Σύμφωνα με την έκθεση του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας του 2025, οι νέοι της γενιάς Ζ είναι εκείνοι που νιώθουν την περισσότερη μοναξιά.
Τον Σεπτέμβριο, ένας χρήστης του Reddit που δήλωνε 25χρονος άνδρας έγραψε στο φόρουμ r/ForeverAlone μια απλή ερώτηση: πώς αντιμετωπίζει κανείς την ολική αποστέρηση ενός απλού αγγίγματος; Είχε αρχίσει να πιστεύει ότι θα μείνει μόνος για πάντα. Κάποτε τον απασχολούσε η έλλειψη σεξ. Τώρα του έλειπαν απλώς οι αγκαλιές. «Δεν έχω πολλούς φίλους, και κανέναν τόσο κοντινό. Ούτε την οικογένειά μου αγκαλιάζω πια. Κάποιες μέρες λαχταρώ απελπισμένα μια αγκαλιά από κάποιον που αγαπώ», έγραφε.
Σε άλλη συζήτηση, μια χρήστρια που δήλωνε 20 ετών ρωτούσε αν και άλλοι είχαν ζήσει το πανεπιστήμιο ως μία από τις πιο μοναχικές περιόδους της ζωής τους. Περιέγραφε μια ρουτίνα με γεύμα μόνη, μάθημα, επιστροφή στο σπίτι, διάβασμα και πάλι από την αρχή. Τα βράδια και τα Σαββατοκύριακα ήταν τα χειρότερα. Ένας τρίτος χρήστης έγραφε ότι η μοναξιά ήταν αβάσταχτη και ρωτούσε αν τη ζει κι άλλος. Η απάντηση είναι ναι.
Η «Μοναχική Γενιά»
Σύμφωνα με την έκθεση της Επιτροπής για την Κοινωνική Σύνδεση του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας του 2025, οι νέοι είναι εκείνοι που νιώθουν περισσότερη μοναξιά. Από 17% έως 21% των ατόμων 13 έως 29 ετών δηλώνουν μόνοι, ποσοστό υψηλότερο από κάθε άλλη ηλικιακή ομάδα. Μια άλλη μελέτη, με περισσότερους από ένα εκατομμύριο νέους σε 38 χώρες, κατέγραψε αύξηση της νεανικής μοναξιάς σε πολλές περιοχές από το 2002 έως το 2022. Από τη Γερμανία ως την Αυστραλία και τη Βρετανία, οι έρευνες δείχνουν την ίδια ανοδική τάση.
Η ειδικός που χαρτογραφεί τη μοναξιά των νέων
Το φαινόμενο απασχολεί εδώ και χρόνια τη Δρ Μισέλ Λιμ, κλινική ψυχολόγο και μία από τις κορυφαίες ερευνήτριες της μοναξιάς διεθνώς. Η Λιμ ηγείται της ομάδας Κοινωνικής Υγείας και Ευεξίας στη Σχολή Δημόσιας Υγείας του Πανεπιστημίου του Σίδνεϊ και είναι διευθύνουσα σύμβουλος της αυστραλιανής εκστρατείας Ending Loneliness Together. Συμμετέχει σε συμβουλευτική ομάδα του ΠΟΥ, ενώ το 2020 συνίδρυσε την Παγκόσμια Πρωτοβουλία για τη Μοναξιά και τη Σύνδεση, που σήμερα δραστηριοποιείται σε έξι ηπείρους.
Στο νέο της βιβλίο, «The Lonely Generation» («Η Μοναχική Γενιά»), εξετάζει τι άλλαξε στον αιώνα μας και έκανε τόσους νέους ακόμη πιο μόνους. Η Λιμ επισημαίνει ότι η φύση της παιδικής ηλικίας έχει αλλάξει δραματικά τις τελευταίες δεκαετίες.
Ο κατάλογος των επιβαρυντικών παραγόντων είναι μακρύς: η υπερανταγωνιστική εκπαίδευση, η ψηφιακή τεχνολογία, η μακρά σκιά της πανδημίας, οι μικρότερες οικογένειες, η εξαφάνιση των «τρίτων χώρων», το υψηλό κόστος ζωής, η υβριδική εργασία και μάθηση, η υποχώρηση της θρησκείας και ο αυτοματισμός που επιτρέπει να ψωνίσεις στο σούπερ μάρκετ χωρίς να μιλήσεις σε άνθρωπο. «Αυτό που φοβάμαι είναι η κοινωνική ατροφία», γράφει. «Οι άνθρωποι συνηθίζουν να είναι μόνοι».
