Τον τελευταίο καιρό, όλο και περισσότερες γυναίκες στις αγγλοσαξονικές κυρίως χώρες επιλέγουν μια διαφορετική διαδρομή από το κλασικό «επιστρέφω το δαχτυλίδι» ή «το πουλάω»: το μεταποιούν.
Για δεκαετίες, το διαμαντένιο δαχτυλίδι αρραβώνων λειτουργούσε ως καθαρός πολιτισμικός κώδικας: υπόσχεση, δέσμευση, «ανήκω κάπου». Όταν όμως ένας γάμος τελειώνει, το δαχτυλίδι μένει συχνά ως αμήχανη υπενθύμιση - κρυμμένο σε συρτάρι, ξεχασμένο σε κουτί, φορτισμένο με μια ιστορία που δεν θέλεις πια να φοράς στο χέρι σου.
Τον τελευταίο καιρό, όλο και περισσότερες γυναίκες στις αγγλοσαξονικές κυρίως χώρες επιλέγουν μια διαφορετική διαδρομή από το κλασικό «επιστρέφω το δαχτυλίδι» ή «το πουλάω»: το μεταποιούν. Παίρνουν την πέτρα -ή και τις πέτρες- και τη μετατρέπουν σε ένα νέο κόσμημα που δεν συμβολίζει την υπόσχεση, αλλά το «μετά». Έτσι εμφανίζεται μια νέα κατηγορία στη γλώσσα του στιλ: τα «δαχτυλίδια του διαζυγίου», κοσμήματα που παρουσιάζονται ως σύμβολα ελευθερίας, αυτονομίας και νέου κεφαλαίου.
«Το δαχτυλίδι λέει ότι η ιστορία μου δεν τελείωσε»
Η Άλεξ Γουάινστιν, δημιουργός περιεχομένου στην Τάμπα της Φλόριντα, είναι ένα από τα πιο χαρακτηριστικά παραδείγματα. Χώρισε τον περασμένο Μάρτιο και αρχικά πέταξε το δαχτυλίδι αρραβώνων σε ένα συρτάρι «για μερικούς μήνες». Έπειτα αποφάσισε να φτιάξει για τον εαυτό της ένα «δαχτυλίδι διαζυγίου». Πήρε την κεντρική πέτρα -ένα διαμάντι τριών καρατίων- και την έδεσε σε χρυσό, τοποθετώντας τη οριζόντια σε μια στεφάνη.
Τα μικρότερα διαμάντια από τη βέρα με πέτρες ενσωματώθηκαν σε μια ανοιχτή καμπύλη που «αγκαλιάζει» το δάχτυλο χωρίς να κλείνει, σαν σχήμα που αφήνει χώρο. Για την ίδια, αυτός ο σχεδιασμός είναι το νόημα: «Το δαχτυλίδι λέει ότι η ιστορία μου δεν τελείωσε», όπως το περιγράφει, μετατρέποντας ένα σύμβολο δέσμευσης σε σύμβολο συνέχειας.
Μια αφήγηση ενδυνάμωσης, ακόμη και εορτασμού
Η αλλαγή δεν αφορά μόνο το αντικείμενο, αλλά και το κοινωνικό φορτίο του διαζυγίου. Όπου άλλοτε υπήρχε ντροπή και στίγμα, για κάποιες γυναίκες εμφανίζεται τώρα μια αφήγηση ενδυνάμωσης, ακόμη και εορτασμού. Αν το διαμάντι υπήρξε επί χρόνια το «σήμα» του γάμου, το τέλος του γάμου, για ορισμένες, γίνεται αφορμή για ένα νέο «σήμα», που δηλώνει: επέλεξα τον εαυτό μου. Η Γουάινστιν το λέει ωμά: «Δεν είμαι περήφανη που πήρα διαζύγιο, αλλά είμαι περήφανη που έβαλα τον εαυτό μου πρώτα. Γιατί να μη γιορτάσω αυτό το κεφάλαιο της ζωής μου;».
Η πρακτική έχει και μια σαφή οικονομική διάσταση. Η μεταποίηση ενός δαχτυλιδιού αρραβώνων μπορεί να ξεκινά περίπου από 2.000 δολάρια, όταν πρόκειται απλώς για επαναδέσιμο της πέτρας σε νέα βάση. Η Λόρεν Μποκ, ιδρύτρια κοσμηματοπωλείου στο Μπρούκλιν, λέει ότι της αρέσει να προσθέτει χρωματιστές πέτρες για να αποκτήσει το νέο κόσμημα παιχνιδιάρικη διάθεση και, κυρίως, για να μη θυμίζει δαχτυλίδι αρραβώνων.
