Η θεωρία της προσκόλλησης έχει γνωρίσει μεγάλη άνθηση τα τελευταία χρόνια, με εκατομμύρια χρήστες στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης να τη χρησιμοποιούν για να εξηγήσουν τις σχέσεις τους.
Για τη Λίζι, η ανακάλυψή της έδωσε απαντήσεις σε ένα μοτίβο που τη συνόδευε για χρόνια. Αν και επιθυμούσε να αναπτύξει μια στενή σχέση, συνήθιζε να απομακρύνεται όταν αυτή άρχιζε να γίνεται πιο ουσιαστική. Όταν διάβασε για τον τύπο της «φοβικής-αποφευκτικής» προσκόλλησης, ένιωσε πως βρήκε μία εξήγηση.
Η εμπειρία της δεν είναι μοναδική. Όπως εξηγεί το BBC, η θεωρία της προσκόλλησης, που διαμορφώθηκε τη δεκαετία του 1950 από τον Βρετανό ψυχίατρο Τζον Μπόουλμπι, έχει γίνει ιδιαίτερα δημοφιλής τα τελευταία χρόνια, ενώ συγκεντρώνει στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης εκατοντάδες εκατομμύρια προβολές, και χρησιμοποιείται ολοένα και συχνότερα για να ερμηνεύσει σχέσεις χαρακτήρων σε βιβλία, τηλεοπτικές σειρές και τραγούδια.
Η θεωρία βασίζεται στην ιδέα ότι οι δεσμοί που αναπτύσσουμε με τους πρώτους φροντιστές μας διαμορφώνουν τις προσδοκίες μας για τις σχέσεις. Όταν η φροντίδα είναι σταθερή και αξιόπιστη, αυξάνονται οι πιθανότητες να θεωρεί κανείς τους άλλους ως αξιόπιστους. Αντίθετα, η ασυνέπεια ή η συναισθηματική απόσταση μπορεί να οδηγήσει στην ανάπτυξη στρατηγικών προστασίας απέναντι στην απογοήτευση.
Οι τέσσερις τύποι προσκόλλησης
Σύμφωνα με τη θεωρία, υπάρχουν τέσσερις βασικοί τύποι προσκόλλησης:
- Η αγχώδης προσκόλληση που χαρακτηρίζεται από φόβο απόρριψης ή εγκατάλειψης και συνεχή ανάγκη για επιβεβαίωση. Τα άτομα με αυτό το στιλ προσκόλλησης μπορεί να έχουν χαμηλή αυτοπεποίθηση.
- Τα άτομα με αποφευκτική προσκόλληση δυσκολεύονται να ανοιχτούν συναισθηματικά ή να βασιστούν σε άλλους. Μπορεί υποσυνείδητα να βλέπουν την οικειότητα ως απειλή για την αυτονομία τους και να αποσύρονται όταν οι σχέσεις γίνονται πολύ συναισθηματικά στενές.
- Η φοβική-αποφευκτική προσκόλληση που συνδυάζει την επιθυμία για στενή σχέση με τον φόβο της οικειότητας.
- Η ασφαλής προσκόλληση: κάποιος που νιώθει ασφάλεια νιώθει άνετα τόσο με την οικειότητα όσο και με την ανεξαρτησία στις σχέσεις. Γενικά είναι σε θέση να εμπιστεύεται τους άλλους, να επικοινωνεί τις ανάγκες του και να αναζητά υποστήριξη όταν τη χρειάζεται.
Έρευνες δείχνουν ότι τα άτομα με ασφαλή προσκόλληση διαχειρίζονται αποτελεσματικότερα το άγχος, τις απορρίψεις και τις δυσκολίες τόσο στις προσωπικές όσο και στις επαγγελματικές τους σχέσεις.
Οι παρανοήσεις γύρω από τη θεωρία
Καθώς η θεωρία γίνεται ολοένα πιο γνωστή, πολλοί τη χρησιμοποιούν για να επανεξετάσουν φιλίες, οικογενειακές σχέσεις ή ακόμη και για να αξιολογήσουν πιθανούς συντρόφους. Ωστόσο, ο αναπληρωτής καθηγητής Ψυχολογίας στο Πανεπιστήμιο του Έσεξ Πασκάλ Βρτίτσκα προειδοποιεί ότι ο τρόπος με τον οποίο ερμηνεύεται μπορεί να συνοδεύεται από παρανοήσεις και να αποβεί επιβλαβής.
Όπως επισημαίνει, πολλοί θεωρούν λανθασμένα ότι οι τύποι προσκόλλησης είναι μόνιμοι και αμετάβλητοι, ενώ στην πραγματικότητα μπορούν να αλλάξουν μέσα από σημαντικές εμπειρίες ζωής, όπως η εφηβεία, οι νέες σχέσεις, οι χωρισμοί ή η απώλεια αγαπημένων προσώπων.
