Μια νέα φάση για το ΝΑΤΟ σηματοδοτούν οι τοποθετήσεις του επικεφαλής πολιτικής του Πενταγώνου, Έλμπριτζ Κόλμπι, ο οποίος για μια Συμμαχία «βασισμένη στη συνεργασία και όχι στην εξάρτηση».
Ο 46χρονος υφυπουργός - που θεωρείται ένα από τα γεράκια του Πενταγώνου και ο βασικός στρατηγικός νους της κυβέρνησης Τραμπ σε θέματα άμυνας - εκπροσώπησε τις ΗΠΑ στη σημερινή σύνοδο των υπουργών Άμυνας του ΝΑΤΟ στις Βρυξέλλες, καθώς απουσίαζε ο υπουργός Πολέμου Πιτ Χέγκσεθ.
Είναι η δεύτερη συνεχόμενη απουσία κορυφαίου Αμερικανού αξιωματούχου από σύνοδο της Συμμαχίας - τον Δεκέμβριο απουσίασε ο Μάρκο Ρούμπιο από τη συνάντηση των ΥΠ ΕΞ του ΝΑΤΟ - γεγονός που σε συνδυασμό με τη μείωση προσωπικού των ΗΠΑ σε δομές του Βορειοατλαντικού Συμφώνου έχει εντείνει τα ερωτήματα στην Ευρώπη για τη δέσμευση της Ουάσινγκτον στο ΝΑΤΟ.
«Επιστροφή στις ρίζες» της Συμμαχίας
Προαναγγέλλοντας ουσιαστική αναδιάταξη ρόλων μεταξύ ΗΠΑ και Ευρώπης ο Κόλμπι μίλησε για ένα «ΝΑΤΟ 3.0», πιο κοντά στη λογική του Ψυχρού Πολέμου, όπου οι Ευρωπαίοι αναλαμβάνουν την κύρια ευθύνη για τη συμβατική άμυνα της ηπείρου, ενώ οι ΗΠΑ επικεντρώνονται κυρίως στην πυρηνική αποτροπή και σε επιλεγμένες στρατιωτικές δυνατότητες.
«Το 2025 είδαμε μια γνήσια δέσμευση η Ευρώπη να ηγηθεί της συμβατικής άμυνας. Τώρα είναι η ώρα να προχωρήσουμε μαζί, με πραγματισμό, σε μια Συμμαχία βασισμένη στη συνεργασία και όχι στην εξάρτηση - μια επιστροφή σε αυτό για το οποίο ιδρύθηκε το ΝΑΤΟ», δήλωσε ο Κόλμπι προσερχόμενος στη συνεδρίαση των υπουργών Άμυνας του ΝΑΤΟ.
Η στροφή αυτή συνοδεύεται από σαφείς πιέσεις για ταχύτερη αύξηση των αμυντικών δαπανών. Αν και οι Νατοϊκοί σύμμαχοι έχουν συμφωνήσει οι αμυντικές τους δαπάνες να φτάσουν το 5% του ΑΕΠ έως το 2035, η Ουάσινγκτον ζητά άμεσες επενδύσεις σε «πραγματικές στρατιωτικές δυνατότητες» και όχι μετακύλιση του κόστους προς το τέλος της δεκαετίας - μια πρακτική που Αμερικανοί αξιωματούχοι αποκαλούν «λογιστικό τέχνασμα».
Μείωση αμερικανικής παρουσίας ή στρατηγικός ρεαλισμός;
Ο Κόλμπι έχει ταυτιστεί με τη στρατηγική αναπροσανατολισμού των ΗΠΑ προς την Κίνα, ήδη από τη χάρααξη της Εθνικής Στρατηγικής Άμυνας του 2018. Υποστηρίζει ότι οι Ευρωπαίοι πρέπει να πάψουν να βασίζονται στην Ουάσινγκτον για την άμυνά τους - ακόμη και στο ζήτημα της Ουκρανίας.
Ωστόσο, Ευρωπαίοι διπλωμάτες επισημαίνουν ότι, παρά τη σκληρή ρητορική, δεν αναμένεται άμεση δραστική μείωση των περίπου 80.000-90.000 Αμερικανών στρατιωτών που σταθμεύουν στην Ευρώπη. Αντιθέτως, η σημασία μιας σταθερής Ευρώπης φαίνεται να έχει επαναξιολογηθεί, ιδίως μετά τη διαπίστωση ότι αμερικανικές επιχειρήσεις – όπως οι επιθέσεις του Ιουνίου κατά πυρηνικών εγκαταστάσεων του Ιράν - δεν θα μπορούσαν να πραγματοποιηθούν χωρίς τη χρήση νατοϊκών βάσεων.
Νέα ισορροπία δυνάμεων
Σε μια ένδειξη μεταβαλλόμενων ισορροπιών, το ΝΑΤΟ ανακοίνωσε ότι οι ΗΠΑ θα παραχωρήσουν σε Ευρωπαίους αξιωματικούς δύο σημαντικά στρατηγεία στη Νάπολη και στο Νόρφολκ της Βρετανίας.
Ο ΓΓ του ΝΑΤΟ Μαρκ Ρούτε δήλωσε ότι «οι σύμμαχοι αυξάνουν ήδη σημαντικά τις αμυντικές δαπάνες», με επενδύσεις που ανέρχονται σε δεκάδες δισεκατομμύρια.
Το νέο αμερικανικό δόγμα δεν αμφισβητεί ευθέως τη Συμμαχία, αλλά την επαναπροσδιορίζει: λιγότερη αμερικανική «ομπρέλα», περισσότερη ευρωπαϊκή ευθύνη. Με τη σύνοδο κορυφής του ΝΑΤΟ στην Άγκυρα τον Ιούλιο να πλησιάζει, το ερώτημα δεν είναι αν θα αλλάξει το ΝΑΤΟ, αλλά πόσο γρήγορα και προς ποια κατεύθυνση.