Σύμφωνα με την ίδια, η προσθήκη συνθετικών ρουμπινιών και διαμαντιών μπορεί να κοστίσει άλλα 100 έως 300 δολάρια, ανάλογα με το σχέδιο. Σε άλλες περιπτώσεις, η «μεταποίηση» δεν σταματά στην αισθητική, αλλά γίνεται σχεδόν τελετουργική: η Μποκ έχει χαράξει στο εσωτερικό δαχτυλιδιών φράσεις επιβεβαίωσης όπως «Αξιαγάπητη. Ικανή. Ελεύθερη», ώστε το κόσμημα να λειτουργεί σαν προσωπικό μήνυμα, κρυφό από τους άλλους αλλά ορατό στον κάτοχό του.
Η Μόλι Σουάρες, που διατηρεί εκθετήριο κοσμημάτων στην Τάμπα και κατασκεύασε το δαχτυλίδι της Γουάινστιν, λέει ότι εδώ και χρόνια μεταποιεί διαμάντια από δαχτυλίδια αρραβώνων σε μενταγιόν και σκουλαρίκια, όμως τελευταία παρατηρεί ότι περισσότερες πελάτισσες ζητούν να γίνουν… δαχτυλίδια. «Είναι πιο “δυνατές” και πιο περήφανες», λέει, περιγράφοντας μια διάθεση δημόσιας δήλωσης, όχι απόκρυψης.
Συνήθως τις συμβουλεύει να επιλέγουν κάτι «διαφορετικό» και καθόλου «νυφικό»: παλιές τεχνικές δεσίματος ή φαρδιά γάμπα. Στο φόντο υπάρχει και μια ακόμη παράμετρος: «Οι τιμές του χρυσού είναι τόσο υψηλές, ώστε ένα “χοντρό” χρυσό κομμάτι θα είναι από μόνο του σύμβολο κύρους» επισημαίνει, δείχνοντας πώς οι τάσεις του μετάλλου περνούν στη γλώσσα του συμβολισμού.
Υπάρχει και το νομικό κομμάτι
Υπάρχει βέβαια και το νομικό κομμάτι. Σε ορισμένες πολιτείες των ΗΠΑ, το δαχτυλίδι αρραβώνων αντιμετωπίζεται ως «δωρεά υπό όρο» και ανήκει στον αποδέκτη μετά τον γάμο, όπως εξηγεί η δικηγόρος οικογενειακού δικαίου Τζάκι Κομπς. Και υπάρχει και το ψυχολογικό: κάποιες γυναίκες, λέει η Σουάρες, ανησυχούν ότι τα διαμάντια «κουβαλούν κακή ενέργεια». Εκείνη επιμένει να τις προσγειώνει: τις προτρέπει «να σταματήσουν να δίνουν σε ένα αντικείμενο τόση δύναμη», μια φράση που συνοψίζει τη λογική της τάσης. Το κόσμημα δεν είναι κατάρα· είναι υλικό που μπορείς να επανανοηματοδοτήσεις.
Η διάδοση του φαινομένου πήρε ώθηση όταν μια διάσημη φιγούρα το έκανε «κεντρικό θέμα». Το μοντέλο Έμιλι Ραταϊκόφσκι έβαλε τα «δαχτυλίδια διαζυγίου» στο ευρύτερο προσκήνιο όταν, μετά τον χωρισμό της, μοιράστηκε το 2024 ότι μετέτρεψε τα δύο μεγάλα διαμάντια του δαχτυλιδιού αρραβώνων της σε δύο νέα δαχτυλίδια. Η κοσμηματοποιός Άλισον Τσέλμα, που είχε φτιάξει και το αρχικό δαχτυλίδι και τα νέα, περιγράφει τη διαδικασία ως «ανάκτηση των λίθων»: το να ξαναπαίρνεις το υλικό και να το κάνεις «δικό σου» μπορεί να είναι «εξαιρετικά ενδυναμωτικό», λέει, γιατί μεταφέρει το κέντρο βάρους από το «μαζί» στο «εγώ και η διαδρομή μου».
«Δαχτυλίδι ελευθερίας» ή «δαχτυλίδι ανεξαρτησίας»
Σε μια άλλη εκδοχή της ίδιας ιδέας, η στιλίστρια και επιχειρηματίας Ρέιτσελ Ζόι μετατρέπει ένα διαμαντένιο δαχτυλίδι σε «δραματικό δαχτυλίδι-κοκτέιλ». Η πέτρα έξι καρατίων, που της είχε δωρίσει ο πρώην σύζυγός της μετά τη γέννηση του μεγαλύτερου παιδιού τους, επαναδένεται σε θολωτή βάση και θα περιβάλλεται από διαμάντια, ώστε να αποκτήσει αισθητική που παραπέμπει έντονα στη δεκαετία του 1960. Η ίδια υποστηρίζει ότι το πολιτισμικό αφήγημα γύρω από τα διαμαντένια δαχτυλίδια πρέπει να εξελιχθεί: «Δεν χρειάζεται να είσαι παντρεμένη με άντρα, ή παντρεμένη γενικά, για να έχεις ένα τέτοιο δαχτυλίδι για τον εαυτό σου», λέει, προτείνοντας ονομασίες όπως «δαχτυλίδι ελευθερίας» ή «δαχτυλίδι ανεξαρτησίας».
