Στην Ιαπωνία, σπίτια συνδεδεμένα με βίαιους ή μοναχικούς θανάτους προσελκύουν όλο και περισσότερο τους ενοικιαστές.
- Ο κωμικός Ματσουμπάρα Τανίσι ζει για πάνω από μία δεκαετία σε σπίτια όπου έχουν συμβεί φόνοι ή αυτοκτονίες. Μετέτρεψε την εμπειρία του σε επαγγελματική δραστηριότητα, γράφοντας βιβλία και εμπνέοντας ταινίες με τις ιστορίες του.
- Τα «jiko bukken» πωλούνται με εκπτώσεις που φτάνουν το 50%, ανάλογα με τη βαρύτητα του περιστατικού. Ένας δημοφιλής ιστότοπος τα χαρτογραφεί, τροφοδοτώντας την περιέργεια του κοινού για τις τοποθεσίες όπου συνέβησαν τραγικά γεγονότα.
- Οι έντονες δεισιδαιμονίες για πνεύματα συντηρούν μια αγορά για τελετές εξαγνισμού και ελέγχους παραφυσικής δραστηριότητας. Παράλληλα, το φαινόμενο των «μοναχικών θανάτων» (kodokushi) αυξάνεται, αντανακλώντας τη δημογραφική γήρανση και την κοινωνική απομόνωση.
- Η κατακόρυφη άνοδος των ενοικίων, ειδικά στο Τόκιο, ωθεί ενοικιαστές και επενδυτές να παραβλέπουν το σκοτεινό παρελθόν των ακινήτων. Η οικονομική ανάγκη υπερισχύει πλέον του φόβου και των κοινωνικών προκαταλήψεων.
Πρόκειται για τα λεγόμενα «jiko bukken», ακίνητα στα οποία έχει καταγραφεί κάποιο τραγικό περιστατικό, όπως μια δολοφονία, μια αυτοκτονία ή ένας θάνατος που παρέμεινε για μεγάλο χρονικό διάστημα άγνωστος.
Παρά τη βαριά ιστορία τους και τις δεισιδαιμονίες που τα συνοδεύουν, τα σπίτια αυτά κερδίζουν έδαφος στην ιαπωνική αγορά ακινήτων, καθώς προσφέρονται σε σημαντικά χαμηλότερες τιμές. Όπως αναφέρει ο «Economist», η στεγαστική πίεση οδηγεί ολοένα περισσότερους Ιάπωνες να βάζουν στην άκρη τον φόβο τους και να εξετάζουν πιο ψύχραιμα τα οικονομικά οφέλη.
Ο κωμικός που ζει εδώ και χρόνια σε σπίτια με σκοτεινό παρελθόν
Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση του Ιάπωνα κωμικού Ματσουμπάρα Τανίσι, ο οποίος για περισσότερο από μία δεκαετία επιλέγει να κατοικεί σε ακίνητα όπου προηγούμενοι ένοικοι είχαν βρει φρικτό θάνατο.
Σε ένα από τα σπίτια όπου έμεινε, ένας άνδρας είχε δολοφονήσει τον αδελφό του. Σε ένα άλλο, μια γυναίκα είχε απαγχονιστεί, ενώ σε τρίτο ακίνητο ένας ηλικιωμένος είχε πεθάνει μόνος και η σορός του εντοπίστηκε δύο χρόνια αργότερα.
Ο ίδιος παραδέχεται ότι, όταν ξεκίνησε αυτή την ασυνήθιστη πορεία, φοβόταν μήπως πέσει θύμα κάποιας κατάρας. Τελικά, η εμπειρία του μετατράπηκε σε επαγγελματική δραστηριότητα. Έχει ζήσει σε δεκάδες τέτοια σπίτια, έχει γράψει βιβλία που έγιναν μπεστ σέλερ και οι ιστορίες του έχουν μεταφερθεί στον κινηματογράφο.
Εκπτώσεις που μπορεί να φτάσουν το 50%
Η τιμή ενός «jiko bukken» μπορεί να είναι από 10% έως και 50% χαμηλότερη από την κανονική αγοραία αξία του. Το ύψος της έκπτωσης εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τις συνθήκες κάτω από τις οποίες πέθανε ο προηγούμενος κάτοικος.
