Πρόκειται για ένα εύρημα που μετατοπίζει το βάρος από τα ιδανικά, συχνά απρόσιτα πρότυπα φυσικής δραστηριότητας, σε μικρές, ρεαλιστικές παρεμβάσεις με μετρήσιμο όφελος για τη δημόσια υγεία.
Η ιδέα ότι η μακροζωία απαιτεί εξαντλητικά προγράμματα άσκησης και αυστηρή πειθαρχία φαίνεται πως δέχεται ακόμη ένα ισχυρό πλήγμα. Σύμφωνα με νέα μεγάλη διεθνή μελέτη, ακόμη και μια φαινομενικά ασήμαντη αλλαγή στην καθημερινότητα -ένα επιπλέον πεντάλεπτο περπάτημα την ημέρα- μπορεί να μειώσει τον κίνδυνο θανάτου κατά 10%. Πρόκειται για ένα εύρημα που μετατοπίζει το βάρος από τα ιδανικά, συχνά απρόσιτα πρότυπα φυσικής δραστηριότητας, σε μικρές, ρεαλιστικές παρεμβάσεις με μετρήσιμο όφελος για τη δημόσια υγεία.
Η έρευνα, που δημοσιεύθηκε προ ημερών στο ιατρικό περιοδικό The Lancet, βασίστηκε σε δεδομένα από περισσότερους από 135.000 ενήλικες, ηλικίας περίπου 63 ετών, προερχόμενους από τη Νορβηγία, τη Σουηδία, τις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ηνωμένο Βασίλειο. Όλοι οι συμμετέχοντες φορούσαν επιταχυνσιόμετρα, συσκευές που καταγράφουν με ακρίβεια την καθημερινή φυσική δραστηριότητα, αποφεύγοντας τα σφάλματα των αυτοαναφερόμενων ερωτηματολογίων. Στην αρχή της μελέτης κανείς δεν έπασχε από χρόνια νοσήματα ή σοβαρά προβλήματα κινητικότητας.
Τα αποτελέσματα ήταν εντυπωσιακά
Τα αποτελέσματα ήταν εντυπωσιακά ακριβώς επειδή ήταν... προσγειωμένα. Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι η προσθήκη μόλις πέντε λεπτών μέτριας έντασης άσκησης -όπως ένα σύντομο, γρήγορο περπάτημα- στο ημερήσιο πρόγραμμα αρκεί για να μειώσει τον συνολικό κίνδυνο θανάτου κατά περίπου 10%. Ακόμη και στα πιο αδρανή άτομα, εκείνα που κινούνταν ελάχιστα, μόλις δύο λεπτά επιπλέον δραστηριότητας την ημέρα συνδέθηκαν με μείωση του κινδύνου κατά 6%.
Η μελέτη έρχεται να καλύψει ένα σημαντικό κενό
Ιδιαίτερη σημασία έχει και το εύρημα που αφορά τον χρόνο καθιστικής ζωής. Περισσότερο από το 70% των συμμετεχόντων περνούσε πάνω από οκτώ ώρες την ημέρα καθισμένο ή ακίνητο. Η μελέτη έδειξε ότι η απλή μείωση του χρόνου καθιστικής συμπεριφοράς κατά 30 λεπτά ημερησίως θα μπορούσε να αποτρέψει περίπου το 7% των θανάτων παγκοσμίως. Όπως σημειώνουν οι συγγραφείς, πρόκειται για μια αλλαγή «ρεαλιστική και εφαρμόσιμη στην καθημερινή ζωή», με δυσανάλογα μεγάλο όφελος για την υγεία του πληθυσμού.
Κατά τη διάρκεια της οκταετούς παρακολούθησης, οι ερευνητές παρατήρησαν ότι όσο περισσότερο μειωνόταν ο χρόνος ακινησίας τόσο χαμηλότερος γινόταν ο κίνδυνος θανάτου. Για άτομα που περνούσαν πάνω από 11 ώρες την ημέρα καθισμένα, το να σηκωθούν και να κινηθούν για μόλις μισή ώρα συνδέθηκε με μείωση του κινδύνου κατά περίπου 10%. Αν αυτή η δραστηριότητα έφτανε τη μία ώρα, η μείωση του κινδύνου άγγιζε το 25%.
