Η Ρωσία βρίσκεται στο επίκεντρο ενός νέου συναγερμού στην Ευρώπη, καθώς σειρά κινήσεων από ευρωπαϊκές κυβερνήσεις και το ΝΑΤΟ δείχνουν ότι οι φόβοι για επέκταση του πολέμου πέραν της Ουκρανίας αντιμετωπίζονται πλέον με πολύ μεγαλύτερη σοβαρότητα.
- Ευρωπαϊκές χώρες αντιμετωπίζουν ρωσικές υβριδικές απειλές όπως κυβερνοεπιθέσεις, σαμποτάζ και εμπρησμούς. Οι επιχειρήσεις αυτές, που κινούνται κάτω από το όριο του συμβατικού πολέμου, δημιουργούν ένα δύσκολο στρατηγικό πρόβλημα για την απάντηση του ΝΑΤΟ.
- Ο διάδρομος Σουβάλκι αποτελεί κρίσιμο σημείο πιθανής σύγκρουσης μεταξύ Πολωνίας και Λιθουανίας. Μια περιορισμένη ρωσική κίνηση στην περιοχή θα μπορούσε να δοκιμάσει την αρχή της συλλογικής άμυνας και την ενότητα της Συμμαχίας.
- Η εμπειρία της Ουκρανίας αποδεικνύει ότι η σύγχρονη άμυνα απαιτεί εθνική ανθεκτικότητα. Το ΝΑΤΟ επικαιροποιεί τις απαιτήσεις του για τα κράτη-μέλη, εστιάζοντας στη λειτουργία κρίσιμων υποδομών όπως η ενέργεια και η υγεία υπό συνθήκες πολέμου.
- Η αβεβαιότητα για την αμερικανική αντίδραση σε μια ρωσική πρόκληση ωθεί την Ευρώπη να αναθεωρήσει την ασφάλειά της. Οι ευρωπαϊκές χώρες τερματίζουν μια μακρά περίοδο μειωμένων αμυντικών δυνατοτήτων, αναγνωρίζοντας τη νέα πραγματικότητα.
Από τις στρατιωτικές ασκήσεις της Λευκορωσίας κοντά στον στρατηγικής σημασίας διάδρομο Σουβάλκι (Suwalki Gap) έως τα σχέδια της Γερμανίας για την προετοιμασία των νοσοκομείων και τις οδηγίες της Βρετανίας προς τους πολίτες για συγκέντρωση αποθεμάτων τροφίμων και νερού, η Ευρώπη προετοιμάζεται για ένα ενδεχόμενο στο οποίο η Μόσχα θα μπορούσε να επιχειρήσει να μεταφέρει την αντιπαράθεση και πέρα από το ουκρανικό μέτωπο.
Την ίδια ώρα, η Γαλλία ενισχύει την προστασία κρίσιμων υποδομών, η Πολωνία προειδοποιεί για το ενδεχόμενο ρωσικών επιθέσεων με drones ή πυραύλους και ακόμη και η ουδέτερη Ελβετία υιοθετεί νέα στρατηγική εθνικής ασφάλειας.
Σύμφωνα με την ανάλυση του CNN, πίσω από αυτές τις εξελίξεις βρίσκεται ένας ευρύτερος προβληματισμός: αν και με ποιον τρόπο η Ρωσία θα μπορούσε να δοκιμάσει την αντοχή και την ενότητα του ΝΑΤΟ χωρίς να ξεκινήσει εξαρχής έναν ολοκληρωτικό συμβατικό πόλεμο.
Ο «γκρίζος πόλεμος» της Ρωσίας και το επόμενο βήμα
Η ανησυχία δεν αφορά μόνο το ενδεχόμενο μιας συμβατικής ρωσικής επίθεσης.
Τα τελευταία χρόνια, ευρωπαϊκές χώρες έχουν αντιμετωπίσει κυβερνοεπιθέσεις, σαμποτάζ, εμπρησμούς, περιστατικά με drones και επιθέσεις εναντίον κρίσιμων υποδομών. Πρόκειται για επιχειρήσεις που μπορούν να πραγματοποιούνται κάτω από το όριο ενός συμβατικού πολέμου και να αφήνουν περιθώριο άρνησης ή αμφισβήτησης της προέλευσής τους.