Πρώτη ένοχη, κατά τη Λιμ, είναι η εκπαίδευση, που δίνει προτεραιότητα στην ακαδημαϊκή αριστεία με κρυφό κόστος. Ιδιαίτερα, εξετάσεις υψηλού διακυβεύματος και φορτωμένα εξωσχολικά προγράμματα αφήνουν ελάχιστο χρόνο για ελεύθερο παιχνίδι και ανοργάνωτη επαφή, που είναι απαραίτητα για την ανάπτυξη κοινωνικών δεξιοτήτων. Οι γονείς της λένε ότι, αν σταματήσουν, το παιδί θα μείνει πίσω. «Κινδυνεύουμε να τα μεγαλώσουμε ακαδημαϊκά δυνατά, αλλά κοινωνικά ανέτοιμα για τις προκλήσεις της ενήλικης ζωής», λέει.
Είναι οι σημερινοί νέοι η πιο μοναχική γενιά της ιστορίας;
Η 22χρονη φοιτήτρια Ούσα Μακένα, μέλος εθνικής ομάδας αναφοράς της αυστραλιανής οργάνωσης για την ψυχική υγεία των νέων headspace, αναγνωρίζει τον εαυτό της σε αυτή την περιγραφή. Άρχισε να νιώθει μοναξιά στην τελευταία τάξη του λυκείου, παρότι είχε πολλές δραστηριότητες και ενεργή κοινωνική ζωή. «Η ουσιαστική σύνδεση αναπτύσσεται συχνά σε αδόμητες, σχεδόν αντιπαραγωγικές στιγμές», λέει. «Το να είμαι πολύ απασχολημένη σίγουρα δεν με προστάτεψε από τη μοναξιά». Δεν της έλειπαν άνθρωποι γύρω της αλλά η αίσθηση ότι κάποιος την καταλαβαίνει.
Στο Τεχνολογικό Πανεπιστήμιο του Σίδνεϊ, στις σκάλες του κεντρικού κτιρίου είναι γραμμένη η προτροπή «ΚΑΝΕ ΝΕΕΣ ΓΝΩΡΙΜΙΕΣ». Η 18χρονη Νενιάσα Ντόνγκο από τη Ζιμπάμπουε δυσκολεύτηκε να την ακολουθήσει. Δεν ζητούσε πάρτι, της αρκούσαν τρεις καλοί φίλοι. Όμως επέστρεφε κάθε βράδυ σε ένα σπίτι όπου και οι πέντε συγκάτοικοί της είτε έλειπαν είτε κλείνονταν στα δωμάτιά τους. «Υπάρχει πολλή σιωπή», λέει. Για έξι μήνες γέμιζε τον χρόνο με ταινίες και TikTok μέχρι να μπορέσει να τηλεφωνήσει στην πατρίδα. «Απλώς πρέπει να το συνηθίσεις».
Η 20χρονη Μιχίντι Παθιναγιάκε από τη Σρι Λάνκα περιγράφει ένα νέο κοινωνικό σενάριο: «Σου παίρνουν το Instagram και μετά δεν σου ξαναμιλούν ποτέ». Με τα υβριδικά μαθήματα που πολλαπλασιάστηκαν μετά την πανδημία, είναι δύσκολο να συναντάς τους ίδιους ανθρώπους αρκετά συχνά ώστε να δεθείς. Η Μακένα προσθέτει ότι ένα «like» μπορεί να γίνει υποκατάστατο επικοινωνίας, ενώ η σύγκριση με τις παρέες των άλλων βαθαίνει την αίσθηση αποκλεισμού. Παρ' όλα αυτά, τα social media τη βοήθησαν και να διατηρήσει σχέσεις.
Η Λιμ συμφωνεί ότι το ψηφιακό δεν είναι ο εχθρός. Η έρευνά της δείχνει ότι μπορεί να στηρίξει νέους που ζουν σε κοινότητες που δεν τους αποδέχονται. Ανησυχεί όμως για ένα μέλλον όπου η κόρη της μπορεί να της πει ότι η καλύτερη φίλη της είναι ένα avatar τεχνητής νοημοσύνης. Στο ιατρείο της συναντά συχνά νέους που έχουν προβλήματα σε σχέσεις με ανθρώπους που δεν έχουν συναντήσει ποτέ από κοντά. «Οι άνθρωποι είναι δύσκολοι», λέει. «Αλλά αυτή είναι και η ομορφιά των σχέσεων».
Περιγράφει επίσης τον «βρόχο της μοναξιάς»: ο μοναχικός άνθρωπος αντιλαμβάνεται την επαφή ως πιο απειλητική, αποσύρεται και γίνεται ακόμη πιο μόνος. Φαντάζεται έναν κόσμο όπου η κοινωνική επαφή θα γίνει ό,τι η γυμναστική σήμερα, κάτι που πρέπει να προγραμματίσεις στο ημερολόγιο. Ήδη δέχεται «τόσο πολλά» αιτήματα να στηρίξει εφαρμογές και υπηρεσίες επί πληρωμή κατά της μοναξιάς. «Υπάρχει ένα πρόβλημα του “εμείς” εδώ», γράφει. «Όλοι λένε “δεν είναι δική μου ευθύνη”. Το πρόβλημα είναι ότι στην πραγματικότητα είναι ευθύνη όλων».