Παρόμοιες μειώσεις τιμών συναντώνται και σε άλλες χώρες, όμως στην Ιαπωνία έχει αναπτυχθεί γύρω από αυτά τα ακίνητα μια ολόκληρη κουλτούρα, η οποία συνδυάζει την αγορά κατοικίας, τη δεισιδαιμονία και τη δημόσια περιέργεια.
Ο επενδυτής ακινήτων Οσίμα Τέρου έχει δημιουργήσει έναν ιδιαίτερα δημοφιλή ιστότοπο που καταγράφει σε χάρτη τα «jiko bukken» σε όλη την Ιαπωνία. Κάθε ακίνητο σημειώνεται με το σύμβολο της φωτιάς και συνοδεύεται από πληροφορίες για το περιστατικό που συνέβη στο εσωτερικό του.
Η Κομπαγιάσι Γιόκο, η οποία εργάζεται ως οικιακή βοηθός στο Τόκιο, δηλώνει ότι ο χάρτης την τρομάζει, αλλά δυσκολεύεται να σταματήσει να τον συμβουλεύεται. Όταν ανακαλύπτει ότι το σπίτι κάποιου πελάτη της περιλαμβάνεται στη λίστα, προτιμά να βρίσκει μια δικαιολογία για να μην το επισκεφθεί.
Φαντάσματα, τελετές εξαγνισμού και πιστοποιητικά
Παρότι σχετικά λίγοι Ιάπωνες δηλώνουν ότι ακολουθούν κάποια συγκεκριμένη θρησκεία, οι προλήψεις παραμένουν ιδιαίτερα ισχυρές στη χώρα. Έρευνα του 2024 έδειξε ότι περίπου ένας στους τρεις κατοίκους πιστεύει στην ύπαρξη πνευμάτων.
Τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης είναι γεμάτα με διηγήσεις για φαντάσματα που υποτίθεται ότι εξακολουθούν να βρίσκονται μέσα σε σπίτια όπου έχουν σημειωθεί τραγικοί θάνατοι. Οι σχετικοί φόβοι έχουν δημιουργήσει ακόμη και μια εξειδικευμένη αγορά υπηρεσιών.
Βουδιστές μοναχοί πραγματοποιούν τελετές εξαγνισμού, ενώ η εταιρεία Kachimode, με έδρα το Τόκιο, αναλαμβάνει να ελέγχει τα ύποπτα ακίνητα με θερμικές κάμερες και άλλες συσκευές, αναζητώντας ενδείξεις παραφυσικής δραστηριότητας.
Εφόσον δεν εντοπιστεί κάτι ασυνήθιστο, η εταιρεία εκδίδει έγγραφο με το οποίο πιστοποιείται ότι το ακίνητο δεν είναι στοιχειωμένο.
Περισσότεροι από 20.000 «μοναχικοί θάνατοι»
Πέρα από τις προλήψεις, η Ιαπωνία βρίσκεται αντιμέτωπη και με μια βαθύτερη δημογραφική και κοινωνική πραγματικότητα. Η γήρανση του πληθυσμού και η αύξηση των ανθρώπων που ζουν μόνοι τους έχουν οδηγήσει στην εξάπλωση του φαινομένου «kodokushi», που σημαίνει «μοναχικός θάνατος».
Η ιαπωνική κυβέρνηση κατέγραψε περισσότερες από 20.000 τέτοιες περιπτώσεις το 2025. Στην κατηγορία αυτή εντάσσονται άνθρωποι που πέθαναν μόνοι στο σπίτι τους και ο θάνατός τους δεν έγινε αντιληπτός για τουλάχιστον οκτώ ημέρες.
Το 2021, οι Αρχές εξέδωσαν νέες κατευθυντήριες γραμμές, σύμφωνα με τις οποίες οι ιδιοκτήτες δεν είναι υποχρεωμένοι να ενημερώνουν τους υποψήφιους ενοικιαστές για έναν μοναχικό θάνατο, εκτός εάν υπήρχαν εξαιρετικά επιβαρυντικές συνθήκες, όπως η σοβαρή αποσύνθεση της σορού.
