Υπάρχει ένα συγκεκριμένο είδος συναισθηματικής «επιπεδότητας» που προκύπτει όταν κινούμαστε καθημερινά στον ίδιο ακριβώς κύκλο με τα ίδια μέρη.
- Μελέτη του 2020 παρακολούθησε 122 άτομα σε Νέα Υόρκη και Μαϊάμι μέσω GPS για μήνες. Οι ερευνητές, μέσω μηνυμάτων, τους ζητούσαν τακτικά να αξιολογούν τη διάθεσή τους με θετικούς όρους όπως «χαρούμενος» ή «ενθουσιασμένος».
- Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι τις ημέρες που οι συμμετέχοντες επισκέπτονταν ποικίλα μέρη, ανέφεραν πιο θετικά συναισθήματα. Η καλή διάθεση ωθούσε σε νέες εμπειρίες, οι οποίες με τη σειρά τους ενίσχυαν τα θετικά αισθήματα.
- Η ποικιλία δεν απαιτεί μεγάλα ταξίδια, αλλά απλές καθημερινές αλλαγές, όπως η επίσκεψη σε διαφορετικά καφέ. Ακόμη και μια μικρή δόση περιπλάνησης προσδίδει δυναμική στις ημέρες και λειτουργεί ως θετικό υποπροϊόν για τη διάθεση.
- Η συναισθηματική απάθεια και η ακινησία αλληλοτροφοδοτούνται, δημιουργώντας έναν αρνητικό κύκλο. Όσο λιγότερο κινείται κάποιος, τόσο πιο ομοιόμορφες γίνονται οι μέρες, εντείνοντας την απάθεια και συρρικνώνοντας τον κόσμο του ατόμου σταδιακά.
Το σπίτι, το ίδιο γραφείο, η ίδια διαδρομή προς το ίδιο κατάστημα, επιστροφή στο σπίτι. Δεν συμβαίνει τίποτα κακό, ακριβώς. Ωστόσο, οι μέρες αρχίζουν να μοιάζουν σαν να έχουν πλαστικοποιηθεί μαζί, καθιστώντας αδύνατο τον διαχωρισμό τους στη μνήμη.
Φτάνει το Σαββατοκύριακο και πασχίζεις να θυμηθείς τι συνέβη στα μέσα της εβδομάδας, επειδή όλα έμοιαζαν πανομοιότυπα.
Η μονοτονία με τα ίδια μέρη, η διαφορά όταν υπάρχει ποικιλία μερών
Ένα επιστημονικό εύρημα από το παρελθόν έρχεται να ρίξει φως σε αυτή τη χαμηλής έντασης μονοτονία, αλλά και στο ακριβώς αντίθετό της. Φυσικά, δεν μιλάμε για έναν απαράβατο κανόνα της ψυχολογίας, αλλά για μια παρατηρησιακή μελέτη σε μια συγκεκριμένη ομάδα ανθρώπων, η οποία λειτουργεί περισσότερο ως ένδειξη και λιγότερο ως καθολική συνταγή για τη διάθεσή μας.
Το 2020, μια ερευνητική ομάδα δημοσίευσε μια μελέτη στο περιοδικό Nature Neuroscience εφαρμόζοντας μια ιδιαίτερα ευφυή μέθοδο. Αντί να ζητήσουν από τους συμμετέχοντες να ανακαλέσουν στη μνήμη τους πόσο ποικιλόμορφη ένιωθαν τη ζωή τους, επέλεξαν να την καταγράψουν. Παρακολούθησαν 122 ανθρώπους στη Νέα Υόρκη και το Μαϊάμι μέσω του GPS των κινητών τους τηλεφώνων για διάστημα τριών έως τεσσάρων μηνών. Κάθε δεύτερη μέρα, τους έστελναν ένα μήνυμα ζητώντας τους να αξιολογήσουν πώς ένιωθαν, χρησιμοποιώντας λέξεις όπως «χαρούμενος», «ενθουσιασμένος», «δυνατός», «χαλαρός» και «συγκεντρωμένος».
Η έξοδος στον κόσμο ενίσχυε τη θετική διάθεση
Τα αποτελέσματα αποκάλυψαν ένα ξεκάθαρο μοτίβο: τις ημέρες που οι άνθρωποι κινούνταν σε πιο ποικίλα μέρη, έτειναν να αναφέρουν πιο θετικά συναισθήματα. Μάλιστα, αυτή η σχέση ήταν αμφίδρομη. Όπως εξήγησε η συντάκτρια της μελέτης, Catherine Hartley, «αν νιώθω καλύτερα σήμερα, είναι πιθανό να μετακινηθώ περισσότερο και να ζήσω νέες εμπειρίες αύριο, και το αντίστροφο». Το να νιώθει κανείς καλά ωθούσε τους ανθρώπους έξω στον κόσμο, και η έξοδος στον κόσμο ενίσχυε με τη σειρά της τη θετική διάθεση.
