Ξεχάστε τη γλώσσα του σώματος: Τα πέντε γλωσσικά σημάδια που προδίδουν ένα ψέμα - Επανάληψη, απόσταση, πληθυντικός

Ξεχάστε τη γλώσσα του σώματος: Τα πέντε γλωσσικά σημάδια που προδίδουν ένα ψέμα - Επανάληψη, απόσταση, πληθυντικός

Πώς να ξεχωρίζετε ποιοι λένε ψέματα
Πώς να ξεχωρίζετε ποιοι λένε ψέματα / Pexels

Μελέτες έχουν δείξει ότι ο εντοπισμός ενός ψεύτη είναι δύσκολος για έναν λόγο: οι ψεύτες δεν μοιάζουν ούτε συμπεριφέρονται όλοι το ίδιο τη στιγμή που λένε ψέματα.

  • Η επανάληψη λέξεων, όπως αντωνυμιών ή ρημάτων, αποτελεί βασικό γλωσσικό σημάδι ψεύδους. Συχνά υποδηλώνει ότι ο ομιλητής δέχεται μια απροετοίμαστη ερώτηση ή προσπαθεί να καλύψει την έλλειψη λεπτομερειών σε ένα κρίσιμο σημείο της αφήγησης.
  • Η μετατόπιση της έμφασης, όπου η κρίσιμη πληροφορία καθυστερεί να αποκαλυφθεί, είναι ένα δεύτερο σημάδι. Οι ψεύτες τείνουν να ξεκινούν με περιττές λεπτομέρειες και να χρησιμοποιούν περισσότερες λέξεις από όσους λένε την αλήθεια.
  • Η αρνητική συναισθηματική στάση εκφράζεται μέσω της «γλώσσας της απόστασης», όπου ο ψεύτης αποφεύγει να ονοματίσει το θύμα. Επιπλέον, οι κατασκευασμένες αφηγήσεις στερούνται αισθητηριακών λεπτομερειών, καθώς οι μνήμες αυτές δεν είναι πραγματικές.
  • Η χρήση του πληθυντικού («εμείς») αντί του ενικού («εγώ») λειτουργεί ως «κρυψώνα» για τον ψεύτη, με σκοπό τη διάχυση της προσωπικής ευθύνης. Αυτή η αλλαγή παρατηρείται συχνά λίγο πριν την αποκάλυψη της αλήθειας.

Κάποτε, στις τραπεζαρίες της Κάτω Σαξονίας του 18ου αιώνα, ένας ευγενής με περιποιημένο μουστάκι κρατούσε το ακροατήριό του... στις άκρες των χειλιών του ως τα ξημερώματα. Ο Ιερώνυμος Κάρολος Φρειδερίκος, βαρόνος φον Μινχάουζεν, είχε πολεμήσει στον ρωσικό στρατό εναντίον των Οθωμανών. Μετά επέστρεψε στο κτήμα του στο Μπόντενβέρντερ και άρχισε να διηγείται τις «περιπέτειές» του.

ΤΟ ΑΡΘΡΟ ΣΥΝΕΧΙΖΕΙ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ

Είχε καβαλήσει, έλεγε, μια οβίδα πάνω από τις εχθρικές γραμμές. Είχε βγάλει τον εαυτό του και το άλογό του από έναν βάλτο τραβώντας τα ίδια του τα μαλλιά. Είχε ταξιδέψει ως τη Σελήνη. Οι ιστορίες του έγιναν θρύλος όταν ο Ρούντολφ Έριχ Ράσπε τις εξέδωσε ανώνυμα στο Λονδίνο το 1785, και ο Γκότφριντ Άουγκουστ Μπίργκερ τις ξανάφερε στα γερμανικά λίγο αργότερα. Από τότε το όνομα του βαρόνου έγινε συνώνυμο του ασύστολου ψέματος, προς μεγάλη δυσφορία του ίδιου.

Τα ψέματα του Μινχάουζεν ήταν όμως τόσο εξωφρενικά που δεν ξεγελούσαν κανέναν. Ήταν θέαμα, όχι εξαπάτηση. Τα ψέματα της καθημερινής ζωής είναι αλλιώτικα. Δεν ανεβαίνουν σε οβίδες ούτε φτάνουν στο φεγγάρι. Λέγονται χαμηλόφωνα, σε μια ανάκριση, σε ένα τηλεφώνημα στην αστυνομία, σε μια τηλεοπτική συνέντευξη, και συχνά οι ίδιες οι λέξεις τα προδίδουν.

Ξεχάστε τη γλώσσα του σώματος

Υπάρχει όμως ένας τρόπος να καταλάβει κανείς αν του λένε ψέματα, και δεν περνά από τα μάτια αλλά από τα αυτιά. Αυτό υποστηρίζει η δικαστική γλωσσολόγος δρ. Κέρστι Κινγκ, λέκτορας γλώσσας και επικοινωνίας στο Πανεπιστημιακό Κολέγιο του Λονδίνου, σε κείμενό της στο επιστημονικό περιοδικό του BBC. Είναι και συγγραφέας του βιβλίου «Η γλώσσα του ψέματος».

