Όταν το καλοριφέρ ζεσταίνεται πάνω και μένει κρύο κάτω, η αιτία μπορεί να είναι εντελώς διαφορετική.
- Η ανομοιόμορφη θέρμανση, με κρύες ζώνες στο κάτω μέρος των καλοριφέρ, συχνά οφείλεται σε συσσώρευση λάσπης και ιζημάτων. Το φαινόμενο προειδοποιεί για προβλήματα που μειώνουν την απόδοση και αυξάνουν την κατανάλωση ενέργειας χωρίς αποτέλεσμα.
- Με τον καιρό, υπολείμματα διάβρωσης και οξείδια του σιδήρου, όπως ο μαγνητίτης, σχηματίζουν μια σκούρα λάσπη. Αυτή κατακάθεται στη βάση του σώματος, εμποδίζει την κυκλοφορία του νερού και περιορίζει την επιφάνεια που θερμαίνει τον χώρο.
- Εναλλακτικά, το πρόβλημα μπορεί να προέρχεται από εξαρτήματα που ρυθμίζουν τη ροή. Θερμοστατικές βαλβίδες ή ρυθμιστικοί διακόπτες που έχουν μείνει μισόκλειστοι ή έχουν κολλήσει, περιορίζουν την ποσότητα του νερού που κυκλοφορεί στο σώμα.
- Ο εγκλωβισμένος αέρας αποτελεί συχνή παρεξήγηση, καθώς προκαλεί το αντίθετο σύμπτωμα: κρύο το πάνω μέρος του σώματος. Η εξαέρωση δεν απομακρύνει τα ιζήματα και δεν λύνει το πρόβλημα των ψυχρών ζωνών στη βάση.
Με τα πρώτα κρύα και το άναμμα της θέρμανσης, πολλοί διαπιστώνουν ότι κάτι δεν πάει καλά. Ο λέβητας δουλεύει, ο θερμοστάτης δείχνει ότι η εγκατάσταση λειτουργεί, κι όμως ένα δωμάτιο αργεί πολύ περισσότερο από τα υπόλοιπα να ζεσταθεί. Αρκεί να ακουμπήσει κανείς το χέρι του στο καλοριφέρ για να καταλάβει τη διαφορά. Το πάνω μέρος καίει, ενώ το κάτω μένει κρύο ή μόλις χλιαρό.
Λάσπη, βαλβίδες ή κυκλοφορία;
Η πρώτη σκέψη πηγαίνει σχεδόν πάντα στον αέρα που έχει εγκλωβιστεί στα σώματα. Έτσι ξεκινά το ψάξιμο για το κλειδάκι της βαλβίδας εξαέρωσης, με τη βεβαιότητα ότι λίγο νερό που θα τρέξει αρκεί για να λυθεί το πρόβλημα. Ο δρόμος αυτός, όμως, δεν είναι πάντα ο σωστός. Όταν το καλοριφέρ ζεσταίνεται πάνω και μένει κρύο κάτω, η αιτία μπορεί να είναι εντελώς διαφορετική.
Μερικές φορές πρόκειται για φυσιολογική συμπεριφορά, που σχετίζεται με την κυκλοφορία του νερού και τη θερμοκρασία λειτουργίας της εγκατάστασης. Σε άλλες περιπτώσεις, η διαφορά προειδοποιεί για συσσώρευση υπολειμμάτων μέσα στο σώμα, για βαλβίδα που δεν δουλεύει σωστά ή για ανεπαρκή διανομή του ζεστού νερού. Αν κανείς καταλάβει ποια από τις περιπτώσεις ισχύει, γλιτώνει περιττές επεμβάσεις. Κυρίως, παύει να καίει ενέργεια χωρίς να παίρνει την άνεση που περιμένει.
Για να γίνει κατανοητό τι συμβαίνει, πρέπει να θυμηθεί κανείς πώς λειτουργεί μια συνηθισμένη κεντρική θέρμανση με νερό. Ο λέβητας ζεσταίνει το νερό, που κυκλοφορεί μέσα από τους σωλήνες και τα σώματα. Αυτά αποδίδουν σταδιακά τη θερμότητα στους χώρους. Στη διαδρομή το νερό κρυώνει, πριν επιστρέψει στον λέβητα για να ξαναζεσταθεί. Είναι λοιπόν φυσιολογικό να υπάρχει διαφορά θερμοκρασίας ανάμεσα σε σημεία του σώματος. Αυτό ισχύει ιδίως σε εγκαταστάσεις ρυθμισμένες να λειτουργούν με σχετικά χαμηλή θερμοκρασία νερού.
