Μπορεί όμως μια σχέση σε... κατηφόρα να αλλάξει πορεία; Οι έρευνες δίνουν απαντήσεις που εκπλήσσουν και αφήνουν χώρο για ελπίδα.
- Τα ζητήματα σύγκρουσης σε μια σχέση, όπως τα οικονομικά και οι δουλειές του σπιτιού, παραμένουν σε μεγάλο βαθμό σταθερά με την πάροδο του χρόνου, αποτελώντας παγιωμένες και επίμονες πηγές έντασης για τα περισσότερα ζευγάρια.
- Η επιβίωση μιας σχέσης δεν κρίνεται από τις διαφωνίες, αλλά από τον τρόπο διαχείρισής τους. Συμπεριφορές όπως η κριτική και η περιφρόνηση είναι καταστροφικές, ενώ οι εποικοδομητικοί διάλογοι με σεβασμό ενδυναμώνουν τον δεσμό.
- Η θεραπεία ζεύγους αποκαθιστά την ενσυναίσθηση, διδάσκοντας στα μέλη να αποδέχονται την οπτική του άλλου ως έγκυρη, ακόμα και αν διαφωνούν. Η περιέργεια για την άποψη του συντρόφου αποτελεί κρίσιμο σημάδι προόδου.
- Η κατανόηση των βαθύτερων, προσωπικών αιτιών πίσω από κάθε σύγκρουση είναι καθοριστική. Το ισχυρό κίνητρο για αλλαγή και η προθυμία των συντρόφων αποτελούν τον σημαντικότερο παράγοντα για την επιτυχή επίλυση των προβλημάτων.
Αν βρίσκεστε σε μια δυστυχισμένη σχέση, μπορεί να πονάει η καρδιά σας. Κυριολεκτικά. Οι άγριοι καβγάδες συνδέονται με κακό ύπνο, ακόμη και με πόνο στην καρδιά και στους μύες, και κάνουν όλη την οικογένεια, μαζί και τα παιδιά, πιο ευάλωτη σε σωματικά και ψυχικά προβλήματα.
Αντίστροφα, μια ευτυχισμένη σχέση μπορεί να ενισχύσει την υγεία και να επιμηκύνει τη ζωή, ενώ μια δυστυχισμένη τη ροκανίζει, αυξάνοντας τον κίνδυνο πρόωρου θανάτου. Οι κακής ποιότητας στενές σχέσεις θεωρούνται παράγοντας κινδύνου ισάξιος ή και μεγαλύτερος από το κάπνισμα ή την έλλειψη άσκησης. Μπορεί όμως μια σχέση σε... κατηφόρα να αλλάξει πορεία; Οι έρευνες δίνουν απαντήσεις που εκπλήσσουν και αφήνουν χώρο για ελπίδα.
Τα λεγόμενα «μόνιμα» ή «παγιωμένα» ζητήματα
Αν ο πρώτος σας καβγάς αφορά τα άπλυτα πιάτα, ίσως έχετε μόλις δει το μέλλον. Τα θέματα για τα οποία μαλώνουν τα ζευγάρια μένουν σε μεγάλο βαθμό ίδια σε όλη τη διάρκεια της σχέσης, τα λεγόμενα «μόνιμα» ή «παγιωμένα» ζητήματα. «Μπορεί να αφορούν τα οικονομικά, την ανατροφή των παιδιών, την ερωτική ζωή, τον τρόπο που μοιράζεται η εξουσία μέσα στη σχέση», λέει η Κάρι Κόουλ, ψυχολόγος και διευθύντρια έρευνας στο Gottman Institute για τη θεραπεία ζεύγους στο Σιάτλ. Αλλά και φαινομενικά δευτερεύοντα πράγματα, όπως η τάξη στο σπίτι.
Σε μακροχρόνια μελέτη του ψυχολόγου Τζον Γκότμαν, τα ζευγάρια που παρατηρήθηκαν μάλωναν, τέσσερα χρόνια μετά, για τα ίδια θέματα στο 69% των περιπτώσεων. Οι διαφωνίες για τα χρήματα προκαλούν τους πιο επίμονους και θερμούς καβγάδες σε όλα τα νοικοκυριά και σε όλες τις κουλτούρες, ενώ η άνιση μοιρασιά των δουλειών του σπιτιού αυξάνει τις εντάσεις και την πιθανότητα διαζυγίου.
«Αυτές οι τέσσερις συμπεριφορές θα σκοτώσουν μια σχέση»
Η διαφωνία από μόνη της δεν είναι κακό σημάδι. Μαλώνουν και τα ευτυχισμένα ζευγάρια. Η κρίσιμη διαφορά είναι ο τρόπος που φέρονται ο ένας στον άλλον, μέσα και έξω από τον καβγά. Η Κόουλ ξεχωρίζει τέσσερις συμπεριφορές που προμηνύουν χωρισμό: την κριτική, την περιφρόνηση, την αμυντικότητα και το «πέτρινο τείχος», δηλαδή την απόσυρση από τη σύγκρουση με άρνηση κάθε συμμετοχής.
