Υπάρχουν άνθρωποι που, όταν τα πράγματα δεν εξελίσσονται όπως είχαν σχεδιάσει, καταφέρνουν να διατηρούν την ψυχραιμία τους και να αναζητούν γρήγορα μια διαφορετική λύση. Μια αλλαγή στη δουλειά, ένα απρόοπτο πρόβλημα, η ανατροπή ενός σχεδίου ή μια δύσκολη περίοδος δεν τους αποδιοργανώνει εύκολα.
- Η ψυχολογική ευελιξία επιτρέπει σε ένα άτομο να συνεχίζει την πορεία προς τους στόχους του, ακόμη και όταν αντιμετωπίζει απρόβλεπτες δυσκολίες. Η ικανότητα αυτή βοηθά στην τροποποίηση σχεδίων και στην αποφυγή παρορμητικών αντιδράσεων.
- Η προσαρμογή στις αλλαγές δεν σημαίνει εγκατάλειψη στόχων, αλλά εξέταση νέων δεδομένων για την εύρεση εναλλακτικών διαδρομών. Η ευελιξία επιτρέπει την αναθεώρηση ενός αρχικού σχεδίου όταν αυτό δεν είναι πλέον εφικτό.
- Η υγιής προσαρμογή διαφέρει από την παθητική αποδοχή, καθώς δεν σημαίνει παραίτηση από τις αρχές ή τους στόχους. Αντιθέτως, επιτρέπει την αλλαγή προσέγγισης, διατηρώντας την προσήλωση σε όσα έχουν ουσιαστική αξία.
Από την πλευρά των άλλων, αυτή η στάση μπορεί να παρερμηνευτεί ως συμβιβασμός ή ως έλλειψη διεκδίκησης. Η ψυχολογία, όμως, δείχνει ότι η ικανότητα προσαρμογής μπορεί να συνδέεται με δύο σημαντικές δεξιότητες: την ψυχολογική ευελιξία και την ανθεκτικότητα.
Το να προσαρμόζεται κάποιος δεν σημαίνει ότι αποδέχεται παθητικά τα πάντα. Σημαίνει ότι μπορεί να αναθεωρεί τον τρόπο με τον οποίο αντιδρά όταν οι συνθήκες αλλάζουν, χωρίς να χάνει από τα μάτια του όσα θεωρεί σημαντικά.
Η ψυχολογική ευελιξία βοηθά στις αλλαγές
Η ψυχολογική ευελιξία αφορά, μεταξύ άλλων, την ικανότητα ενός ανθρώπου να συνεχίζει να κινείται προς τους στόχους και τις αξίες του ακόμη και όταν αντιμετωπίζει δυσάρεστες σκέψεις, συναισθήματα ή απρόβλεπτες καταστάσεις.
Έτσι, ένας άνθρωπος με μεγαλύτερη ευελιξία δεν θεωρεί απαραίτητο να ακολουθεί πάντα την ίδια διαδρομή. Αν μια επιλογή δεν αποδίδει, μπορεί να δοκιμάσει μια άλλη. Αν ένα σχέδιο δεν είναι πλέον εφικτό, μπορεί να το τροποποιήσει. Και όταν δεν υπάρχει άμεση λύση, μπορεί να αντέξει την αβεβαιότητα χωρίς να αντιδράσει παρορμητικά.
Η συγκεκριμένη ικανότητα συνδέεται με την καλύτερη διαχείριση των συναισθημάτων και με την προσαρμογή στις καθημερινές απαιτήσεις. Η ανάγκη για προσαρμογή γίνεται πιο έντονη όταν η πραγματικότητα διαφέρει σημαντικά από αυτό που είχαμε φανταστεί.
Ένας άνθρωπος που διαθέτει ψυχολογική ευελιξία δεν χρειάζεται απαραίτητα να επιμείνει μέχρι τέλους σε ένα σχέδιο μόνο και μόνο επειδή ήταν το αρχικό του. Αντίθετα, μπορεί να εξετάσει τα νέα δεδομένα και να αναζητήσει τις διαθέσιμες επιλογές.
Αυτό δεν σημαίνει ότι εγκαταλείπει τους στόχους του. Συχνά σημαίνει ότι αλλάζει τη διαδρομή για να τους προσεγγίσει.
Η ανθεκτικότητα δεν είναι έμφυτο «χάρισμα»
Η ψυχολογική ανθεκτικότητα συχνά παρουσιάζεται ως ένα χαρακτηριστικό που κάποιοι άνθρωποι έχουν από τη φύση τους. Στην πραγματικότητα, πρόκειται για μια πιο δυναμική διαδικασία.
Ο τρόπος με τον οποίο αντιμετωπίζουμε τις δυσκολίες μπορεί να επηρεαστεί από την εμπειρία, τη μάθηση, τις στρατηγικές διαχείρισης του στρες και την υποστήριξη που λαμβάνουμε από το περιβάλλον μας.
Με άλλα λόγια, ένας άνθρωπος που σήμερα δυσκολεύεται ιδιαίτερα μπροστά στις αλλαγές δεν σημαίνει ότι θα αντιδρά με τον ίδιο τρόπο για πάντα. Η εμπειρία και η εξάσκηση μπορούν να συμβάλουν στην ανάπτυξη καλύτερων τρόπων αντιμετώπισης δύσκολων καταστάσεων.
Η προσαρμογή δεν σημαίνει ότι πρέπει να ανεχόμαστε τα πάντα
Υπάρχει, όμως, μια σημαντική διαφορά ανάμεσα στην υγιή προσαρμογή και την παθητική αποδοχή.
Το να αναγνωρίζουμε ότι κάτι βρίσκεται έξω από τον έλεγχό μας είναι διαφορετικό από το να ανεχόμαστε μια κατάσταση που μπορούμε και χρειάζεται να αλλάξουμε.
Ένας ψυχικά ανθεκτικός άνθρωπος μπορεί να αποδεχθεί ότι κάτι δυσάρεστο συνέβη, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι παραιτείται από την προσπάθεια να βελτιώσει όσα βρίσκονται μέσα στις δυνατότητές του.
Η ουσιαστική προσαρμοστικότητα δεν σημαίνει ότι κάποιος εγκαταλείπει τις αρχές, τις ανάγκες ή τους στόχους του κάθε φορά που εμφανίζεται ένα εμπόδιο. Αντίθετα, σημαίνει ότι μπορεί να παραμένει προσηλωμένος σε όσα έχουν πραγματική αξία για τον ίδιο, ενώ ταυτόχρονα αλλάζει τον τρόπο με τον οποίο προσπαθεί να τα πετύχει.
Γι’ αυτό και η προσαρμοστικότητα δεν πρέπει απαραίτητα να συγχέεται με τον συμβιβασμό. Μερικές φορές η μεγαλύτερη δύναμη δεν βρίσκεται στο να επιμένουμε με κάθε κόστος, αλλά στο να αναγνωρίζουμε πότε μια διαφορετική προσέγγιση είναι πιο αποτελεσματική.