Η αμερικανική Δικαιοσύνη, μάλιστα, ανακοίνωσε αυτή την εβδομάδα κατηγορίες εναντίον πέντε προσώπων που, σύμφωνα με τους εισαγγελείς, συνδέονται με ρωσικές υπηρεσίες πληροφοριών και δίκτυο που φέρεται να σχεδίαζε επιθέσεις και δολοφονίες σε διάφορες χώρες, συμπεριλαμβανομένων των ΗΠΑ. Οι αμερικανικές Aρχές υποστηρίζουν επίσης ότι το δίκτυο συνδέεται με επιθέσεις εναντίον πολιτικών και στρατιωτικών υποδομών στην Ευρώπη.
Για το ΝΑΤΟ, αυτή η «γκρίζα ζώνη» δημιουργεί ένα δύσκολο στρατηγικό πρόβλημα: πώς απαντά μια συμμαχία όταν μια ενέργεια είναι επιθετική, αλλά δεν συνιστά ξεκάθαρα συμβατική πολεμική επίθεση;
Το ερώτημα αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία εάν η Μόσχα αποφασίσει να προχωρήσει ένα βήμα παραπέρα.
Ο διάδρομος Σουβάλκι στο επίκεντρο
Ο διάδρομος Σουβάλκι αποτελεί μία από τις πιο ευαίσθητες περιοχές της ευρωπαϊκής ασφάλειας.
Πρόκειται για μια λωρίδα περίπου 105 χιλιομέτρων μεταξύ Πολωνίας και Λιθουανίας και τη μοναδική χερσαία σύνδεση των τριών χωρών της Βαλτικής - Λιθουανίας, Λετονίας και Εσθονίας - με την υπόλοιπη επικράτεια του ΝΑΤΟ.
Ένα υποθετικό σενάριο που εξετάζεται εδώ και χρόνια προβλέπει μια περιορισμένη ρωσική κίνηση στην περιοχή, ενδεχομένως σε συντονισμό με τη Λευκορωσία.
Το κρίσιμο στοιχείο δεν θα ήταν απαραίτητα η κατάληψη μεγάλων εδαφών, αλλά η δοκιμή της ίδιας της αρχής της συλλογικής άμυνας του ΝΑΤΟ.
Θα συμφωνούσαν και τα 32 κράτη-μέλη του Βορειοατλαντικού Συμφώνου σε στρατιωτική αντίδραση; Πόσο μακριά θα ήταν διατεθειμένες να φτάσουν οι ΗΠΑ; Πώς θα αντιδρούσαν η Γερμανία και η Γαλλία; Και ποιο θα ήταν το όριο μεταξύ αποτροπής και επικίνδυνης κλιμάκωσης με μια πυρηνική δύναμη;
Αυτή ακριβώς η αβεβαιότητα, σύμφωνα με την ανάλυση του CNN, αποτελεί μέρος του προβλήματος της αποτροπής.
Η Ουκρανία έγινε «μάθημα» για όλη την Ευρώπη
Ο πόλεμος στην Ουκρανία έχει δείξει ότι η σύγχρονη άμυνα δεν αφορά μόνο τα άρματα μάχης, τα αεροσκάφη και τα πυρομαχικά.
Μια χώρα πρέπει να μπορεί να συνεχίσει να λειτουργεί ακόμη και υπό παρατεταμένες επιθέσεις.
Αυτό σημαίνει ανθεκτικά δίκτυα ηλεκτρικής ενέργειας, νοσοκομεία που μπορούν να διαχειριστούν μαζικές απώλειες, εναλλακτικά συστήματα επικοινωνιών, λειτουργικές μεταφορές και κρατικούς μηχανισμούς που μπορούν να συνεχίσουν να λειτουργούν υπό ακραία πίεση.
Το ΝΑΤΟ δημοσιοποίησε αυτή την εβδομάδα επικαιροποιημένες απαιτήσεις για την εθνική ανθεκτικότητα των κρατών-μελών, οι οποίες καλύπτουν μεταξύ άλλων τη συνέχεια της διακυβέρνησης, την ενέργεια, τα τρόφιμα, το νερό, την υγειονομική περίθαλψη και τις επικοινωνίες σε συνθήκες κρίσης και πολέμου.
Το ενδιαφέρον στοιχείο είναι ότι η Συμμαχία μελετά πλέον και την ίδια την ουκρανική εμπειρία.
