Η Αθήνα φιλοξένησε μια ιστορική πρωτιά για την UNESCO, φέρνοντας στην Ελλάδα πάνω από 40 διεθνείς προσωπικότητες για έναν διάλογο με το βλέμμα στο μέλλον.
- Η Αθήνα φιλοξένησε για πρώτη φορά τη συνάντηση των Πρέσβεων Καλής Θελήσεως της UNESCO, μετά από πρωτοβουλία της Κ. Σμπώκου-Κωνσταντακοπούλου. Στην εκδήλωση συμμετείχαν διεθνείς προσωπικότητες, όπως η Αμάλ Κλούνεϊ, μαζί με την ηγεσία του Οργανισμού.
- Το τριήμερο πρόγραμμα συνδύασε επισκέψεις σε εμβληματικούς αρχαιολογικούς χώρους με workshops και συζητήσεις. Η διοργάνωση ολοκληρώθηκε με fundraising dinner στο Μουσείο Ακρόπολης, με τα έσοδα να διατίθενται εξ ολοκλήρου στην UNESCO για τους σκοπούς της.
- Κορυφαία στιγμή αποτέλεσε η δημόσια συζήτηση στο Ολυμπιείο, με θέμα τη σχέση Τεχνητής Νοημοσύνης και πολιτισμού. Αναδείχθηκαν οι ευκαιρίες αλλά και οι κίνδυνοι περιθωριοποίησης πολιτισμών που δεν εκπροσωπούνται επαρκώς στα ψηφιακά δεδομένα.
- Η συνάντηση στόχευσε στην ανάδειξη της Ελλάδας ως σύγχρονου κέντρου διεθνούς διαλόγου, αξιοποιώντας την πολιτιστική κληρονομιά ως soft power. Φιλοδοξία είναι η εκδήλωση να αποτελέσει αφετηρία για έναν νέο, περιοδεύοντα θεσμό συνεργασίας.
Για πρώτη φορά στην ιστορία του θεσμού, οι Πρέσβεις Καλής Θελήσεως της UNESCO συναντήθηκαν μακριά από την έδρα του Οργανισμού στο Παρίσι, με την Αθήνα να γίνεται ο τόπος αυτής της ξεχωριστής διεθνούς συνάντησης. Ένα γεγονός με ιδιαίτερη σημασία για την Ελλάδα, όχι μόνο λόγω του συμβολισμού του, αλλά και επειδή έφερε στη χώρα περισσότερες από 40 προσωπικότητες από διαφορετικές περιοχές του κόσμου, δημιουργώντας για τρεις ημέρες έναν διεθνή πυρήνα συζήτησης γύρω από τον πολιτισμό, την πολιτιστική κληρονομιά και τις μεγάλες προκλήσεις της νέας εποχής.
Πίσω από την πρωτοβουλία βρέθηκε η Πρέσβειρα Καλής Θελήσεως της UNESCO για την Προστασία και Προώθηση του Πολιτισμού, Κωστάντζα Σμπώκου-Κωνσταντακοπούλου, η οποία, σε λιγότερο από έναν χρόνο από την ανάληψη των καθηκόντων της, πρότεινε και υποστήριξε τη διοργάνωση της πρώτης αυτής συνάντησης στην ελληνική πρωτεύουσα. Η Αθήνα επιλέχθηκε έτσι για να φιλοξενήσει ένα γεγονός που φιλοδοξεί να αποτελέσει κάτι περισσότερο από μια μεμονωμένη διοργάνωση: την αφετηρία για μια πιο ενεργή διεθνή κοινότητα των UNESCO Goodwill Ambassadors και, ενδεχομένως, για έναν θεσμό που θα μπορούσε στο μέλλον να ταξιδέψει και σε άλλες χώρες.
Στην ελληνική πρωτεύουσα βρέθηκαν Πρέσβεις Καλής Θελήσεως από διαφορετικές περιοχές του κόσμου, η ηγεσία της UNESCO, καθώς και προσωπικότητες από τη διεθνή και την ελληνική δημόσια ζωή. Ανάμεσά τους ήταν η Αμάλ Κλούνεϊ, ενώ στις εκδηλώσεις υπήρξε παρουσία του Προέδρου της Ελληνικής Δημοκρατίας, του πρωθυπουργού και άλλων εκπροσώπων του πολιτικού κόσμου. Η συγκέντρωση τόσων διαφορετικών προσώπων στην Αθήνα αποτέλεσε από μόνη της ένα από τα στοιχεία που ξεχώρισαν στη διοργάνωση, καθώς άνθρωποι με διαφορετική γεωγραφική προέλευση και πεδία δράσης βρέθηκαν στον ίδιο τόπο για να ανταλλάξουν απόψεις γύρω από ζητήματα που βρίσκονται σήμερα στο επίκεντρο του παγκόσμιου διαλόγου.
