Η αντίληψη που έχουν άνδρες και γυναίκες για τον ύπνο τους μπορεί να διαφέρει σημαντικά από αυτό που πραγματικά συμβαίνει κατά τη διάρκεια της νύχτας.
- Ερευνητές κατέγραψαν τον ύπνο 476 ανδρών και γυναικών στο σπίτι τους, χρησιμοποιώντας εξοπλισμό που μετρούσε την εγκεφαλική δραστηριότητα και τις κινήσεις των ματιών, για να αξιολογήσουν αντικειμενικά την ποιότητα της ξεκούρασής τους.
- Τα αποτελέσματα έδειξαν μια αντίφαση. Οι γυναίκες αξιολόγησαν τον ύπνο τους ως χειρότερο, όμως οι αντικειμενικές μετρήσεις έδειξαν ότι κοιμούνταν περισσότερο, είχαν περισσότερο βαθύ ύπνο και ξυπνούσαν λιγότερες φορές από τους άνδρες.
- Η εξήγηση βρίσκεται στη διάρκεια των αφυπνίσεων. Οι γυναίκες παρέμεναν ξύπνιες για μεγαλύτερο διάστημα, με αποτέλεσμα να θυμούνται τις διακοπές του ύπνου τους, ενώ οι άνδρες υποεκτιμούσαν δραματικά τις δικές τους σύντομες αφυπνίσεις.
- Η αντικειμενική ποιότητα ύπνου των ανδρών επιδεινώνεται ταχύτερα με την ηλικία, ειδικά ο βαθύς ύπνος. Αυτό υποδηλώνει ότι πολλοί άνδρες πιθανώς αγνοούν προβλήματα ύπνου, καθώς υπερεκτιμούν την ποιότητα της ξεκούρασής τους.
Η αντίληψη που έχουν άνδρες και γυναίκες για τον ύπνο τους μπορεί να διαφέρει σημαντικά από αυτό που πραγματικά συμβαίνει κατά τη διάρκεια της νύχτας. Αυτό είναι το βασικό συμπέρασμα μιας νέας μελέτης ερευνητών του Karolinska Institutet, η οποία φωτίζει ένα παράδοξο που εδώ και χρόνια απασχολεί τους επιστήμονες του ύπνου: γιατί οι γυναίκες δηλώνουν συχνότερα ότι κοιμούνται άσχημα, ενώ πολλές αντικειμενικές μετρήσεις δείχνουν ότι ο ύπνος τους είναι καλύτερος από εκείνον των ανδρών.
Ο διαταραγμένος ύπνος αποτελεί ένα από τα συχνότερα προβλήματα υγείας στις σύγχρονες κοινωνίες. Οι επιπτώσεις του δεν περιορίζονται μόνο στην κούραση της επόμενης ημέρας. Έρευνες έχουν συνδέσει την αϋπνία και τη χρόνια κακή ποιότητα ύπνου με αυξημένο κίνδυνο καρδιαγγειακών παθήσεων, σακχαρώδη διαβήτη, γνωστικής έκπτωσης και πρόωρης θνησιμότητας. Παράλληλα, οι γυναίκες εμφανίζονται συστηματικά να αναφέρουν περισσότερα προβλήματα ύπνου και αποτελούν την πλειονότητα των ασθενών που αναζητούν βοήθεια σε εξειδικευμένες κλινικές ύπνου.
Αξιολογώντας αντικειμενικά τον ύπνο
Ωστόσο, όταν οι επιστήμονες μετρούν αντικειμενικά τον ύπνο, τα αποτελέσματα δεν συμφωνούν πάντα με τις προσωπικές αναφορές. Σε αρκετές περιπτώσεις οι άνδρες παρουσιάζουν χειρότερους δείκτες ποιότητας ύπνου, παρότι δηλώνουν περισσότερο ικανοποιημένοι από τη νυχτερινή τους ξεκούραση. Αυτό το φαινομενικά αντιφατικό εύρημα ώθησε την ερευνητική ομάδα του καθηγητή ψυχολογίας Τόρμπιορν Όκερστεντ να εξετάσει πιο προσεκτικά τη σχέση ανάμεσα στην υποκειμενική και την αντικειμενική εμπειρία του ύπνου.
