H Jessica Βerg θυμάται ότι πριν από μερικά χρόνια, ο γιος της, ο Λόγκαν, δεν θύμιζε σε τίποτα το παιδί που ήταν παλιότερα. Σε ηλικία 12 ετών είχε αποκοπεί από τους συνομηλίκους του και αντιμετώπιζε κλινική κατάθλιψη.
Η Jessica Berg είναι μητέρα και εκπαιδευτικός — και παρ’ όλα αυτά δεν γνώριζε πώς να μάθει στον γιο της να διαβάζει. Οι δυσκολίες του παιδιού της στην ανάγνωση αποδόθηκαν λανθασμένα στον αυτισμό, γεγονός που καθυστέρησε την ουσιαστική παρέμβαση. Στα 12 του χρόνια, διαγνώστηκε τελικά με δυσλεξία.
H Βerg θυμάται ότι πριν από μερικά χρόνια, ο γιος της, ο Λόγκαν, δεν θύμιζε σε τίποτα το παιδί που ήταν παλιότερα. Σε ηλικία 12 ετών είχε αποκοπεί από τους συνομηλίκους του, έχανε τα μαλλιά του λόγω αλωπεκίας που προκλήθηκε από έντονο στρες και αντιμετώπιζε κλινική κατάθλιψη. Δεν μπορούσε να επικοινωνήσει με τον τρόπο που έχει τη μεγαλύτερη σημασία για τους εφήβους — μέσω γραπτών μηνυμάτων. Έπαιζε βιντεοπαιχνίδια, αλλά ένιωθε αποκλεισμένος επειδή δεν μπορούσε να διαβάσει τις συνομιλίες μέσα στο παιχνίδι. Στην τάξη αποσυρόταν, προκειμένου να αποφύγει την ντροπή του να κληθεί να διαβάσει ή να συμμετάσχει. Διατηρούσε μια επίφαση γενναιότητας για να προστατεύσει ένα μυστικό: δεν μπορούσε να διαβάσει.
Πανικός και συντριβή
Για τη μητέρα του, η κατάσταση προκαλούσε δύο παράλληλες αντιδράσεις. Ως εκπαιδευτικός ένιωθε έναν αυξανόμενο πανικό. Ως μητέρα, βαθιά συντριβή. Για τον Λόγκαν, το πρόβλημα δεν ήταν απλώς ακαδημαϊκό· είχε μετατραπεί σε κρίση ψυχικής υγείας. Η απογοήτευση, το άγχος και η χαμηλή αυτοεκτίμηση εκδηλώνονταν με προβλήματα συμπεριφοράς, αποφυγή και κοινωνική απόσυρση. Αυτές οι συμπεριφορές λειτουργούσαν ως μηχανισμοί άμυνας απέναντι στη ντροπή του να μένει πίσω.
Ο Λόγκαν, που σήμερα είναι 16 ετών, αντιμετώπιζε δυσκολίες από πολύ μικρή ηλικία. Διαγνώστηκε με αυτισμό στα έξι του χρόνια και για χρόνια το εκπαιδευτικό σύστημα έκανε μια απλή αλλά καταστροφική υπόθεση: ότι η αδυναμία του να διαβάσει οφειλόταν αποκλειστικά στον αυτισμό του. Προχωρούσε από τάξη σε τάξη με την εκτίμηση ότι το αναγνωστικό του επίπεδο ήταν «επαρκές», ακόμη κι όταν το χάσμα ανάμεσα σε εκείνον και τους συνομηλίκους του διευρυνόταν δραματικά.
Την ίδια περίοδο που η Berg προσπαθούσε, στο δημοτικό σχολείο όπου εργαζόταν, να συμβάλει σε μια συστημική στροφή προς την Επιστήμη της Ανάγνωσης, στο σπίτι βίωνε μια προσωπική κρίση. Η προσέγγιση της «ισορροπημένης γραμματισμού» —μια μέθοδος «ένα μέγεθος για όλους» που αποτυγχάνει σε σχολικές αίθουσες σε ολόκληρη τη χώρα— αποτύγχανε και στην περίπτωση του γιου της.
Η καμπή για τον Λόγκαν ήρθε όταν η μητέρα του μετέφερε την επαγγελματική της γνώση στο οικογενειακό περιβάλλον.
Καθώς η επιστήμη της ανάγνωσης άρχισε να κερδίζει έδαφος σε εθνικό επίπεδο, το σχολείο της υιοθέτησε ένα πρόγραμμα με έμφαση στη φωνητική, το Reading Horizons, ώστε να αξιολογούνται δεξιότητες που μέχρι τότε δεν εξετάζονταν, όπως η φωνολογική επίγνωση, η κωδικοποίηση και η αποκωδικοποίηση. Από περιέργεια, η Berg κάθισε με τον Λόγκαν και του έδωσε τις ίδιες δοκιμασίες. Του ζήτησε να χωρίσει σε ήχους τη λέξη «cat».
Δεν μπορούσε να το κάνει. Ένας 12χρονος δεν μπορούσε να αναγνωρίσει ότι η λέξη «cat» αποτελείται από τους ήχους «κ», «α» και «τ».
Η διαπίστωση ήταν σοκαριστική
Η διαπίστωση ήταν σοκαριστική. Ο Λόγκαν δεν κατανοούσε τη βασική δομή των λέξεων. Για τη μητέρα του, το συναίσθημα που ακολούθησε ήταν έντονη ενοχή — τόσο ως γονέας όσο και ως εκπαιδευτικός. Οι σπουδές και η επαγγελματική της κατάρτιση δεν την είχαν προετοιμάσει να διδάξει ανάγνωση σε ένα μεγαλύτερο παιδί, πόσο μάλλον στο ίδιο της το παιδί. Ακολούθησε ψυχοεκπαιδευτική αξιολόγηση και η απάντηση έγινε επιτέλους ξεκάθαρη: ο Λόγκαν είχε δυσλεξία.