Όπως εξηγεί, πολλές μελέτες έχουν δείξει ότι ο αξιόπιστος εντοπισμός ενός ψεύτη είναι δύσκολος για έναν απλό λόγο: οι ψεύτες δεν μοιάζουν ούτε συμπεριφέρονται όλοι το ίδιο τη στιγμή που λένε ψέματα. Αυτό που λέει κάποιος και ο τρόπος που το λέει δίνουν πολύ πιο αξιόπιστα στοιχεία. Τα ψέματα μπορεί να είναι αυθόρμητα ή προετοιμασμένα, ή να στηρίζονται σε μια διαστρεβλωμένη εκδοχή της αλήθειας. Ο ψεύτης πρέπει να στήσει την ιστορία και να την προσαρμόζει στις ερωτήσεις. Δεν είναι εύκολο να είσαι ψεύτης, σημειώνει η Κινγκ, και μπορούμε να του το κάνουμε πολύ δυσκολότερο αν ακούμε προσεκτικά. Ξεχωρίζει πέντε γλωσσικά σημάδια.

ΤΟ ΑΡΘΡΟ ΣΥΝΕΧΙΖΕΙ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ

Το πρώτο είναι η επανάληψη. Μελέτη του 2003 σε περιοδικό ψυχολογίας κατέληξε ότι όταν κάποιος επαναλαμβάνεται, πρέπει να μπαίνουμε σε επιφυλακή. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι ο Αυστραλός γιατρός Μπράιαν Κρίκιτ, που σκότωσε τη σύντροφό του με θανατηφόρα δόση ινσουλίνης και είπε ψέματα για τις συνθήκες του θανάτου της. Στην ανάκριση είπε: «Εγώ, εγώ, εγώ, εγώ, λοιπόν… Εγώ, λοιπόν… Ξέρετε… Εγώ… Αυτό που είπα ήταν λάθος, για το πού ήμουν χθες βράδυ». Μοιάζει κολλημένος στην αντωνυμία, πιθανότατα επειδή δέχθηκε μια ερώτηση για την οποία δεν ήταν προετοιμασμένος.

Η επανάληψη μπορεί να αφορά και ρήματα. Ο Αμερικανός ηθοποιός Τζούσι Σμόλετ, περιγράφοντας μια επίθεση εναντίον του, ακούγεται πειστικός μέχρι το κρίσιμο σημείο: «Καταλήξαμε να παλεύουμε δίπλα στις σκάλες. Εεε… παλεύαμε. Παλεύαμε. Παλεύαμε». Πολλή επανάληψη και ελάχιστη λεπτομέρεια στο πιο κρίσιμο σημείο. Αργότερα αποκαλύφθηκε ότι είχε σκηνοθετήσει την επίθεση. Μελέτη του 2004 έδειξε ότι η πνευματική προσπάθεια που χρειάζεται για να συντηρηθεί ένα ψέμα κάνει τον λόγο μπερδεμένο και λιγότερο ρέοντα.

Αυτό φάνηκε στον Βρετανό Στιούαρτ Χέιζελ, που σκότωσε την εγγονή της συντρόφου του, Τία Σαρπ, και έκρυψε το σώμα της στο σπίτι. Σε τηλεοπτική συνέντευξη, όταν η μικρή θεωρούνταν ακόμη αγνοούμενη, του ζήτησαν να πει αν ήξερε γιατί μπορεί να είχε εξαφανιστεί. «Όχι. Δεν έχει κανένα πρόβλημα. Είναι… Είναι ένα ξέγνοιαστο παιδί. Δηλαδή, χρυσό… Άγγελος, καταλαβαίνετε; Είναι… Είναι… Είναι τέλεια. Είναι… Ούτε καβγάδες, ούτε τίποτα, ούτε… Τίποτα που να μπορούμε να σκεφτούμε, απολύτως τίποτα».

ΤΟ ΑΡΘΡΟ ΣΥΝΕΧΙΖΕΙ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ
ΙΜDB
ΙΜDB

Το δεύτερο σημάδι

Το δεύτερο σημάδι είναι η μετατόπιση της έμφασης. Όταν διηγούμαστε κάτι επείγον, φυσικά βάζουμε την κρίσιμη πληροφορία στην αρχή. Η Μαρία Σάτον από το Ντίντκοτ της Αγγλίας τηλεφώνησε στην υπηρεσία έκτακτης ανάγκης για να δηλώσει ότι της έκλεψαν το αυτοκίνητο. Ξεκίνησε όμως με μια μακροσκελή αφήγηση για μια παμπ, ένα τηλεφώνημα του πατέρα της, έναν κλειστό δρόμο και αριθμούς κυκλοφορίας, και μόνο στο τέλος έφτασε στην υποτιθέμενη κλοπή. Στην πραγματικότητα, οδηγώντας υπό την επήρεια αλκοόλ, είχε σκοτώσει τον 54χρονο ποδηλάτη δρα Γκρέιαμ Ρούκροφτ.

