Οι ρυθμοί της καθημερινότητας γίνονται ολοένα και πιο απαιτητικοί, δημιουργώντας μια διάχυτη νευρικότητα που πολλοί δυσκολεύονται να διαχειριστούν.
Η συνεχής πίεση για παραγωγικότητα, η αίσθηση ότι ο χρόνος δεν φτάνει ποτέ και η αδιάκοπη ροή πληροφοριών ωθούν ολοένα και περισσότερους ανθρώπους να αναζητούν τρόπους αποσυμπίεσης.
Η επιστροφή ενός ξεχασμένου ολλανδικού τελετουργικού
Μέσα σε αυτή την ανάγκη για ηρεμία και επανασύνδεση με κάτι πιο σταθερό, αναδύεται ξανά ένα παλιό ολλανδικό τελετουργικό: το «dusking», η απλή πράξη του να παρατηρείς τη μέρα να γίνεται νύχτα.
Το «dusking», η ήρεμη παρατήρηση της μετάβασης από το φως στο σκοτάδι, αναβιώνει χάρη σε μια Ολλανδή συγγραφέα και εξαπλώνεται πέρα από τα σύνορα της χώρας ως ένας τρόπος επανασύνδεσης με τη φύση.
Μια σιωπηλή στιγμή στο Helmsley
Τυλιγμένη σε μια χοντρή κουβέρτα, η Emily-Ann Elliott από το BBC, κάθεται μέσα σε ένα θερμοκήπιο γεμάτο φυτά και κοιτάζει από τα μεγάλα γυάλινα παράθυρα, τους 900 ετών πέτρινους τοίχους του Κάστρου Helmsley στο Βόρειο Γιορκσάιρ.
Παρότι ο χώρος είναι γεμάτος ανθρώπους, μια σχεδόν τελετουργική ηρεμία επικρατεί. Ο ήλιος χαμηλώνει, το φως υποχωρεί, κι όλοι μένουν ακίνητοι, σαν να περιμένουν κάτι αδιόρατο. Αυτό που μοιάζει με αδράνεια είναι στην πραγματικότητα η συμμετοχή τους στο ολλανδικό έθιμο του dusking, όπως υπενθυμίζει μια απαλή φωνή στο βάθος.
Η ήρεμη αυτή φωνή υπενθυμίζει στους συμμετέχοντες ότι το λυκόφως απαιτεί υπομονή και συγκέντρωση, σαν να παρακολουθεί κανείς ένα σπάνιο, ντροπαλό πλάσμα. Η μέρα μοιάζει να αντιστέκεται πριν παραδοθεί στη νύχτα, και η ομάδα καλείται απλώς να κοιτάξει ψηλά και να παρατηρήσει.
Η συγγραφέας που το έφερε ξανά στο φως
Η φωνή ανήκει στη Marjolijn van Heemstra, συγγραφέα και λάτρη του νυχτερινού ουρανού, η οποία προσπαθεί να αναβιώσει το παλιό αυτό έθιμο. Η ιδέα γεννήθηκε τυχαία, όταν μια ηλικιωμένη γυναίκα της ανέφερε ότι η βραδινή βόλτα της θύμισε το dusking που έκανε στη φάρμα όπου μεγάλωσε.
Η van Heemstra ανακάλυψε ότι το τελετουργικό ήταν κάποτε διαδεδομένο στην Ολλανδία, ιδιαίτερα σε αγροτικές οικογένειες που σημάδευαν έτσι το τέλος της ημέρας πριν ανάψουν ένα κερί και καθίσουν για δείπνο. Με το πέρασμα των δεκαετιών, η πρακτική άρχισε να χάνεται, καθώς η καθημερινότητα γινόταν ολοένα πιο γρήγορη.
Ένα τελετουργικό που δεν απαιτεί τίποτα
Η συγγραφέας βρήκε ακόμη και παλιές οδηγίες σε εφημερίδες για το πώς να κάνει κανείς dusking, ένδειξη ότι η παράδοση είχε ήδη αρχίσει να ξεθωριάζει. Η ίδια αποφάσισε να την επαναφέρει, τονίζοντας ότι δεν απαιτεί εξοπλισμό ή ιδιαίτερη προετοιμασία: μόνο χρόνο, μια καρέκλα και διάθεση να παρατηρήσει κανείς τον κόσμο γύρω του.