Για την Ντεμπ Μαρίνο, εργαζόμενη σε ανθρώπινο δυναμικό στο Ορλάντο, η μεταποίηση είχε και συμβολική «άμυνα». Διέθεσε περίπου 3.000 δολάρια για να μετατρέψει το οβάλ διαμάντι της σε νέο δαχτυλίδι, ενσωματώνοντας κάτω από την πέτρα ένα «μάτι» για προστασία. «Ήθελα να διώχνω το κακό, που είναι ο πρώην μου» είπε στα 33 της, δίνοντας στο κόσμημα μια χιουμοριστική αλλά σαφή λειτουργία. Πρόσθεσε επίσης ζαφείρια, τη γενέθλια πέτρα της τρίχρονης κόρης της, ώστε το δαχτυλίδι να υπενθυμίζει ότι, ακόμη κι αν ο γάμος δεν λειτούργησε, από αυτόν προέκυψε ένα παιδί. «Το δαχτυλίδι μου σημαίνει ότι έχουμε μία όμορφη ζωή, οπότε γιατί να τη σπαταλάμε;» λέει, μετατρέποντας το κόσμημα σε σύντομη φιλοσοφία.
Δεν ταιριάζει όμως σε όλες. Η Κόρα Λέικι, δημιουργός περιεχομένου στο Λος Άντζελες, δοκίμασε να φορέσει ένα νέο, λεπτεπίλεπτο χρυσό δαχτυλίδι με μικρό διαμάντι, αλλά τελικά το εγκατέλειψε, επειδή φοβήθηκε τις ερωτήσεις που θα προκαλούσε. «Ένα κολιέ δεν θα έφερνε αναγκαστικά αυτή τη συζήτηση κάθε φορά», εξηγεί. Έτσι πήρε την οβάλ μοϊσανίτη πέτρα από το δαχτυλίδι της και την έκανε μενταγιόν. «Είναι αρκετά εντυπωσιακό και το φοράω σε ειδικές περιστάσεις» λέει, επιλέγοντας μια πιο «ήσυχη» εκδοχή ανάκτησης.
Στον αντίποδα, η Τζέιντ Σένκερ, μεσίτρια εμπορικών ακινήτων στη Νέα Υόρκη και τηλεοπτικό πρόσωπο σε σειρά για την κτηματαγορά του Μανχάταν, βρήκε την ιδέα του «δαχτυλιδιού διαζυγίου» συναρπαστική. Μετά τον χωρισμό της τον Φεβρουάριο του 2024, πήρε το τετράκαρτο διαμάντι σε σχήμα αχλαδιού από τον αρραβώνα της και το έβαλε σε δαχτυλίδι δίπλα σε ένα νέο, συνθετικό διαμάντι 4,3 καρατίων. Εκείνη δεν επιχειρεί να «μαλακώσει» το μήνυμα· το κάνει ταυτότητα.
«Είναι κάπως ωραίο να λέω ότι είμαι η πρώτη σύζυγος κάποιου» λέει στα 29 της, επιχειρώντας να μετατρέψει το διαζύγιο από στίγμα σε «τίτλο». Και το πηγαίνει ακόμη πιο μακριά, περιγράφοντας ως πρότυπο τις γυναίκες μιας συγκεκριμένης κοινωνικής τάξης της Νέας Υόρκης που είχαν δύο ή τρεις γάμους και «δεν τους ένοιαζε τι σκέφτεται ο κόσμος». «Αυτό είμαι τώρα» καταλήγει, συνδέοντας το κόσμημα με μια σχεδόν επιδεικτική αυτοπεποίθηση.
Η τάση των «δαχτυλιδιών διαζυγίου» δείχνει πώς αλλάζει ο τρόπος με τον οποίο η κοινωνία διαβάζει τα σύμβολα. Το ίδιο υλικό -διαμάντι και χρυσός- μπορεί να «γράφει» εντελώς διαφορετική ιστορία, ανάλογα με το πλαίσιο. Για άλλες, είναι μια ιδιωτική υπενθύμιση ότι δεν τελείωσαν. Για άλλες, είναι δημόσια δήλωση ανεξαρτησίας. Για κάποιες, γίνεται φυλαχτό, για άλλες, απλώς ένα ωραίο κόσμημα χωρίς ερωτήσεις. Κοινός παρονομαστής είναι η διεκδίκηση του νοήματος: να μην αφήσεις ένα αντικείμενο να σε ορίζει από το παρελθόν, αλλά να το μετατρέψεις σε κάτι που μιλά για το παρόν και -κυρίως- για το επόμενο κεφάλαιο.