Η δικαιολογία μπαίνει πριν από το ζήτημα, και αυτή η περίσσεια λεπτομερειών, γνωστή ως «φαινόμενο Πινόκιο», δείχνει συχνά προετοιμασμένο ψέμα. Μελέτη του 2012 επιβεβαίωσε ότι οι ψεύτες χρησιμοποιούν περισσότερες λέξεις από όσους λένε την αλήθεια. Σε άλλη κλήση, το 2013, ένας άνδρας μιλούσε για έναν μεθυσμένο ένοικο, δυνατή μουσική και ένα όπλο που «εκπυρσοκρότησε». Μόνο στο τέλος έλεγε ότι κάποιος είχε πυροβοληθεί. Τελικά, ο ίδιος ήταν αυτός που είχε πυροβολήσει.

Το τρίτο σημάδι είναι η αρνητική συναισθηματική στάση, όπως φανερώνεται μέσα από τη «γλώσσα της απόστασης». Όλοι λέμε «οι από δίπλα» για γείτονες που δεν συμπαθούμε. Η ύποπτη περίπτωση είναι όταν τέτοια γλώσσα εμφανίζεται εκεί που δεν θα την περιμέναμε. Ο συνταξιούχος γιατρός Τόμας Λανγκ σκότωσε με μαχαίρι τη σύντροφό του Μορίν Μπόις στο Μπρισμπέιν το 2015 και ισχυρίστηκε ότι εκείνη αυτοκτόνησε. «Απλώς ξύπνησα σήμερα το πρωί και βρήκα αυτό», είπε στους αστυνομικούς. Δεν την αναφέρει με το όνομά της, ούτε καν ως «εκείνη».

ΤΟ ΑΡΘΡΟ ΣΥΝΕΧΙΖΕΙ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ
ΙΜDB
ΙΜDB

Το τέταρτο σημάδι είναι η απουσία αισθητηριακών λεπτομερειών. Ο Αμερικανός κολυμβητής Ράιαν Λόχτι, στους Ολυμπιακούς Αγώνες του 2016 στη Βραζιλία, ισχυρίστηκε ότι λήστεψαν τον ίδιο και τους συναθλητές του, για να καλύψει ότι είχαν κάνει βανδαλισμούς σε ένα πρατήριο καυσίμων. Η κατάθεσή του για άνδρες με αστυνομικό σήμα και όπλα που τους σταμάτησαν δεν περιέχει σχεδόν τίποτα για το τι άκουσε, ένιωσε, είδε ή μύρισε. Όταν ζούμε κάτι συγκλονιστικό, το περιγράφουμε με τις αισθήσεις μας. Οι κατασκευασμένες μνήμες δεν έχουν τέτοιους δεσμούς.

Το πέμπτο σημάδι είναι η «κρυψώνα» του πληθυντικού. Ο πρώην αντικυβερνήτης της Βόρειας Καρολίνας Μαρκ Ρόμπινσον, όταν τον κατηγόρησαν το 2024 για ρατσιστικά σχόλια σε ιστότοπο πορνογραφίας, απάντησε: «Αυτοί δεν είμαστε εμείς. Αυτά δεν είναι δικά μας λόγια». Αργότερα παραδέχθηκε ότι τα είχε γράψει.

Ο Στίβεν Μακντάνιελ, μιλώντας το 2011 στην τηλεόραση για την εξαφάνιση της Λόρεν Γκίντινγκς, άλλαζε συνεχώς από το «εγώ» στο «εμείς»: «Εγώ… Εμείς… Εμείς δεν ξέρουμε πού είναι. Το μόνο που μπορούμε να σκεφτούμε είναι ότι ίσως βγήκε για τρέξιμο και κάποιος την άρπαξε». Το 2014 ομολόγησε τη δολοφονία της και καταδικάστηκε σε ισόβια κάθειρξη, με δυνατότητα αποφυλάκισης μετά από 30 χρόνια.

ΤΟ ΑΡΘΡΟ ΣΥΝΕΧΙΖΕΙ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ
Ακολουθήστε το iefimerida στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις
Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, στο iefimerida
ΣΧΟΛΙΑΣΜΟΣ
Tο iefimerida.gr δημοσιεύει άμεσα κάθε σχόλιο. Ωστόσο δεν υιοθετούμε τις απόψεις αυτές καθώς εκφράζουν αποκλειστικά τον εκάστοτε σχολιαστή. Σχόλια με ύβρεις διαγράφονται χωρίς προειδοποίηση. Χρήστες που δεν τηρούν τους όρους χρήσης αποκλείονται.

Δείτε επίσης

Περισσότερα