Ένα επαναλαμβανόμενο μοτίβο φαίνεται πως κρυβόταν πίσω από τις πέντε μεγαλύτερες μαζικές εξαφανίσεις στην ιστορία της Γης, σύμφωνα με νέα επιστημονική μελέτη.
- Οι επιστήμονες ανέπτυξαν έναν δείκτη «ευπάθειας της βιόσφαιρας» της Γης, που συνδυάζει τον ρυθμό εμφάνισης και εξαφάνισης ειδών. Η αύξησή του υποδηλώνει μια ασταθή κατάσταση, όπου η ζωή προσπαθεί να προσαρμοστεί και να δημιουργήσει νέες μορφές.
- Η ευπάθεια της βιόσφαιρας κορυφώνεται κατά τη μετάβαση από ένα κλιματικό καθεστώς σε ένα νέο, περίοδοι που συμπίπτουν με τις μαζικές εξαφανίσεις. Οι θερμότερες κλιματικές περίοδοι συνδέονται γενικά με μεγαλύτερη αστάθεια και ευπάθεια.
- Οι απότομες περιβαλλοντικές αλλαγές στη Γη δεν προκάλεσαν άμεσα όλες τις εξαφανίσεις, αλλά λειτούργησαν ως προειδοποίηση, καθιστώντας τη βιόσφαιρα λιγότερο ανθεκτική. Ένα δεύτερο μεγάλο σοκ, όπως ένας αστεροειδής, είχε έτσι καταστροφικότερες συνέπειες.
- Η σημερινή εποχή χαρακτηρίζεται από σχετική κλιματική σταθερότητα και χαμηλή ευπάθεια. Το κεντρικό μήνυμα είναι ότι η σταθερότητα του περιβάλλοντος καθορίζει την ανθεκτικότητα της ζωής απέναντι σε μια μεγάλη καταστροφή, όχι ότι επέρχεται νέα εξαφάνιση.
Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι η χημεία και το κλιματικό σύστημα της Γης δεν παρέμεναν σταθερά, αλλά περνούσαν από μεγάλες μεταβάσεις. Και ακριβώς στις περιόδους κατά τις οποίες ένα κλιματικό «καθεστώς» έδινε τη θέση του σε ένα άλλο, η βιόσφαιρα φαίνεται πως γινόταν ιδιαίτερα ευάλωτη.
Η μελέτη, που δημοσιεύθηκε στην επιστημονική επιθεώρηση «Nature Communications», εξετάζει την ιστορία της ζωής στη Γη σε βάθος 539 εκατομμυρίων ετών και εντοπίζει πέντε διαφορετικές κλιματικές καταστάσεις, διάρκειας από περίπου 10 εκατομμύρια έως περισσότερα από 100 εκατομμύρια χρόνια.
Οι πέντε κλιματικές εποχές και το «καμπανάκι» για τη Γη
Οι επιστήμονες δημιούργησαν έναν δείκτη «ευπάθειας της βιόσφαιρας», ο οποίος συνδυάζει στοιχεία όπως τον ρυθμό εμφάνισης και εξαφάνισης ειδών και τη συνολική βιοποικιλότητα.
Όταν ο δείκτης αυξανόταν, αυτό σήμαινε ότι η ζωή στη Γη βρισκόταν σε μια πιο ασταθή κατάσταση: περισσότερα είδη εξαφανίζονταν, ενώ ταυτόχρονα αυξανόταν η προσπάθεια της ζωής να προσαρμοστεί και να δημιουργήσει νέες μορφές.
Το πιο εντυπωσιακό εύρημα ήταν ότι η ευπάθεια της βιόσφαιρας εκτοξευόταν όταν ένα κλιματικό καθεστώς έφτανε στο τέλος του και άρχιζε ένα νέο. Οι ίδιες περίοδοι συνδέονταν με αυξημένα ποσοστά μαζικών εξαφανίσεων.
Οι ερευνητές διαπίστωσαν επίσης ότι οι θερμότερες κλιματικές περίοδοι συνδέονταν γενικά με μεγαλύτερη ευπάθεια της βιόσφαιρας. Αυτό δεν σημαίνει, ωστόσο, ότι η άνοδος της θερμοκρασίας ήταν από μόνη της η αιτία κάθε μαζικής εξαφάνισης στον πλανήτη μας.
Δεν ήταν πάντα η κλιματική αλλαγή η αιτία
Η σημαντική διάκριση είναι ότι η μελέτη δεν αποδεικνύει πως οι περιβαλλοντικές αλλαγές στη Γη προκάλεσαν τις πέντε μαζικές εξαφανίσεις.
Σε ορισμένες περιπτώσεις είναι γνωστό ότι συνέβησαν και άλλες καταστροφές. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η πρόσκρουση του μεγάλου αστεροειδούς στη Γη, που συνδέεται με την εξαφάνιση των δεινοσαύρων.
Η νέα έρευνα υποδεικνύει κάτι διαφορετικό: οι απότομες αλλαγές στο περιβάλλον μπορεί να λειτουργούν σαν ένα είδος «προειδοποιητικού σήματος», καθώς κάνουν προσωρινά τη βιόσφαιρα λιγότερο ανθεκτική.
Με άλλα λόγια, όταν ένα οικοσύστημα βρίσκεται ήδη σε κατάσταση έντονης περιβαλλοντικής αναστάτωσης, ένα δεύτερο μεγάλο σοκ -π.χ. ένας αστεροειδής, μια τεράστια ηφαιστειακή δραστηριότητα ή κάποια άλλη καταστροφή - μπορεί να έχει πολύ πιο καταστροφικές συνέπειες.
Τι σημαίνει αυτό για τη Γη στη σημερινή εποχή
Το εύρημα έχει προφανές ενδιαφέρον και για τη σημερινή εποχή, όμως οι επιστήμονες προειδοποιούν ότι δεν μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως πρόβλεψη για μια μελλοντική μαζική εξαφάνιση στη Γη.
Η σημερινή γεωλογική εποχή, ο Καινοζωικός αιώνας, εμφανίζεται στην ανάλυση ως μια περίοδος σχετικά μεγάλης κλιματικής σταθερότητας και χαμηλότερης ευπάθειας της βιόσφαιρας σε σχέση με άλλες εποχές.
Αυτό, ωστόσο, δεν σημαίνει ότι οι ανθρώπινες δραστηριότητες ή άλλες γεωφυσικές μεταβολές δεν μπορούν να προκαλέσουν σημαντικές επιπτώσεις. Σημαίνει απλώς ότι οι ίδιες διαταραχές μπορεί να έχουν πολύ διαφορετικές συνέπειες ανάλογα με την κατάσταση στην οποία βρίσκεται συνολικά το σύστημα της Γης.
Το βασικό μήνυμα της έρευνας είναι επομένως λιγότερο ότι «η Γη οδηγείται σε νέα μαζική εξαφάνιση» και περισσότερο ότι η σταθερότητα του περιβάλλοντος παίζει κρίσιμο ρόλο στο πόσο ανθεκτική είναι η ζωή όταν έρχεται αντιμέτωπη με μια μεγάλη καταστροφή.