Παρότι μπορεί να γίνει οπουδήποτε, η van Heemstra θεωρεί ότι αποκτά μεγαλύτερη δύναμη όταν βιώνεται συλλογικά. Έτσι, διοργανώνει εκδηλώσεις σε όλη την Ολλανδία και πρόσφατα παρουσίασε το τελετουργικό και στο Ηνωμένο Βασίλειο, στο πλαίσιο του φεστιβάλ Dark Skies στο North York Moors.
Η ηρεμία που φέρνει το σούρουπο
Καθώς το φως υποχωρεί και ο ουρανός περνά από γκρίζες αποχρώσεις στο βαθύ μπλε, μια αίσθηση γαλήνης απλώνεται στο θερμοκήπιο. Οι τοίχοι του κάστρου θολώνουν μέσα στο σκοτάδι και ένα ηχοτοπίο που έχει δημιουργήσει η van Heemstra συνοδεύει την εμπειρία, συνδυάζοντας μουσική και αφήγηση για τη σημασία του λυκόφωτος σε έναν κόσμο που δεν σταματά ποτέ.
Η ίδια υποστηρίζει ότι το να επιτρέψουμε στον εαυτό μας να μην είναι παραγωγικός αποτελεί μια μικρή πράξη αντίστασης απέναντι στην κουλτούρα της συνεχούς αποδοτικότητας. Σε πολλές κουλτούρες, άλλωστε, το καλωσόρισμα της νύχτας αποτελεί βαθιά ριζωμένο τελετουργικό, από τα ιαπωνικά τραγούδια yūyake μέχρι τις μπαλινέζικες στιγμές στοχασμού στο ηλιοβασίλεμα και την ήρεμη σουηδική έννοια του kvällsro.
Η ανάγκη για προσοχή στον κόσμο γύρω μας
Όταν η ομάδα βγαίνει στον περιτοιχισμένο κήπο, η νύχτα έχει σχεδόν πέσει. Η van Heemstra εξηγεί ότι το dusking είναι ένας τρόπος να ξαναμάθουμε να παρατηρούμε. Σε μια εποχή όπου η προσοχή μας κατακερματίζεται, η αδυναμία να δούμε πραγματικά τον κόσμο γύρω μας οδηγεί και σε αδιαφορία για αυτόν. Η επανασύνδεση με τη φύση, λέει, ξεκινά από το να σταθούμε και να κοιτάξουμε.
Μια νέα ματιά στη νύχτα
Το τελετουργικό εντάχθηκε στο φεστιβάλ Dark Skies, που προωθεί την παρατήρηση του νυχτερινού ουρανού και την προστασία του σκοταδιού. Εμπνευσμένη από την εμπειρία, η Emily-Ann Elliott και η οικογένειά της εξερεύνησε την περιοχή με νέο βλέμμα: αναζητώντας πλανήτες, παρατηρώντας μύκητες που φωσφορίζουν στο υπεριώδες φως και περπατώντας σε μονοπάτια μέσα στη νύχτα. Η νύχτα, αντί να προκαλεί ανυπομονησία για το καλοκαίρι, έγινε κάτι που αξίζει να αγκαλιάσεις.
Μια προσωπική δοκιμή στο Danby
Λίγες μέρες αργότερα, η Emily-Ann Elliott δοκιμάζει μόνη της το dusking σε ένα κάμπινγκ στο Danby, μέσα σε ένα Διεθνές Καταφύγιο Σκοτεινού Ουρανού. Παρατηρεί ένα μοναχικό δέντρο σε ένα μακρινό χωράφι, ακούει τα τελευταία πουλιά της ημέρας και βλέπει το τοπίο να χάνεται σταδιακά μέσα στο σκοτάδι.
Το σούρουπο μοιάζει να κυλά αργά και ξαφνικά μαζί. Τα περιγράμματα σβήνουν, τα φώτα στα μακρινά σπίτια ανάβουν και η νύχτα απλώνεται μέχρι που μένει μόνο η αντίθεση ανάμεσα στη γη και τον ουρανό.
Όταν η νύχτα δεν φοβίζει
Παρότι βρίσκεται μόνη στο σκοτάδι, δεν νιώθει φόβο. Έχει παρακολουθήσει τη νύχτα να έρχεται, βήμα βήμα. Και αυτό, όπως δείχνει το dusking, αρκεί για να μετατρέψει μια καθημερινή στιγμή σε μια πράξη σύνδεσης με τον κόσμο.
Με πληροφορίες από BBC