Ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα που αντιμετωπίζει η κυβέρνηση του Ντόναλντ Τραμπ στην προσπάθειά της να βάλει τέλος στον πόλεμο με το Ιράν είναι πλέον οι ίδιοι οι στόχοι που είχε θέσει όταν ξεκίνησε η σύγκρουση.
- Ο αντιπρόεδρος των ΗΠΑ, Τζέι Ντι Βανς, θέτει νέες προτεραιότητες για τον πόλεμο, δίνοντας έμφαση στη διατήρηση της ροής πετρελαίου από τον Κόλπο για τη σταθερότητα των τιμών και δευτερευόντως στην αποτροπή απόκτησης πυρηνικού όπλου από το Ιράν.
- Η νέα εστίαση στην ενεργειακή ασφάλεια έρχεται σε πλήρη αντίθεση με τους αρχικούς, φιλόδοξους στόχους που περιλάμβαναν την αλλαγή καθεστώτος, την εξουδετέρωση των πυραυλικών δυνατοτήτων του Ιράν και τον τερματισμό της χρηματοδότησης των συμμάχων του.
- Η υποβάθμιση των απαιτήσεων δεν είναι πρόσφατη, καθώς από τον Μάιο η Ουάσινγκτον χαλαρώνει τη στάση της. Ο ίδιος ο Τραμπ αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο για μια λιγότερο απαιτητική πυρηνική συμφωνία, ισχυριζόμενος ότι το πρόγραμμα του Ιράν έχει ήδη πληγεί.
- Η κυβέρνηση Τραμπ αντιμετωπίζει ένα πολιτικό παράδοξο: εάν ο τελικός στόχος είναι απλώς η επιστροφή στην προπολεμική ενεργειακή ομαλότητα, καλείται να ορίσει τι θα συνιστά νίκη σε έναν πόλεμο που ξεκίνησε με πολύ υψηλότερες προσδοκίες.
Η Ουάσινγκτον είχε παρουσιάσει έναν ιδιαίτερα φιλόδοξο κατάλογο απαιτήσεων: πλήρη παράδοση του Ιράν, αλλαγή καθεστώτος, οριστική αποτροπή απόκτησης πυρηνικών όπλων και τερματισμό της υποστήριξης προς τις ένοπλες οργανώσεις και τους συμμάχους της Τεχεράνης στη Μέση Ανατολή.
Όμως ο πόλεμος μπαίνει πλέον στον έκτο μήνα και η εικόνα που διαμορφώνεται είναι διαφορετική. Οι αρχικοί στόχοι έχουν σταδιακά περιοριστεί, ενώ ορισμένοι από αυτούς έχουν σχεδόν εξαφανιστεί από τη δημόσια ρητορική της αμερικανικής κυβέρνησης, όπως σημειώνει το CNN.
Η τελευταία και ίσως πιο χαρακτηριστική ένδειξη ήρθε από τον αντιπρόεδρο των ΗΠΑ, Τζέι Ντι Βανς.
Ο Βανς έβαλε πρώτο το πετρέλαιο – Και δεύτερo στόχο τα πυρηνικά του Ιράν
Μιλώντας στο Fox News, ο Βανς ρωτήθηκε πώς θα μπορούσε να τελειώσει ο πόλεμος. Η απάντησή του ήταν αποκαλυπτική.
Έθεσε δύο στόχους: πρώτον, να συνεχίσουν οι χώρες του Κόλπου να προμηθεύουν με πετρέλαιο και φυσικό αέριο την παγκόσμια οικονομία, ώστε να διατηρηθούν σταθερές οι τιμές ενέργειας, και δεύτερον, να διασφαλιστεί ότι το Ιράν δεν θα αποκτήσει ποτέ πυρηνικό όπλο.
Η σειρά δεν πέρασε απαρατήρητη.
Η κυβέρνηση Τραμπ επιμένει ότι οι δύο στόχοι έχουν την ίδια σημασία. Η απερχόμενη εκπρόσωπος του Λευκού Οίκου Καρολάιν Λέβιτ δήλωσε μάλιστα ότι και οι δύο είναι εξίσου σημαντικοί για τον πρόεδρο.
Ωστόσο, η απλή συμπερίληψη των τιμών πετρελαίου και φυσικού αερίου στους βασικούς στόχους αποτελεί σημαντική αλλαγή. Πολύ περισσότερο επειδή μόλις λίγους μήνες πριν ο ίδιος ο Τραμπ είχε δηλώσει ότι «ούτε λίγο» δεν τον απασχολούσε η οικονομική κατάσταση των Αμερικανών όταν αποφάσιζε πώς θα χειριστεί τον πόλεμο.
Τώρα, η ενεργειακή σταθερότητα εμφανίζεται στην κορυφή της λίστας του αντιπροέδρου.
Από την «αλλαγή καθεστώτος» σε μια επιστροφή στην κανονικότητα
Η μετατόπιση γίνεται ακόμη πιο ενδιαφέρουσα αν εξεταστεί η αρχική λίστα των αμερικανικών απαιτήσεων.