Η αλλαγή αυτή είχε στόχο και να διευκολύνει τους ηλικιωμένους στην αναζήτηση κατοικίας. Πολλοί ιδιοκτήτες αποφεύγουν να τους νοικιάσουν, φοβούμενοι ότι μπορεί να πεθάνουν μόνοι στο ακίνητο και να μειωθεί στη συνέχεια η εμπορική αξία του.
Τα ακριβά ενοίκια αλλάζουν τις αντιλήψεις
Ο Νίκι Χιντενόρι, ο οποίος διαχειρίζεται στο Κόμπε εταιρεία ακινήτων που ειδικεύεται στα «jiko bukken», διαπιστώνει ότι περισσότεροι ενοικιαστές εξετάζουν πλέον το ζήτημα με οικονομικά και πρακτικά κριτήρια.
Όπως εξηγεί, πολλοί συγκρίνουν την ιστορία του ακινήτου με το χαμηλότερο κόστος και καταλήγουν ότι η έκπτωση αξίζει τον πιθανό φόβο ή την κοινωνική προκατάληψη.
Η μεταβολή αυτή συνδέεται άμεσα με την έντονη άνοδο των ενοικίων. Τον Μάρτιο, το μέσο κόστος ενοικίασης μιας γκαρσονιέρας στο κέντρο του Τόκιο αυξήθηκε κατά 13% σε ετήσια βάση, φτάνοντας σε νέο ιστορικό υψηλό για 22ο συνεχόμενο μήνα.
Παράλληλα, πρόσφατη έρευνα έδειξε ότι η πλειονότητα των Ιαπώνων θα μπορούσε να εξετάσει το ενδεχόμενο να κατοικήσει σε ένα ακίνητο στο οποίο είχε προηγουμένως σημειωθεί θάνατος.
Το ενδιαφέρον των επενδυτών
Τα συγκεκριμένα σπίτια δεν προσελκύουν μόνο ενοικιαστές, αλλά και επενδυτές που διακρίνουν σημαντικές δυνατότητες κέρδους.
Σύμφωνα με την ιαπωνική νομοθεσία, όταν έχουν περάσει τρία χρόνια από έναν θάνατο, η ύπαρξή του δεν είναι απαραίτητο να γνωστοποιείται σε έναν νέο ενδιαφερόμενο.
Αυτό σημαίνει ότι κάποιος μπορεί να αγοράσει ένα ακίνητο σε ιδιαίτερα χαμηλή τιμή λόγω του παρελθόντος του και, μετά την παρέλευση του προβλεπόμενου χρονικού διαστήματος, να το διαθέσει ξανά στην αγορά στην πλήρη αξία του.
«Δεν είδα φάντασμα, αλλά άρχισα να υπνοβατώ»
Ο Ματσουμπάρα δηλώνει ότι, παρά τα χρόνια που έχει περάσει σε τέτοια σπίτια, δεν έχει δει ποτέ κάποιο φάντασμα. Έχει παρατηρήσει, ωστόσο, ότι άρχισε να υπνοβατεί.
Δεν θεωρεί ότι πίσω από το φαινόμενο βρίσκονται κακόβουλα πνεύματα. Πιστεύει περισσότερο ότι η μακρόχρονη διαμονή του σε χώρους συνδεδεμένους με βίαιους και μοναχικούς θανάτους μπορεί να έχει επιβαρύνει την ψυχολογία του.
Αντίθετα, η Ριούα, μια νεαρή γυναίκα που ζει σε «jiko bukken» στο Τόκιο, δηλώνει ότι η ίδια αισθάνεται πλέον άνετα στο σπίτι της. Το πρόβλημα προκύπτει όταν την επισκέπτονται φίλοι.
Όπως λέει, αρκετοί αρχίζουν να αγχώνονται μόλις μαθαίνουν την ιστορία του ακινήτου και αποχωρούν βιαστικά. «Αυτό είναι λίγο στενάχωρο», παραδέχεται.