Ωστόσο, επισημαίνει ότι η αλλαγή είναι σταδιακή και ότι τα άτομα με πιο παγιωμένα μοτίβα προσκόλλησης είναι πιθανό να χρειαστούν επαγγελματική υποστήριξη. Η Λίζι επισημαίνει ότι οι άνθρωποι συχνά βιάζονται να βάλουν ετικέτες στους άλλους, τονίζοντας παράλληλα ότι αν και τα άτομα με ανασφαλείς τύπους προσκόλλησης πρέπει να αντιμετωπίζονται με περισσότερη ενσυναίσθηση, η αυτογνωσία είναι απαραίτητη για όποιον θέλει να αλλάξει τα μοτίβα συμπεριφοράς του και να δημιουργήσει πιο υγιείς σχέσεις.
Μπορεί να αλλάξει ο τρόπος που σχετιζόμαστε με τους άλλους;
Ανάμεσα στους ανθρώπους που συνέβαλαν περισσότερο στη διάδοση της θεωρίας βρίσκεται και ο ψυχίατρος Άμιρ Λεβίν, συνσυγγραφέας του βιβλίου «Attached». Στο τελευταίο του βιβλίο στρέφει την προσοχή όχι στην κατηγοριοποίηση των ανθρώπων, αλλά στο πώς μπορεί κάποιος να αναπτύξει ασφαλή προσκόλληση. Όπως εξηγεί, σημαντικό ρόλο παίζει αυτό που αποκαλεί «SIMIs» - φαινομενικά ασήμαντες μικρές αλληλεπιδράσεις. Δηλαδή, ένα μήνυμα από έναν φίλο ή ένα χαμόγελο από έναν άγνωστο. «Ο εγκέφαλος παρακολουθεί τις μικρές αλληλεπιδράσεις όλη την ώρα», λέει. «Αυτό είναι το νόημα της προσκόλλησης. Είναι ένα σύστημα παρακολούθησης για την ασφάλεια», συνεχίζει και τονίζει ότι αυτές οι αλληλεπιδράσεις διαμορφώνουν σταδιακά αυτό που ο εγκέφαλος περιμένει από τις σχέσεις.
Όπως εξηγεί το BBC, οι θετικές εμπειρίες ενισχύουν την εμπιστοσύνη προς τους άλλους και βοηθούν κάποιον να κινηθεί προς αυτό που αποκαλεί «ασφαλή λειτουργία». Από την άλλη, ακόμη και μικρές απογοητεύσεις μπορούν να ενεργοποιήσουν αντιδράσεις στρες. Ο Λεβίν υποστηρίζει ακόμη ότι ένας άνθρωπος μπορεί να εμφανίζει διαφορετικούς τύπους προσκόλλησης ανάλογα με τη σχέση και προτρέπει όσους θέλουν να αλλάξουν να επενδύσουν στις σχέσεις όπου ήδη αισθάνονται ασφάλεια και νιώθουν ότι γίνονται κατανοητοί. Για τον ίδιο, η ιδέα ότι το αίσθημα ασφάλειας μπορεί να καλλιεργηθεί μέσα από τις σχέσεις του παρόντος αντικατοπτρίζει μια ευρύτερη μετατόπιση από την αντίληψη ότι η προσκόλληση είναι απλώς αποτέλεσμα των παιδικών μας εμπειριών. «Δεν έχει σημασία μόνο από πού ξεκίνησες, αλλά και τι συμβαίνει μετά», λέει ο Λεβίν. «Αν αυτός ο τρόπος σκέψης σε βοηθά να κατανοήσεις τον εαυτό σου και να προχωρήσεις, αυτό είναι χρήσιμο», αναφέρει. «Αλλά αν σε κάνει να νιώθεις κολλημένος ή κατεστραμμένος, τότε δεν είναι ακριβές, επειδή οι άνθρωποι μπορούν πραγματικά να αλλάξουν».
Παράλληλα, σημειώνει ότι ακόμη και οι ανασφαλείς τύποι προσκόλλησης μπορεί να συνοδεύονται από θετικά χαρακτηριστικά. Για παράδειγμα, άτομα με αγχώδη τύπο προσκόλλησης είναι συχνά ιδιαίτερα ευαίσθητα σε όσα συμβαίνουν στις σχέσεις τους και αντιλαμβάνονται ανεπαίσθητες αλλαγές στη διάθεση, στον τόνο της φωνής και στη συμπεριφορά, τις οποίες οι άλλοι δεν προσέχουν. Αντίθετα, τα άτομα με αποφευκτικό τύπο προσκόλλησης μπορεί να είναι εξαιρετικά ανεξάρτητα και να αποδίδουν καλά υπό πίεση.
Ωστόσο, τόσο ο ίδιος όσο και ο Βρτίτσκα συμφωνούν ότι η θεωρία προσκόλλησης είναι περισσότερο χρήσιμη όταν βοηθά τους ανθρώπους να κατανοήσουν μοτίβα συμπεριφοράς, παρά όταν χρησιμοποιείται ως μια ετικέτα που καθορίζει την ταυτότητά τους.
Πηγή: BBC