Το καλοριφέρ που είναι κρύο κάτω θέλει άλλη λύση
Ένα καλοριφέρ λίγο πιο δροσερό στη βάση του δεν είναι απαραίτητα χαλασμένο. Η εικόνα αλλάζει όταν η αντίθεση είναι πολύ έντονη και επιμένει μετά από αρκετή ώρα λειτουργίας, ενώ το δωμάτιο δεν φτάνει την επιθυμητή θερμοκρασία. Τότε, μία από τις πρώτες αιτίες που εξετάζονται είναι η λάσπη και τα ιζήματα μέσα στα σώματα. Το επιβεβαιώνουν και κατασκευαστές συστημάτων θέρμανσης όπως η Vaillant και η Baxi. Και οι δύο αναφέρουν τη συσσώρευση υπολειμμάτων ως πιθανή εξήγηση για τις κρύες ζώνες στο κάτω μέρος.
Το νερό που κυκλοφορεί στα καλοριφέρ δεν είναι κατ' ανάγκην καθαρό. Με τα χρόνια, ιδίως στις παλιές εγκαταστάσεις, σχηματίζονται υπολείμματα διάβρωσης, μεταλλικά σωματίδια και οξείδια. Αυτά κατακάθονται στα σημεία όπου το νερό κινείται πιο αργά. Ένα από αυτά τα υλικά είναι ο μαγνητίτης, ένα οξείδιο του σιδήρου που συμβάλλει στη σκούρα λάσπη των κυκλωμάτων θέρμανσης. Ας φανταστεί κανείς ένα μαντεμένιο σώμα, τοποθετημένο πριν από πολλά χρόνια σε ένα διαμέρισμα όπου η εγκατάσταση δεν καθαρίστηκε ποτέ σε βάθος.
Το πάνω μέρος ζεσταίνεται κανονικά, όμως στη βάση έχουν μαζευτεί ιζήματα που εμποδίζουν το πέρασμα του νερού. Με τον καιρό, η επιφάνεια που πραγματικά ζεσταίνεται μικραίνει και το σώμα δίνει λιγότερη θερμότητα στο δωμάτιο. Αυτό δεν σημαίνει ότι το καλοριφέρ πρέπει να αλλάξει. Όταν τα ιζήματα είναι σημαντικά, ένας τεχνικός μπορεί να εξετάσει πλύσιμο του σώματος ή ολόκληρου του κυκλώματος, με τη μέθοδο που ταιριάζει στην κατάσταση της εγκατάστασης.
Η λάσπη δεν φταίει πάντα. Συμβαίνει ένα καλοριφέρ να δουλεύει άψογα επί χρόνια και να αρχίσει να ζεσταίνεται μόνο εν μέρει μετά από μια συντήρηση, την αλλαγή μιας βαλβίδας ή μια μεγάλη περίοδο αδράνειας. Κάθε σώμα έχει εξαρτήματα που ρυθμίζουν τη ροή του νερού. Οι θερμοστατικές βαλβίδες ελέγχουν τη θέρμανση κάθε χώρου, ενώ οι ρυθμιστικοί διακόπτες επιστροφής καθορίζουν την παροχή στο κύκλωμα. Αν κάποιο από αυτά μείνει μισόκλειστο ή κολλήσει, το νερό κυκλοφορεί σε ανεπαρκή ποσότητα.
Το σώμα ζεσταίνεται αργά και εμφανίζει ζώνες πολύ πιο κρύες από την υπόλοιπη επιφάνεια. Το πρόβλημα γίνεται ακόμη πιο φανερό σε εγκαταστάσεις με πολλά σώματα, όπου η άνιση διανομή ευνοεί κάποιους χώρους εις βάρος άλλων. Όταν το φαινόμενο αφορά πολλά καλοριφέρ ταυτόχρονα, πρέπει να ελεγχθούν η απόδοση του κυκλοφορητή, τυχόν φραγμένα φίλτρα και η συνολική εξισορρόπηση του συστήματος.