Είναι σημαντικό να αποσαφηνιστεί τι σημαίνει «ποικιλία μερών» σε αυτό το πλαίσιο. Διαβάζοντας κανείς τα παραπάνω, είναι εύκολο να φανταστεί μεγάλα ταξίδια και έντονες συγκινήσεις. Όμως το GPS δεν μετρούσε αυτό. Μετρούσε τη συνηθισμένη κινητικότητα μιας απλής ημέρας.
Το φαινόμενο αυτό γίνεται εύκολα αντιληπτό αν αναλογιστεί κανείς περιόδους μεγάλων αλλαγών, όπως η μετάβαση σε μια ξένη χώρα, όπου τα πάντα -η πόλη, οι θόρυβοι, το φαγητό, η γλώσσα- είναι καινούργια. Εκείνες οι περίοδοι φαντάζουν εκ των υστέρων τεράστιες, πολύ μεγαλύτερες από τα συνηθισμένα χρόνια. Όχι απαραίτητα γιατί ήταν μια καρτ-ποστάλ απόλυτης ευτυχίας -καθώς συχνά εμπεριέχουν μοναξιά και άγχος- αλλά επειδή η υφή εκείνου του χρόνου ήταν πλούσια λόγω της συνεχούς εναλλαγής παραστάσεων.
Η ποικιλία των τοποθεσιών λειτουργεί ως θετικό υποπροϊόν
Αυτή είναι η δραματική πλευρά της κλίμακας. Η καθημερινή πλευρά, ωστόσο, είναι πιο απλή και προσβάσιμη. Για παράδειγμα, ο διαχωρισμός της ημέρας ανάμεσα στο σπίτι το πρωί και σε δύο διαφορετικά καφέ το απόγευμα, με ενδιάμεσο περπάτημα, μπορεί να χτίστηκε αρχικά για το «καθάρισμα» του μυαλού ανάμεσα στις εργασίες, όμως η ποικιλία των τοποθεσιών λειτουργεί ως θετικό υποπροϊόν. Όταν η καθημερινότητα περιλαμβάνει έστω και μια μικρή δόση περιπλάνησης, οι μέρες αποκτούν άλλη δυναμική, ενώ εκείνες που μένουμε καθηλωμένοι στο ίδιο σημείο από το πρωί έως το βράδυ αποδεικνύονται σταθερά οι πιο ανιαρές.
Ο Aaron Heller, επίσης εκ των συγγραφέων της μελέτης, προχωρά σε μια ευρύτερη ερμηνεία: «Οι νέες και ποικίλες εμπειρίες είναι γενικά ευεργετικές για τον εγκέφαλο», δηλώνει. Πρόκειται για την εκτίμηση ενός ερευνητή και όχι για ένα απόλυτα αποδεδειγμένο γεγονός, ωστόσο ο ίδιος προσθέτει κάτι πιο προσιτό: «Ακόμα κι αν κάποιος δεν ρέπει εκ φύσεως προς την εξερεύνηση, πιθανότατα υπάρχουν οφέλη αν το επιχειρήσει».
Όσο χειρότερα νιώθεις, τόσο λιγότερο βγαίνεις
Το στοιχείο που προβληματίζει περισσότερο είναι η κατεύθυνση που μπορεί να πάρει αυτός ο κύκλος. Αν η συναισθηματική απάθεια και η ακινησία τροφοδοτούν η μία την άλλη, ο φαύλος κύκλος μπορεί εύκολα να στραφεί προς την αρνητική κατεύθυνση. Όσο χειρότερα νιώθεις, τόσο λιγότερο βγαίνεις. Όσο λιγότερο βγαίνεις, τόσο περισσότερο οι μέρες γίνονται ένα ομοιόμορφο, πλαστικοποιημένο σύνολο, και τόσο πιο έντονη γίνεται η απάθεια. Δεν συμβαίνει τίποτα δραματικό.
Ο κόσμος απλώς συρρικνώνεται αθόρυβα στο μέγεθος των δωματίων στα οποία βρίσκεσαι ήδη, και αυτή η συρρίκνωση είναι τόσο σταδιακή που αδυνατείς να αντιληφθείς την πραγματική της αιτία.