Ένα τριήμερο που συνέδεσε τα μνημεία με τις προκλήσεις τού σήμερα
Η φιλοσοφία της συνάντησης αποτυπώθηκε και στο ίδιο το πρόγραμμα. Οι συμμετέχοντες δεν περιορίστηκαν σε επίσημες εκδηλώσεις, αλλά γνώρισαν σημαντικούς αρχαιολογικούς χώρους, συμμετείχαν σε workshops και roundtable discussions και συζήτησαν για τον ρόλο που μπορούν να αναλάβουν οι Πρέσβεις Καλής Θελήσεως της UNESCO προς όφελος της κοινωνίας, της ειρήνης και, ευρύτερα, της ανθρωπότητας.
Η πρώτη ημέρα περιλάμβανε επίσκεψη της αποστολής στην Επίδαυρο, με ξενάγηση στο Αρχαίο Θέατρο και στο Ιερό του Ασκληπιού. Μετά την επιστροφή στην Αθήνα ακολούθησε ξενάγηση στην Ακρόπολη, δίνοντας στους προσκεκλημένους τη δυνατότητα να έρθουν σε άμεση επαφή με δύο από τα σημαντικότερα σημεία αναφοράς της ελληνικής πολιτιστικής κληρονομιάς.
Τη δεύτερη ημέρα πραγματοποιήθηκε πρωινό workshop και συζητήσεις στρογγυλής τραπέζης αποκλειστικά για τους Πρέσβεις Καλής Θελήσεως, ενώ τα υπόλοιπα μέλη της αποστολής επισκέφθηκαν χώρους πολιτισμού στην Αθήνα. Το απόγευμα, η προσοχή μεταφέρθηκε στον Ναό του Ολυμπίου Διός, όπου πραγματοποιήθηκε η κεντρική δημόσια συζήτηση με τη συμμετοχή, μεταξύ άλλων, της Αμάλ Κλούνεϊ και του κ. Ross. Η ημέρα ολοκληρώθηκε με fundraising dinner στο Μουσείο της Ακρόπολης.
Η διοργάνωση είχε και ένα απτό αποτέλεσμα: τα έσοδα του fundraising dinner διατέθηκαν στην UNESCO, καθώς το συνολικό κόστος της διοργάνωσης καλύφθηκε από το Ίδρυμα Καπετάν Βασίλη και Κάρμεν Κωνσταντακόπουλου.
Την Παρασκευή, τελευταία ημέρα του προγράμματος, πραγματοποιήθηκε ημερίδα που συνδιοργανώθηκε από το υπουργείο Πολιτισμού και την UNESCO, ολοκληρώνοντας ένα τριήμερο στο οποίο οι επισκέψεις στα μνημεία συνδέθηκαν με τον διάλογο και την ανταλλαγή απόψεων για τα σύγχρονα ζητήματα που απασχολούν τον πολιτισμό.
Από τον Ναό του Ολυμπίου Διός στην εποχή της Τεχνητής Νοημοσύνης
Η κορυφαία στιγμή του τριημέρου ήταν η δημόσια συζήτηση στον αρχαιολογικό χώρο του Ολυμπιείου. Η ίδια η επιλογή του χώρου δημιούργησε μια ιδιαίτερα ισχυρή εικόνα: ένα μνημείο χιλιάδων ετών έγινε το σκηνικό για έναν διάλογο γύρω από μία τεχνολογία που αναμένεται να επηρεάσει καθοριστικά τις επόμενες δεκαετίες.
Στο επίκεντρο βρέθηκε η σχέση της Τεχνητής Νοημοσύνης με τον πολιτισμό και την πολιτιστική κληρονομιά. Η συζήτηση δεν περιορίστηκε στις δυνατότητες της τεχνολογίας, αλλά επεκτάθηκε στον τρόπο με τον οποίο οι νέες τεχνολογίες μεταβάλλουν το πώς δημιουργούμε, αντιλαμβανόμαστε, καταγράφουμε και προστατεύουμε τον πολιτισμό. Παράλληλα, τέθηκε το ερώτημα για τον ρόλο που μπορεί να διαδραματίσει ο ίδιος ο πολιτισμός σε μια περίοδο ταχύτατων τεχνολογικών εξελίξεων, γεωπολιτικών εντάσεων και διεθνών ανακατατάξεων.
Μία από τις σημαντικές πτυχές του διαλόγου αφορούσε τη δυνατότητα της Τεχνητής Νοημοσύνης να αναδείξει πολιτιστικές παραδόσεις και αφηγήσεις που μέχρι σήμερα παρέμεναν λιγότερο ορατές, δίνοντάς τους ουσιαστικά μια νέα «φωνή». Μαζί με τις ευκαιρίες, ωστόσο, αναδείχθηκαν και οι κίνδυνοι. Τα συστήματα Τεχνητής Νοημοσύνης εκπαιδεύονται πάνω στο υλικό και στις αφηγήσεις που είναι ήδη διαθέσιμες. Αυτό σημαίνει ότι πολιτισμοί, γλώσσες, παραδόσεις ή ιστορίες που δεν εκπροσωπούνται επαρκώς στα δεδομένα κινδυνεύουν να παραμείνουν αθέατα και στη νέα ψηφιακή πραγματικότητα.
