, αλλά κάθε μονάδα είναι ρυθμισμένη για συγκεκριμένους τύπους πετρελαίου.
Η Ευρώπη εξαρτάται από το πετρέλαιο που εισάγει από τη Σαουδική Αραβία γιατί η ποιότητά του ταιριάζει απόλυτα στις τεχνικές προδιαγραφές των διυλιστηρίων της, τα οποία είναι διαμορφωμένα να επεξεργάζονται μεσαίο και βαρύτερο, σχετικά υπόξινο αργό πετρέλαιο.
Σύμφωνα με το Euronews, όπως επισημαίνει η June Goh, ανώτερη αναλύτρια της Sparta Commodities, τα διάφορα είδη αργού δεν είναι ίδια και όσες μονάδες εξαρτώνται από το αραβικό πετρέλαιο της Ερυθράς Θάλασσας οφείλουν να βρουν αμέσως λύσεις.
Η αναπλήρωση λοιπόν αυτών των ποσοτήτων είναι μεν εφικτή, αλλά απαιτεί την εύρεση ανάλογης ποιότητας ή την ανάμειξη διαφορετικών τύπων πετρελαίου για την αναπαραγωγή των απαραίτητων ιδιοτήτων. Τέτοιες λειτουργικές προσαρμογές αυξάνουν το κόστος και περιπλέκουν τη διαδικασία, σε μια περίοδο που η Ευρώπη επιβαρύνεται ήδη από τις υψηλές τιμές ενέργειας.
Γιατί οι τιμές πρόκειται να αυξηθούν ξανά
Δεδομένου ότι το πετρέλαιο αποτελεί παγκόσμιο εμπόρευμα, κάθε διαταραχή στην εφοδιαστική αλυσίδα προκαλεί αλυσιδωτές αναταράξεις διεθνώς.
Οι αγορές αντιδρούν ακαριαία όταν οι επενδυτές και οι traders προβλέπουν στενότητα στην προσφορά. Ειδικά σε περιόδους χαμηλών αποθεμάτων, οι τιμές εκτινάσσονται προτού καν εμφανιστούν πραγματικές ελλείψεις.
Πριν τεθεί εκτός λειτουργίας, ο σαουδαραβικός αγωγός είχε τη δυνατότητα να διακινεί έως και 5,5 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως, αποτελώντας τη βασική διέξοδο όσο τα Στενά του Ορμούζ παραμένουν ουσιαστικά αποκλεισμένα.
Με την απώλεια περίπου 3,5 έως 4 εκατομμυρίων βαρελιών την ημέρα, η αγορά αντέδρασε βίαια, σπρώχνοντας την τιμή του αργού τύπου Brent πάνω από τα 113 δολάρια το βαρέλι.
Αυτή η αύξηση μετακυλίεται ήδη στην κατανάλωση, με τις τιμές του ντίζελ στα ευρωπαϊκά πρατήρια να καταγράφουν κατακόρυφη άνοδο. Μπροστά σε αυτό το νέο κύμα ακρίβειας, πολλές κυβερνήσεις στην Ευρώπη αναζητούν εσπευσμένα μέτρα ανάσχεσης για να περιορίσουν τις επιπτώσεις στους καταναλωτές και τις επιχειρήσεις.
Πόσο σοβαρή μπορεί να γίνει η κρίση
Η εξέλιξη της κρίσης εξαρτάται άμεσα από την προστασία των υποδομών από νέες επιθέσεις, αλλά και από την ταχύτητα επισκευής του δικτύου. Παρότι οι ελαφρύτερες βλάβες διορθώθηκαν, η πλήρης αποκατάσταση των κατεστραμμένων αντλιοστασίων ενδέχεται να απαιτήσει έως και έξι εβδομάδες.
Ως προσωρινή λύση, χρησιμοποιείται ένας αγωγός παράκαμψης, ενώ τα διυλιστήρια της Σαουδικής Αραβίας στη δυτική ακτή περιορίζουν την παραγωγή τους και βασίζονται στα διαθέσιμα αποθέματα.
Υπολογίζεται ότι τα αποθέματα στον σταθμό του Γιανμπού είναι 9 εκατομμύρια βαρέλια και στα υπόλοιπα διυλιστήρια της περιοχής 16,5 εκατομμύρια. Χωρίς νέα τροφοδοσία μέσω του αγωγού, τα αποθέματα αυτά επαρκούν μόλις για 3 και 9 ημέρες αντίστοιχα για τη διατήρηση των εξαγωγών.
Πάντως, η ανακοίνωση του Ριάντ στις 16 Σεπτεμβρίου ότι αναμένει την επαναφορά του 50% της χωρητικότητας εντός ολίγων ημερών μετρίασε προσωρινά την ανησυχία των αναλυτών, αν και ο φόβος νέων πληγμάτων παραμένει υπαρκτός.
Εάν οι εργασίες καθυστερήσουν, η Ευρώπη απειλείται με νέο κύμα αυξήσεων στις τιμές πετρελαίου και καυσίμων, πυροδοτώντας νέες πληθωριστικές πιέσεις.