Η δυσκολία του στην ανάγνωση δεν οφειλόταν στον αυτισμό του. Και σε καμία περίπτωση δεν ήταν δικό του φταίξιμο. Η δυσλεξία είναι μια νευροαναπτυξιακή κατάσταση που δυσκολεύει την ανάγνωση και την ορθογραφία — και με τη σωστή υποστήριξη, τα άτομα με δυσλεξία μπορούν να προοδεύσουν ουσιαστικά.
Αυτή η υποστήριξη, ωστόσο, δεν υπήρχε στο πλαίσιο της βοήθειας που λάμβανε στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση. Δεν χρειαζόταν απλώς περισσότερο χρόνο ανάγνωσης, αλλά ρητή και συστηματική διδασκαλία φωνητικής. Στη δευτέρα λυκείου, βρέθηκε τελικά μια λύση: το σχολείο του εισήγαγε μια παρέμβαση βασισμένη στη φωνητική, ευθυγραμμισμένη με τη μέθοδο Orton–Gillingham, πολυαισθητηριακή και επιστημονικά τεκμηριωμένη, για μια μικρή ομάδα μαθητών. Ήταν ακριβώς αυτό που του έλειπε.
Η πορεία δεν ήταν εύκολη και απαιτούσε θυσίες. Δύο με τρία βράδια την εβδομάδα, ο Λόγκαν παρακολουθούσε εντατική υποστήριξη. Έχασε δραστηριότητες, προπονήσεις και οικογενειακές συγκεντρώσεις. Όλοι κατανοούσαν τι διακυβευόταν: το μέλλον του.
Oι επιδόσεις του βελτιώθηκαν θεαματικά
Όπως συμβαίνει με πολλούς μεγαλύτερους μαθητές που λαμβάνουν καθυστερημένα την υποστήριξη που χρειάζονται, έπρεπε πρώτα να αποδομήσει την αφήγηση ότι ήταν «πέρα από κάθε βοήθεια». Μέσα σε έναν χρόνο, οι επιδόσεις του βελτιώθηκαν θεαματικά: από 22 σωστές λέξεις το λεπτό με 65% ακρίβεια, έφτασε τις 71 λέξεις το λεπτό με 96% ακρίβεια.
Η αδυναμία του να διαβάσει τού είχε στερήσει την αυτοπεποίθηση και την υπερηφάνεια που τόσο είχε ανάγκη. Ωστόσο, η ιστορία του Λόγκαν δεν αποτελεί επιβεβαίωση του εκπαιδευτικού συστήματος· αποτελεί κατηγορητήριο εναντίον του. Παρότι το σύστημα στο οποίο μεγάλωσε αρχίζει να αλλάζει, οι αλλαγές δεν έρχονται με την απαιτούμενη ταχύτητα. Και η ιστορία του δεν είναι μοναδική.
Εκατομμύρια παιδιά ολοκληρώνουν το δημοτικό σχολείο χωρίς επαρκείς αναγνωστικές δεξιότητες, όχι επειδή οι εκπαιδευτικοί δεν προσπαθούν, αλλά επειδή είναι εγκλωβισμένοι σε ξεπερασμένα και αποτυχημένα προγράμματα σπουδών. Το πρόβλημα διογκώνεται στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση.
Η ίδια η Berg παραδέχεται ότι, ως πρώην καθηγήτρια γυμνασίου, δεν γνώριζε πώς να βοηθήσει έναν μαθητή με σοβαρές αναγνωστικές δυσκολίες. Οι περισσότεροι εκπαιδευτικοί της δευτεροβάθμιας θεωρούνται ειδικοί στο αντικείμενό τους και όχι στην ανάγνωση. Κυριαρχεί η εσφαλμένη αντίληψη ότι η εκμάθηση της ανάγνωσης αποτελεί αποκλειστική ευθύνη του δημοτικού σχολείου και ότι οι μαθητές που φτάνουν στο γυμνάσιο διαβάζουν επαρκώς. Ωστόσο, οι έρευνες δείχνουν ότι μόλις το 35% των τελειόφοιτων λυκείου είναι επαρκείς αναγνώστες, ενώ το 65% βρίσκεται σε βασικό ή χαμηλότερο επίπεδο.
Σήμερα, ως σύμβουλος διδασκαλίας, η Berg διαθέτει πλέον τη δυνατότητα να συμβάλει ουσιαστικά στη βελτίωση του σχολικού συστήματος. Στο σχολείο της έχουν εφαρμοστεί ομαδοποιήσεις βάσει ικανοτήτων και αξιολογήσεις που καθοδηγούν τη διδασκαλία. Οι περισσότεροι εκπαιδευτικοί έχουν εκπαιδευτεί στο πρόγραμμα Language Essentials for Teachers of Reading and Spelling (LETRS), το οποίο εστιάζει στην επιστήμη της ανάγνωσης.
Σήμερα, ο Λόγκαν είναι σχεδόν αγνώριστος. Είναι αριστούχος, μέλος της National Honor Society, έχει ανακηρυχθεί «Μαθητής του Μήνα» στο λύκειό του και συμμετέχει σε σχολικές αθλητικές ομάδες. Σε μια διαδρομή με το αυτοκίνητο τον προηγούμενο μήνα, είπε στη μητέρα του: «Το σχολείο μου φαίνεται πιο εύκολο φέτος».
Η απάντησή της ήταν απλή: «Γιατί τώρα είσαι αναγνώστης».