Οι περισσότεροι άνθρωποι είναι ειλικρινείς στις καθημερινές τους συναναστροφές, ωστόσο κάποιοι λένε ψέματα συστηματικά και σχεδόν αυτόματα.
Σε αυτές τις περιπτώσεις, το ψέμα δεν χρησιμοποιείται απλώς για να αποφευχθεί μια σύγκρουση ή να προστατευθεί κάποιος, αλλά αποτελεί πάγιο τρόπο επικοινωνίας με στόχο να ελέγξουν την εικόνα τους και τους συνομιλητές τους ή να επωφεληθούν προσωπικά.
Οι παθολογικοί ψεύτες τείνουν επίσης να απολαμβάνουν το αίσθημα δύναμης και ελέγχου που τους προσφέρει η εξαπάτηση. Κατασκευάζουν πειστικές αφηγήσεις, τροποποιούν λεπτομέρειες και προσαρμόζουν συνεχώς τα λεγόμενά τους ανάλογα με την περίσταση. Παρά τις προσπάθειές τους, όμως, ο τρόπος με τον οποίο εκφράζονται εμφανίζει επαναλαμβανόμενα γλωσσικά μοτίβα που μπορούν να λειτουργήσουν ως ενδείξεις.
Οι φράσεις που χρησιμοποιούν οι παθολογικοί ψεύτες
Ανάμεσα στις πιο χαρακτηριστικές φράσεις που χρησιμοποιούν είναι οι παρακάτω:
«Ποιος θα μπορούσε να επινοήσει κάτι τέτοιο;»: Με αυτή τη φράση επιχειρούν να δημιουργήσουν την εντύπωση ότι δεν θα ήταν σε θέση να επινοήσουν μια ιστορία ή να χειραγωγήσουν την αλήθεια. Τη χρησιμοποιούν συχνά για να αποσπάσουν την προσοχή και να διαλύσουν κάθε υποψία.
«Με ξέρεις»: Οι παθολογικοί ψεύτες, όταν θέλουν να αποφύγουν αμήχανες συζητήσεις, χρησιμοποιούν συχνά συναισθηματικές αντιδράσεις. Με αυτή τη φράση αποπροσανατολίζουν τη συζήτηση από τα πραγματικά γεγονότα και επιχειρούν να νιώσει ενοχή ο συνομιλητής.
«Δεν είπα ποτέ κάτι τέτοιο»: Το gaslighting είναι μια κοινή μορφή χειραγώγησης «εργαλείο» στα χέρια όσων λένε συχνά ψέματα ώστε να δημιουργήσουν αμφιβολίες στον συνομιλητή σχετικά με όσα θυμάται ή αντιλαμβάνεται. Με την πάροδο του χρόνου, ορισμένοι άνθρωποι μπορεί ακόμη και να πείσουν τον εαυτό τους ότι η αλλοιωμένη εκδοχή των γεγονότων είναι η πραγματική.
«Δεν είναι και τόσο σοβαρό»: Άλλη τακτική που ακολουθούν όσοι λένε συχνά ψέμματα είναι η υποβάθμιση της σημασίας του ψέματος ώστε να μειωθούν οι συνέπειες των πράξεών τους και να αποφευχθεί η ανάληψη ευθύνης.
Όταν ένα ψέμα αποκαλύπτεται, αρκετοί επιχειρούν να το δικαιολογήσουν λέγοντας «Δεν εννοούσα αυτό». Πρόκειται για μία προσπάθεια να παρουσιάσουν τα όσα ανακριβή δήλωσαν ως παρεξήγηση.
«Αυτό συνέβη πραγματικά»: Οι παθολογικοί ψεύτες συχνά τείνουν να υπερβάλλουν ή να δραματοποιούν τις ιστορίες τους. Για να κάνουν τις ιστορίες τους πιο πιστευτές, χρησιμοποιούν τακτικά φράσεις σαν αυτή. Σε ορισμένες περιπτώσεις, μπορεί απλώς να πρόκειται για την τάση κάποιου να ωραιοποιεί μια ιστορία, ώστε να κάνει μια συζήτηση πιο ενδιαφέρουσα. Όταν όμως το ψέμα γίνεται μέσο για να τραβήξει την προσοχή ή να ενισχύσει την εικόνα του, μπορεί πολύ γρήγορα να βλάψει τις σχέσεις του με τους άλλους και να κλονίσει την εμπιστοσύνη που του δείχνουν.
«Θα έπρεπε να με ευχαριστείς»: Όταν το ψέμα πηγάζει από έλλειψη αυτοπεποίθησης ή ανασφάλειες, πολλοί παθολογικοί ψεύτες υιοθετούν στάση θύματος και αναζητούν προσοχή, συμπόνια, θαυμασμό και αποδοχή για να αισθάνονται καλά με τον εαυτό τους. Σύμφωνα με έρευνα που δημοσιεύθηκε στο British Journal of Social Psychology, τα ψέμματα μπορεί μακροπρόθεσμα να επηρεάσουν αρνητικά τόσο την αυτοεκτίμηση όσο και την προσωπική ευημερία.
«Αυτό ήθελα να πω»: Μία φράση στην οποία καταφεύγουν όσοι λένε συστηματικά ψέματα όταν προκύπτουν αντιφάσεις στις αφηγήσεις τους. Με αυτό τον τρόπο επιχειρούν να καλύψουν τις διαφορετικές εκδοχές που έχουν δώσει στο παρελθόν.
«Σιγά τώρα»: Ένα ακόμη χαρακτηριστικό όσων λένε ψέματα είναι η ψυχραιμία που επιδεικνύουν όταν αποκαλύπτονται. Εκφράσεις όπως αυτή ή μια αδιάφορη στάση χρησιμοποιούνται για να δείξουν ότι δεν επηρεάζονται ιδιαίτερα από την αποκάλυψη.
«Με ποιο δικαίωμα με αμφισβητείς;»: Οι περισσότεροι παθολογικοί ψεύτες αποφεύγουν την αντιπαράθεση ή υπερασπίζονται τον εαυτό τους όταν τους καταλάβουν. Παράλληλα, επιχειρούν να μεταφέρουν την ευθύνη στον συνομιλητή τους. Από το «Πώς τολμάς να με αμφισβητείς;» μέχρι το «Τώρα θα με μάθεις;», αυτά τα άτομα συχνά έχουν τη συνήθεια να μεταθέτουν όλη την ευθύνη σε όσους βρίσκονται γύρω τους.