Το ερώτημα, επομένως, δεν είναι μόνο τι μπορεί να κάνει η Τεχνητή Νοημοσύνη για τον πολιτισμό, αλλά και τι πολιτιστικό αποτύπωμα επιλέγουμε εμείς να μεταφέρουμε στην Τεχνητή Νοημοσύνη. Πίσω από αυτή τη συζήτηση υπήρχε ένα ευρύτερο μήνυμα ευθύνης: οι αποφάσεις που λαμβάνονται σήμερα γύρω από την τεχνολογία και τον πολιτισμό θα επηρεάσουν τον τρόπο με τον οποίο οι επόμενες γενιές θα γνωρίζουν, θα αντιλαμβάνονται και θα προστατεύουν την πολιτιστική τους ταυτότητα.
Γιατί η Αθήνα
Η επιλογή της Ελλάδας για την πρώτη τέτοια συνάντηση εκτός Παρισιού είχε ιδιαίτερο συμβολικό βάρος. Η χώρα αποτελεί παγκόσμιο σημείο αναφοράς για την πολιτιστική κληρονομιά, ενώ η Αθήνα συνδέεται ιστορικά και με την έννοια της δημοκρατίας και του δημόσιου διαλόγου. Αυτή ακριβώς η σχέση με το παρελθόν χρησιμοποιήθηκε, όμως, για να ανοίξει μια συζήτηση στραμμένη προς το μέλλον.
Η εικόνα που επιχειρήθηκε να αναδειχθεί μέσα από το τριήμερο ήταν μιας Ελλάδας που δεν αντιμετωπίζει τον πολιτισμό της ως ένα στατικό κληροδότημα ή ως ένα «έκθεμα» μιας ένδοξης ιστορίας, αλλά ως ένα ζωντανό κεφάλαιο που μπορεί να δημιουργεί νέες ιδέες, συνεργασίες και διεθνείς συζητήσεις.
Σε αυτό βρίσκεται και μια ευρύτερη διάσταση της διοργάνωσης. Μια χώρα σχετικά μικρή σε μέγεθος κατάφερε να συγκεντρώσει στην πρωτεύουσά της επιδραστικές προσωπικότητες από διαφορετικές ηπείρους και να τις φέρει γύρω από το ίδιο τραπέζι για ζητήματα που ξεπερνούν τα εθνικά σύνορα. Η παρουσία τους ενισχύει τη θέση της Αθήνας ως τόπου διεθνούς πολιτιστικού διαλόγου και αναδεικνύει τη δυνατότητα της Ελλάδας να αξιοποιεί το πολιτιστικό της κεφάλαιο και ως σύγχρονη μορφή soft power.
Με αυτή την έννοια, η πρωτοβουλία της Κωστάντζας Σμπώκου-Κωνσταντακοπούλου αποκτά μια πρόσθετη διάσταση: αξιοποιεί ένα από τα ισχυρότερα στοιχεία της διεθνούς ταυτότητας της χώρας, τον πολιτισμό, όχι για να επιστρέψει απλώς στο παρελθόν, αλλά για να τοποθετήσει την Ελλάδα μέσα στις μεγάλες συζητήσεις που ήδη διαμορφώνουν το μέλλον.
Τι μένει μετά την Αθήνα
Το πραγματικό αποτύπωμα, ωστόσο, της πρώτης Συνάντησης των Πρέσβεων Καλής Θελήσεως της UNESCO εκτός Παρισιού δεν θα κριθεί μόνο από τον αριθμό ή την αναγνωρισιμότητα των προσώπων που ταξίδεψαν στην Αθήνα ούτε από τη δημοσιότητα που συγκέντρωσε το τριήμερο. Τα ουσιαστικά αποτελέσματα θα φανούν τους επόμενους μήνες, μέσα από τις συνεργασίες, τις πρωτοβουλίες και τις συνέργειες που μπορεί να γεννήσει αυτή η πρώτη επαφή.
Η φιλοδοξία είναι η συνάντηση της Αθήνας να λειτουργήσει ως αφετηρία για την ενεργότερη διασύνδεση των UNESCO Goodwill Ambassadors και πιθανώς για τη δημιουργία ενός νέου θεσμού που θα συνεχίσει το ταξίδι του σε διαφορετικές χώρες.
Αν αυτή η συνέχεια υπάρξει, τότε ίσως εκεί βρίσκεται και η σημαντικότερη παρακαταθήκη της αθηναϊκής συνάντησης: στο ότι η Ελλάδα, μέσα από την πρωτοβουλία της Πρέσβειρας Καλής Θελήσεως της UNESCO για την Προστασία και Προώθηση του Πολιτισμού, κατάφερε να συγκεντρώσει ανθρώπους από ολόκληρο τον κόσμο και να δημιουργήσει έναν νέο χώρο συζήτησης γύρω από ένα από τα πιο κρίσιμα ερωτήματα της εποχής μας: πώς προστατεύουμε όσα διαμόρφωσαν αυτό που είμαστε, την ίδια στιγμή που αποφασίζουμε τι θέλουμε να γίνουμε.