Στη μελέτη συμμετείχαν 476 άτομα, 238 γυναίκες και 238 άνδρες, οι οποίοι αντιστοιχήθηκαν ως προς την ηλικία και τον δείκτη μάζας σώματος ώστε οι συγκρίσεις να είναι όσο το δυνατόν ακριβέστερες. Οι ερευνητές κατέγραψαν τον ύπνο των συμμετεχόντων στο φυσικό περιβάλλον του σπιτιού τους, χρησιμοποιώντας εξοπλισμό που παρακολουθούσε την ηλεκτρική δραστηριότητα του εγκεφάλου, τις κινήσεις των ματιών και τη μυϊκή δραστηριότητα.
Με αυτόν τον τρόπο μπορούσαν να προσδιορίσουν με ακρίβεια πόσο γρήγορα αποκοιμήθηκε κάθε άτομο, πόσες φορές ξύπνησε κατά τη διάρκεια της νύχτας, πόσο βαθύς ήταν ο ύπνος του και πόσο χρόνο πέρασε πραγματικά κοιμισμένο.
Το επόμενο πρωί οι συμμετέχοντες κλήθηκαν να αξιολογήσουν μόνοι τους την εμπειρία τους. Απάντησαν σε ερωτήσεις σχετικά με το αν δυσκολεύτηκαν να κοιμηθούν, αν ένιωσαν τον ύπνο τους ανήσυχο, πόσες φορές πίστευαν ότι ξύπνησαν, πόσες ώρες κοιμήθηκαν συνολικά και πόσο καλή θεωρούσαν τη συνολική ποιότητα του ύπνου τους.
Μια εντυπωσιακή αντίθεση
Τα αποτελέσματα αποκάλυψαν μια εντυπωσιακή αντίθεση. Οι γυναίκες αξιολόγησαν τον ύπνο τους ως σημαντικά χειρότερο σε σύγκριση με τους άνδρες. Ωστόσο, οι αντικειμενικές μετρήσεις έδειξαν το ακριβώς αντίθετο. Οι γυναίκες ξυπνούσαν λιγότερες φορές μέσα στη νύχτα, περνούσαν λιγότερο χρόνο σε επιφανειακά στάδια ύπνου και παρουσίαζαν υψηλότερη «αποδοτικότητα ύπνου», δηλαδή κοιμούνταν για μεγαλύτερο ποσοστό του χρόνου που βρίσκονταν στο κρεβάτι.
Παράλληλα, κοιμούνταν περισσότερο συνολικά. Ο μέσος χρόνος ύπνου των γυναικών έφθανε τα 400 λεπτά, έναντι 382 λεπτών για τους άνδρες. Επιπλέον, περνούσαν περισσότερο χρόνο στο στάδιο 3 του ύπνου, τη φάση δηλαδή του βαθιού και αποκαταστατικού ύπνου που θεωρείται κρίσιμη για τη σωματική και ψυχική υγεία.
Υπήρχε όμως μια σημαντική λεπτομέρεια που φαίνεται να εξηγεί το παράδοξο. Όταν οι γυναίκες ξυπνούσαν μέσα στη νύχτα, παρέμεναν ξύπνιες για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα. Κατά μέσο όρο κάθε νυχτερινή αφύπνιση διαρκούσε περίπου εννέα λεπτά, ενώ στους άνδρες λιγότερο από επτά.
Αυτή η διαφορά αποδείχθηκε καθοριστική. Οι ειδικοί γνωρίζουν ότι ένα άτομο συνήθως θυμάται ένα νυχτερινό ξύπνημα μόνο αν αυτό διαρκέσει περισσότερο από περίπου πέντε λεπτά. Επειδή λοιπόν οι γυναίκες παρέμεναν ξύπνιες για μεγαλύτερο διάστημα, είχαν και περισσότερες πιθανότητες να θυμούνται το περιστατικό το επόμενο πρωί.