Κατά τους πρώτους μήνες του πολέμου, διαφορετικοί αξιωματούχοι παρουσίαζαν διαφορετικές εκδοχές των στόχων. Άλλοτε γινόταν λόγος για την εξουδετέρωση των πυραυλικών δυνατοτήτων του Ιράν, άλλοτε για την καταστροφή της αεροπορίας και του πολεμικού ναυτικού του, ενώ σε άλλες περιπτώσεις η έμφαση δινόταν στη χρηματοδότηση οργανώσεων όπως η Χεζμπολάχ.
Ήταν, όπως χαρακτηριστικά περιγράφει η ανάλυση του CNN, σαν η κυβέρνηση να «δοκίμαζε» τη λίστα των στόχων σε πραγματικό χρόνο.
Ένα πράγμα, πάντως, έλειπε σταθερά από όλες αυτές τις εκδοχές: η διατήρηση χαμηλών τιμών πετρελαίου και φυσικού αερίου στις ΗΠΑ.
Και αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία. Εφόσον τα Στενά του Ορμούζ ήταν ανοικτά πριν από την έναρξη του πολέμου, η διασφάλιση της ροής ενέργειας μπορεί ουσιαστικά να σημαίνει επιστροφή στην προπολεμική κατάσταση.
Με άλλα λόγια, από τους αρχικούς στόχους θα απέμενε ως πραγματικό νέο επίτευγμα κυρίως η διασφάλιση ότι το Ιράν δεν θα αποκτήσει πυρηνικό όπλο.
Η σταδιακή «χαλάρωση» των απαιτήσεων
Η αλλαγή δεν ξεκίνησε τώρα.
Ήδη από τον Μάιο είχε γίνει εμφανές ότι η αμερικανική κυβέρνηση δεν έδινε την ίδια έμφαση σε όλους τους αρχικούς στόχους. Τον Ιούνιο, ένα μνημόνιο κατανόησης μεταξύ Ουάσινγκτον και Τεχεράνης έκανε ελάχιστη αναφορά σε ορισμένες από τις προηγούμενες βασικές αμερικανικές απαιτήσεις.
Παράλληλα, ο ίδιος ο Τραμπ άρχισε να αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο μιας πολύ λιγότερο απαιτητικής πυρηνικής συμφωνίας.
Αρχικά, η Ουάσινγκτον ζητούσε ουσιαστικά από την Τεχεράνη να παραδώσει το εμπλουτισμένο ουράνιό της. Στη συνέχεια, όμως, ο Αμερικανός πρόεδρος άρχισε να υποστηρίζει ότι μπορεί να έχει ήδη προκληθεί αρκετή ζημιά στο πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν και ότι το πυρηνικό υλικό ίσως βρίσκεται θαμμένο τόσο βαθιά ώστε να μην μπορεί να ανακτηθεί.
Έφτασε, μάλιστα, στο σημείο να υποστηρίξει ότι το Ιράν είναι ήδη «αποπυρηνικοποιημένο».
Η αλλαγή στη ρητορική είναι σημαντική: από την απαίτηση για πλήρη και μετρήσιμη εξάλειψη των πυρηνικών δυνατοτήτων, η συζήτηση μετακινείται προς το ερώτημα εάν το υπάρχον αποτέλεσμα είναι «αρκετό».
Το δύσκολο ερώτημα: Τι πέτυχε τελικά ο πόλεμος;
Αν η διατήρηση χαμηλών τιμών ενέργειας γίνει πράγματι ο σημαντικότερος στόχος, τότε δημιουργείται ένα παράδοξο.
Η κυβέρνηση Τραμπ ξεκίνησε τον πόλεμο παρουσιάζοντας εξαιρετικά φιλόδοξους στόχους για το Ιράν. Όσο όμως η σύγκρουση παρατείνεται, η λίστα φαίνεται να μικραίνει.
Από την αλλαγή καθεστώτος, τον περιορισμό των περιφερειακών συμμάχων της Τεχεράνης και την εξουδετέρωση των στρατιωτικών δυνατοτήτων του Ιράν, η συζήτηση μεταφέρεται όλο και περισσότερο στην αποτροπή ενός πυρηνικού όπλου και στη διατήρηση της ενεργειακής ομαλότητας.
Αυτό μπορεί να σημαίνει ότι η Ουάσινγκτον προετοιμάζει το έδαφος για μια συμφωνία που θα απέχει αισθητά από τις αρχικές της απαιτήσεις.
Και εδώ βρίσκεται ίσως το πιο κρίσιμο πολιτικό ερώτημα: αν ο τελικός στόχος είναι ουσιαστικά να επιστρέψει η αγορά ενέργειας στην κατάσταση που βρισκόταν πριν από τον πόλεμο, πόσο διαφορετική θα είναι τελικά η κατάσταση στο Ιράν από αυτή που υπήρχε πριν ξεκινήσει η σύγκρουση;
Για τον Τραμπ, η απάντηση θα πρέπει να ισορροπήσει ανάμεσα στην ανάγκη να παρουσιάσει μια νίκη και στην πραγματικότητα ενός πολέμου που έχει ήδη διαρκέσει πολύ περισσότερο από όσο θα ήθελε η αμερικανική κυβέρνηση.
Και όσο οι στόχοι μετακινούνται, το ερώτημα δεν είναι πλέον μόνο πώς θα τελειώσει ο πόλεμος, αλλά και τι ακριβώς θα θεωρήσει η Ουάσινγκτον ως νίκη.