«Αυτές οι τέσσερις συμπεριφορές θα σκοτώσουν μια σχέση», λέει. «Διορθώνονται όμως, αν το ζευγάρι θέλει να τις διορθώσει». Και δεν κινδυνεύει μόνο η σχέση: ξεχωριστή έρευνα έχει δείξει ότι η επίμονη κριτική από τον σύντροφο προβλέπει σημαντικά πρόωρο θάνατο.
Οι καταστροφικοί καβγάδες, με τέτοιες συμπεριφορές, επιθετικότητα και εχθρότητα, αυξάνουν τον κίνδυνο διαζυγίου. Οι εποικοδομητικοί, που στοχεύουν στην κοινή επίλυση με σεβασμό, περιέργεια και καλοσύνη, δυναμώνουν τη σχέση. Καθοριστική είναι η «ανταπόκριση», η αίσθηση ότι ο σύντροφος σε ακούει, σε στηρίζει και σε καταλαβαίνει, που συνδέεται με μεγαλύτερη ικανοποίηση και μπορεί ακόμη και να μετριάσει τη φλεγμονή και να ενισχύσει τη σωματική υγεία.
Σε μελέτη 20 ετών, η κοινή λήψη αποφάσεων και η ισότιμη μοιρασιά των δουλειών του σπιτιού συνδέθηκαν με περισσότερη ευτυχία και λιγότερες συγκρούσεις, ενώ ακόμη και ο ύπνος είναι καλύτερος μετά από εποικοδομητικούς καβγάδες.
Η θεραπεία ζεύγους έχει θετική επίδραση στο 70% των ζευγαριών που την ακολουθούν. «Η ενσυναίσθηση έχει διαβρωθεί στα περισσότερα ζευγάρια που φτάνουν στη θεραπεία», λέει ο Τζέι Λίμποου, θεραπευτής ζεύγους και κλινικός καθηγητής ψυχολογίας στο Family Institute του Πανεπιστημίου Νορθγουέστερν στο Έβανστον του Ιλινόις.
Ένα σημάδι προόδου είναι η βελτίωση στο να μιλάς και να ακούς. «Ακούγεται εύκολο, αλλά όταν βρίσκεσαι σε μια σχέση σε κρίση, γίνεται πολύ δύσκολο να ακούσεις». Άλλο ένα είναι να κάνεις ένα βήμα πίσω και να ρωτήσεις «τι συμβαίνει ανάμεσά μας» αντί για «ποια προβλήματα έχω με τον σύντροφό μου».
Η Κόουλ αναγνωρίζει δύο σημάδια που της δίνουν ελπίδα. Το πρώτο είναι όταν ο ένας λέει στον άλλον «καταλαβαίνω γιατί νιώθεις έτσι», αυτό που αποκαλεί «αποδοχή επιρροής», την ικανότητα να δέχεσαι την οπτική του άλλου ως έγκυρη ακόμη κι αν διαφέρει από τη δική σου. Το δεύτερο είναι η περιέργεια. Ακόμη κι όταν διαφωνούν, λένε κάτι σαν «πες μου περισσότερα, πώς κατέληξες να το πιστεύεις αυτό;».
Ακόμη και τα ζευγάρια που χωρίζουν μπορούν να ωφεληθούν
Βοηθά επίσης να καταλάβει ο ένας τα όνειρα του άλλου. Η Κόουλ θυμάται ένα ζευγάρι που μάλωνε ακατάπαυστα για τα χρήματα. Και οι δύο είχαν μεγαλώσει στη φτώχεια, αλλά τους είχε διαμορφώσει διαφορετικά. Εκείνη ήθελε ασφάλεια και ανεξαρτησία μέσα από την αποταμίευση, εκείνος ήθελε να ξοδεύει όσα κέρδιζε με κόπο σε ωραία πράγματα και να νιώθει επιτέλους ότι ανήκει κάπου. «Μάλωναν συνέχεια και δεν έφταναν ποτέ στον λόγο για τον οποίο μάλωναν», λέει. Στη θεραπεία μίλησαν για τις επώδυνες εμπειρίες τους και συμφώνησαν πόσα θα αποταμιεύουν και πόσα θα ξοδεύουν ελεύθερα.
Ο Λίμποου επιμένει ότι το κίνητρο μετράει πολύ: «Μπορεί να έχεις τον καλύτερο θεραπευτή του κόσμου με τους λιγότερο πρόθυμους ανθρώπους και το αποτέλεσμα μάλλον δεν θα είναι καλό. Μπορεί να έχεις τους πιο πρόθυμους με τον χειρότερο θεραπευτή και να τα πάνε μια χαρά».
Ακόμη και τα ζευγάρια που χωρίζουν μπορούν να ωφεληθούν, κάνοντας τη διαδικασία λιγότερο εχθρική και προστατεύοντας την ψυχική υγεία των παιδιών τους. Ο χωρισμός, λέει ο Λίμποου, είναι στιγμή που πολλοί μαθαίνουν κάτι πολύτιμο για την υπόλοιπη ζωή τους. Και η δουλειά στην ακρόαση και στην ενσυναίσθηση δεν αφορά μόνο όσους βρίσκονται σε κρίση: «Ακόμη και όσοι έχουν καλές σχέσεις μπορούν να τις κάνουν καλύτερες».