Οι άνδρες, αντίθετα, συχνά ξυπνούσαν για σύντομα χρονικά διαστήματα χωρίς να το αντιλαμβάνονται συνειδητά. Ως αποτέλεσμα υποεκτιμούσαν δραματικά τον αριθμό των αφυπνίσεών τους. Σύμφωνα με τα στοιχεία της μελέτης, οι άνδρες υποεκτιμούσαν τα νυχτερινά ξυπνήματα κατά 72%, ενώ στις γυναίκες η απόκλιση περιοριζόταν στο 37%.
Με άλλα λόγια, πολλοί άνδρες κοιμούνταν χειρότερα απ' όσο πίστευαν, ενώ πολλές γυναίκες κοιμούνταν καλύτερα απ' όσο νόμιζαν.
Οι ερευνητές προχώρησαν ακόμη περισσότερο. Όταν απομόνωσαν τους άνδρες που ξυπνούσαν για πολύ σύντομα διαστήματα και συνήθως δεν θυμούνταν τις αφυπνίσεις τους, οι διαφορές ανάμεσα στα δύο φύλα ως προς την υποκειμενική αξιολόγηση του ύπνου σχεδόν εξαφανίστηκαν.
Η επίδραση της ηλικίας
Ένα ακόμη εύρημα που προκάλεσε ενδιαφέρον ήταν η επίδραση της ηλικίας. Η αντικειμενική ποιότητα ύπνου των ανδρών φαινόταν να επιδεινώνεται γρηγορότερα με το πέρασμα των χρόνων. Η διαφορά ήταν ιδιαίτερα εμφανής στον βαθύ ύπνο. Μετά την ηλικία των 65 ετών, οι γυναίκες εξακολουθούσαν να απολαμβάνουν περίπου 80 λεπτά βαθιού ύπνου κάθε βράδυ, ενώ οι άνδρες μόλις 53 λεπτά. Αντίθετα, στις ηλικίες μεταξύ 30 και 50 ετών οι δύο ομάδες παρουσίαζαν σχεδόν πανομοιότυπα επίπεδα βαθιού ύπνου.
Τα ευρήματα δείχνουν ότι η ποιότητα του ύπνου δεν είναι απλώς μια βιολογική διαδικασία που μπορεί να αποτυπωθεί σε ηλεκτροεγκεφαλογραφήματα και εργαστηριακές μετρήσεις. Είναι επίσης μια βαθιά προσωπική εμπειρία που επηρεάζεται από το τι θυμόμαστε, πώς αντιλαμβανόμαστε τις αφυπνίσεις μας και πώς αξιολογούμε την ξεκούρασή μας το επόμενο πρωί.
Η μελέτη υποδηλώνει επίσης ότι πολλοί άνδρες ίσως αγνοούν προβλήματα ύπνου που θα έπρεπε να αντιμετωπιστούν. Αν πράγματι υπερεκτιμούν την ποιότητα του ύπνου τους, ενδέχεται να καθυστερούν να αναζητήσουν βοήθεια για διαταραχές που επηρεάζουν την υγεία και την καθημερινότητά τους.
Όπως επισημαίνει ο καθηγητής Όκερστεντ, η εμπειρία των νυχτερινών αφυπνίσεων φαίνεται να παίζει πολύ σημαντικότερο ρόλο στην αντίληψη που έχουμε για τον ύπνο μας απ' ό,τι πίστευαν μέχρι σήμερα οι επιστήμονες. Και ίσως αυτό να εξηγεί γιατί τόσες γυναίκες ξυπνούν το πρωί πεπεισμένες ότι κοιμήθηκαν άσχημα, ενώ οι μετρήσεις λένε μια εντελώς διαφορετική ιστορία.
- Oλες οι ειδήσεις
- ΕΛΑΣ και ΔΕΔΔΗΕ «ξεσκέπασαν» κύκλωμα ρευματοκλοπών: «Πείραζαν» μετρητές σε σπίτια -Ανω των 9 εκατ. ευρώ η ζημιά
- Αδελφός Σταυρούλας Λεβεντάκη, μετά τις προκλητικές δηλώσεις της συζύγου του δολοφόνου: Χειρότερο τέρας και από αυτόν -Θα καταθέσω μήνυση
- Γιάννης Αντετοκούνμπο, ένας από τους πιο ακριβοπληρωμένους αθλητές του πλανήτη: Πόσα εκατομμύρια θα πάρει στους Χιτ