Η Ουκρανία δεν είναι μόνο αποδέκτης στρατιωτικής και πολιτικής βοήθειας από το ΝΑΤΟ. Η πολεμική της εμπειρία λειτουργεί πλέον και ως πηγή μαθημάτων για το πώς μια κοινωνία μπορεί να συνεχίσει να λειτουργεί υπό διαρκείς επιθέσεις.
Η λογική είναι ότι η προετοιμασία δεν αποτελεί μόνο άμυνα. Μπορεί να αποτελεί και αποτροπή.
Το μεγάλο ερωτηματικό της Ουάσιγκτον
Πίσω από την αυξημένη ευρωπαϊκή κινητικότητα βρίσκεται και ένας ακόμη παράγοντας: ο ρόλος των Ηνωμένων Πολιτειών.
Οι αμερικανικές δυνάμεις έχουν ταυτόχρονα σημαντικές υποχρεώσεις στην Ευρώπη, στη Μέση Ανατολή και στον Ινδο-Ειρηνικό. Η αεράμυνα, οι ναυτικές δυνάμεις, οι δυνατότητες συλλογής πληροφοριών και τα διαθέσιμα πυρομαχικά δεν μπορούν να είναι απεριόριστα.
Ο Ντόναλντ Τραμπ έχει κάνει κινήσεις που ενισχύουν τη στρατιωτική παρουσία των ΗΠΑ στην Ευρώπη, μεταξύ άλλων ανακοινώνοντας πρόοδο προς τη δημιουργία μόνιμης βάσης του αμερικανικού στρατού στην Πολωνία. Παράλληλα, ο Λευκός Οίκος είχε στείλει τον διευθυντή της CIA, Τζον Ράτκλιφ σε μυστική αποστολή στη Μόσχα με μήνυμα προς το Κρεμλίνο σχετικά με επιθέσεις σε έδαφος του ΝΑΤΟ.
Ωστόσο, το ερώτημα που τίθεται στην Ευρώπη αφορά το πόσο ξεκάθαρη θα ήταν η αμερικανική αντίδραση σε μια περιορισμένη ρωσική πρόκληση εναντίον χώρας του ΝΑΤΟ.
Η αβεβαιότητα γύρω από την αμερικανική αντίδραση αποτελεί, σύμφωνα με την ανάλυση, έναν παράγοντα που μπορεί να επηρεάσει τους υπολογισμούς της Μόσχας.
Τέλος μιας εποχής για την Ευρώπη
Για περίπου τρεις δεκαετίες μετά το τέλος του Ψυχρού Πολέμου, πολλές ευρωπαϊκές χώρες περιόρισαν τις αμυντικές τους δυνατότητες και τις υποδομές πολιτικής προστασίας, καθώς ο κίνδυνος ενός μεγάλου πολέμου στην ευρωπαϊκή ήπειρο φαινόταν απομακρυσμένος.
Η υπόθεση ότι οι ΗΠΑ θα αποτελούσαν τελικά την εγγύηση ασφαλείας σε μια μεγάλη κρίση λειτουργούσε ως σημαντικό μέρος αυτής της αντίληψης, αλλά ο πόλεμος στην Ουκρανία ανέτρεψε αυτή την υπόθεση.
Και σήμερα, οι κινήσεις από το Λονδίνο, το Βερολίνο, το Παρίσι, τη Βαρσοβία, τη Βέρνη και τις Βρυξέλλες δείχνουν ότι η ευρωπαϊκή ασφάλεια αντιμετωπίζεται πλέον με διαφορετικούς όρους.
Το βασικό ερώτημα δεν είναι μόνο αν η Ρωσία θα επεκτείνει τον πόλεμο, αλλά αν η Ευρώπη μπορεί να πείσει τη Μόσχα ότι μια τέτοια κίνηση δεν θα πετύχει τον στόχο της.
Για το ΝΑΤΟ, η προετοιμασία για το χειρότερο σενάριο αποτελεί πλέον μέρος της ίδιας της αποτροπής.
Και ο διάδρομος του Σουβάλκι, στα σύνορα Πολωνίας και Λιθουανίας, έχει εξελιχθεί σε ένα από τα πιο χαρακτηριστικά σύμβολα αυτής της νέας πραγματικότητας.