Η εξαέρωση είναι ίσως ο πιο γνωστός έλεγχος, αλλά και αυτός που συχνά γίνεται χωρίς πραγματικό λόγο. Ο αέρας που μπαίνει στο κύκλωμα μαζεύεται στο πάνω μέρος των σωμάτων. Γι' αυτό το χαρακτηριστικό σύμπτωμα είναι ένα καλοριφέρ κρύο πάνω και ζεστό κάτω, δηλαδή ακριβώς το αντίθετο. Την ίδια διάκριση κάνει και η τεχνική τεκμηρίωση της Worcester Bosch. Αποδίδει τις κρύες ζώνες στο πάνω μέρος σε πιθανό αέρα και εκείνες στη βάση σε συσσώρευση λάσπης.
Η εξαέρωση βοηθά όταν υπάρχουν πράγματι φυσαλίδες, αλλά όσες φορές κι αν επαναληφθεί, δεν διώχνει τα ιζήματα του πάτου. Κάθε φορά, επιπλέον, μπορεί να αλλάξει η πίεση του κυκλώματος, που πρέπει να ελέγχεται σύμφωνα με τις οδηγίες του λέβητα. Αν γίνει, η θέρμανση πρέπει να είναι σβηστή και το σώμα κρύο, πάντα σύμφωνα με τον κατασκευαστή. Σε περίπτωση αμφιβολίας, καλύτερα να αναλάβει ένας επαγγελματίας.
Πριν από το τηλεφώνημα στον τεχνικό, μερικές παρατηρήσεις γίνονται χωρίς να ξεβιδωθεί τίποτα. Το καλοριφέρ πρέπει να κρίνεται αφού έχει λειτουργήσει αρκετά. Όχι στα πρώτα λεπτά, ούτε όταν η θερμοστατική βαλβίδα έχει ήδη μειώσει τη ροή επειδή ο χώρος έφτασε τη ρυθμισμένη θερμοκρασία. Αν το πρόβλημα αφορά ένα μόνο σώμα, λογικό είναι να ξεκινήσει κανείς από τα δικά του εξαρτήματα: μια βαλβίδα πολύ χαμηλά, έναν διακόπτη επιστροφής λάθος ρυθμισμένο ή ένα τοπικό φράξιμο. Α
ν όλα τα σώματα είναι καυτά πάνω και κρύα κάτω, ελέγχονται η γενική κυκλοφορία, η ρύθμιση του συστήματος και τυχόν εκτεταμένα ιζήματα. Χρήσιμη ένδειξη δίνει και το μανόμετρο του λέβητα. Αν η πίεση βγαίνει εκτός των τιμών του κατασκευαστή, το θέμα θέλει προσοχή. Αυτό δεν σημαίνει ότι η αυθαίρετη αύξησή της θα κάνει τα σώματα να ζεσταθούν περισσότερο.
Ένα σώμα που δεν αποδίδει μπορεί να αναγκάσει την εγκατάσταση να δουλεύει περισσότερη ώρα. Το αποτέλεσμα εξαρτάται από τον λέβητα, τη ρύθμιση του θερμοστάτη και το σπίτι, αλλά η κακή κατανομή της θερμότητας μπορεί να ανεβάσει την κατανάλωση. Λίγες ώρες λειτουργίας για οικονομία δεν ωφελούν αν κάποια δωμάτια μένουν κρύα από τεχνική αιτία.
Στους λέβητες συμπύκνωσης, πάντως, μια διαφορά θερμοκρασίας ανάμεσα στην προσαγωγή και την επιστροφή είναι απολύτως συμβατή με αποδοτική λειτουργία. Γι' αυτό δεν πρέπει να συγχέεται η φυσική ψύξη του νερού με πραγματικό φράξιμο. Πριν αλλάξει κανείς τη θερμοκρασία του λέβητα ή στραφεί σε άλλες λύσεις, όπως ένα κλιματιστικό με αντλία θερμότητας για ορισμένα δωμάτια, αξίζει να βεβαιωθεί ότι η υπάρχουσα εγκατάσταση δουλεύει σωστά.