Οι ερευνητές τονίζουν ότι η μελέτη τους έρχεται να καλύψει ένα σημαντικό κενό της προηγούμενης βιβλιογραφίας, η οποία συχνά θεωρούσε δεδομένο ότι όλοι μπορούν -ή θέλουν- να φτάσουν τις κλασικές συστάσεις των 150 λεπτών άσκησης την εβδομάδα.
Στην πραγματική ζωή, όμως, παράγοντες όπως η παχυσαρκία, τα καρδιαγγειακά προβλήματα, η μειωμένη κινητικότητα ή απλώς η ψυχική κόπωση καθιστούν αυτούς τους στόχους μη ρεαλιστικούς για μεγάλο μέρος του πληθυσμού.
Παρά τα ισχυρά ευρήματα, οι ίδιοι οι επιστήμονες επισημαίνουν τους περιορισμούς της μελέτης. Πρόκειται για παρατηρητική έρευνα, πράγμα που σημαίνει ότι οι διαφορές στα ποσοστά θανάτου ενδέχεται να επηρεάζονται και από άλλους παράγοντες πέρα από τη φυσική δραστηριότητα. Επιπλέον, τα αποτελέσματα αφορούν άτομα ηλικίας άνω των 40 ετών και δεν μπορούν να γενικευτούν αυτομάτως σε νεότερους πληθυσμούς.
Την αξία της μελέτης χαιρέτισε ο καθηγητής Aiden Doherty, ειδικός στη βιοϊατρική πληροφορική στο University of Oxford, ο οποίος δεν συμμετείχε στην έρευνα. Όπως δήλωσε, πρόκειται για μια ανάλυση που αξιοποιεί τα καλύτερα διαθέσιμα δεδομένα και προσφέρει «ένα σημαντικό βήμα μπροστά» στην κατανόηση του πώς μικρές αλλαγές μπορούν να έχουν μεγάλο πληθυσμιακό αντίκτυπο. Σε μια περίοδο όπου τα συστήματα υγείας βρίσκονται υπό τεράστια πίεση, η προοπτική πρόληψης έως και του 10% των πρόωρων θανάτων μέσω τόσο απλών παρεμβάσεων αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα.
Οι επίσημες συστάσεις του World Health Organization
Την ίδια ημέρα δημοσιεύθηκε και μια συμπληρωματική μελέτη από ερευνητές του University of Sydney, η οποία κατέληξε σε παρόμοια συμπεράσματα.
Σύμφωνα με αυτήν, ο κίνδυνος πρόωρου θανάτου θα μπορούσε να μειωθεί κατά τουλάχιστον 10% αν οι άνθρωποι κοιμούνταν 15 λεπτά περισσότερο, πρόσθεταν μόλις 1,6 λεπτά άσκησης στην ημέρα τους και κατανάλωναν μισή επιπλέον μερίδα λαχανικών. Οι ερευνητές υποστηρίζουν ότι ο συνδυασμός μικρών αλλαγών σε πολλαπλές συμπεριφορές είναι πιο βιώσιμος και αποτελεσματικός από τη ριζική αναμόρφωση μιας μόνο συνήθειας.
Οι επίσημες συστάσεις του World Health Organization παραμένουν ίδιες: τουλάχιστον 150 λεπτά μέτριας έντασης σωματικής δραστηριότητας την εβδομάδα ή 75 λεπτά έντονης άσκησης. Ωστόσο, οι ειδικοί επισημαίνουν ότι τα νέα δεδομένα προσφέρουν ελπίδα κυρίως στους λιγότερο δραστήριους. Ακόμη και μικρές καθημερινές επιλογές -οι σκάλες αντί για το ασανσέρ, μια σύντομη βόλτα αντί για λίγα λεπτά επιπλέον στον καναπέ, παιχνίδι με τα παιδιά ή τα εγγόνια- μπορούν να κάνουν πραγματική διαφορά.
Σε έναν κόσμο όπου η καθιστική ζωή θεωρείται σιωπηλός δολοφόνος και συνδέεται με δεκάδες χιλιάδες θανάτους ετησίως μόνο στο Ηνωμένο Βασίλειο, το μήνυμα της μελέτης είναι απλό και καθησυχαστικό: η υγεία δεν απαιτεί πάντα δραστικές αλλαγές. Μερικές φορές, αρκούν πέντε λεπτά κίνησης για να προσθέσουν όχι μόνο χρόνια στη ζωή, αλλά και ζωή στα χρόνια.