Κάποιες ξένες λέξεις έχουν «μπει» τόσο πολύ μέσα στο λεξιλόγιο και την ζωή μας που θεωρούνται αυτονόητες για την γλώσσας μας και δεν χρειάζονται επεξήγηση.
Μία από αυτές είναι και το κέικ, που έχει καθιερωθεί στην ελληνική γλώσσα και κουζίνα – ακόμα και των γιαγιάδων μας – ως… κέικ.
H λέξη κέικ προέρχεται από την αγγλική λέξη cake, η οποία με την σειρά της προέρχεται από τους Βίκινγκ, και την αρχαία νορδική λέξη «kaka».
Κέικ αποκαλείται το γλύκισμα που παρασκευάζεται από αλεύρι, ζάχαρη και άλλα υλικά και συνήθως ψήνεται στο φούρνο προκειμένου να γίνει αφράτο και απαλό. Συνήθως, στο κέικ προστίθενται αυγά, βούτυρο ή μαργαρίνη, ακόμη και κάποιο λάδι, ενώ οι διογκωτικοί παράγοντες είναι συνήθως το μπέικινγκ πάουντερ, η μαγερική σόδα ή σπανιότερα η μαγιά.
Μακρόστενο ή στρογγυλό, με τρύπα στη μέση ή χωρίς, σκέτο, με γέμιση ή επικάλυψη, γλυκό ή αλμυρό, το κέικ είναι συνώνυμο του κεράσματος, του κολατσιού ή της λιγούρας.
Όμως, πώς λέγετε στα ελληνικά;
Πλακούς, πλακούντας, κέικ...
Ναι, και το κέικ έχει ελληνική λέξη που χάνεται μάλιστα στα βάθη της αρχαιότητας – κοινώς κέικ έτρωγαν και οι αρχαίοι Έλληνες, μόνο που το ονόμαζαν… «πλακοῦς», που προέρχεται από τη λέξη «πλάξ» που σημαίνει πλάκα.
Το αρχαίο κέικ ήταν ένα μείγμα με αλεύρι αναμεμειγμένο με αυγά, γάλα, καρύδια και μέλι ενώ υπήρχε επίσης και μία «τούρτα» που ονομάζεται satura, η οποία ήταν ένα επίπεδο βαρύ κέικ.
Μάλιστα, οι αρχαίοι Έλληνες χρησιμοποίησαν πρώτοι τη μπίρα (ζύθο) ως διογκωτικό μέσο.
Κατά τη διάρκεια της ρωμαϊκής περιόδου, το όνομα για το κέικ έγινε «πλακούντας» από τον ελληνικό όρο, ένα γλυκό το οποίο παρασκευάζονταν στην αρχαία Ελλάδα και το οποίο είχε ομοιότητες με το σύγχρονο γλυκό τύπου τσίζκεϊκ.
Η συνταγή για τον πλακούντα
Με την ονομασία «πλακουντοποιικόν σύγγραμμα» ήταν γνωστή η συνταγή για την παρασκευή του πλακούντα. Συγκεκριμένη αναφορά υπάρχει στους Δειπνοσοφιστές του Αθήναιου, και ένα σχετικό σύγγραμμα αποδίδεται στον Αίγιμο, ενδεχομένως τον αρχαίο Έλληνα ιατρό του 6ου αιώνα π.Χ.
Ανάλογες αναφορές υπάρχουν και από τον Αρχέστρατο στα συγγράμματα γαστρονομίας του κατά τον 3ο αιώνα π.Χ., όπου το γλύκισμα αποτελείται από διάφορα επίπεδα ζύμης γεμισμένα με μέλι και μαλακό τυρί.
Ο κωμικός ποιητής Αντιφάνης (3ος αιώνας π.Χ.) επίσης είχε κάνει αναφορά στο γλύκισμα και τα κύρια συστατικά του τυριού, μελιού, και αλευριού.
Από την Αρχαία Ρώμη στο Βυζάντιο και τον μπακλαβά
Ο πλακούντας ήταν δημοφιλής και στην αρχαία Ρώμη και διασώζεται συνταγή την οποία παραθέτει ο Κάτωνας στο έργο του με τίτλο De Agri Cultura το 160 π.Χ.
Στην αρχαία Ρώμη, η βασική ζύμη ψωμιού εμπλουτίστηκε με το βούτυρο, τα αυγά και το μέλι, γεγονός που παρήγαγε ένα γλυκό και ψημένο κέικ.
Μάλιστα, ο λαϊκός ποιητής Οβίδιος αναφέρεται στο πάρτι γενεθλίων και στο κέικ του αδελφού του στο πρώτο του βιβλίο εξορίας, Tristia.
Από την αρχαία Ρώμη, το γλύκισμα πέρασε σταδιακά στην ανατολική ρωμαϊκή αυτοκρατορία / Βυζάντιο όπου έγινε γνωστό ως «πλακοῦς τετυρωμένος» καθώς και «κοπτοπλακοῦς».
Εκτιμάται πως η εκδοχή αυτή του εδέσματος αποτελεί την προέλευση της σύγχρονης τυρόπιτας αλλά και του μπακλαβά.