Άνθρωποι που παλαιότερα κοιμούνταν αργά και απολάμβαναν τον πρωινό ύπνο, από μια ηλικία κι ύστερα τείνουν να ξυπνούν αρκετά νωρίς. Αυτό δεν είναι απαραίτητα ανησυχητικό, σύμφωνα με τους επιστήμονες.
Το μάτι ανοίγει λίγο πριν από το χάραμα, αλλά ο οργανισμός δεν ζητά, απλώς, να αλλάξουμε πλευρό. Σε αυτή τη συνθήκη οι άνθρωποι μετά τα 60, συνήθως με λιγότερες υποχρεώσεις απ' ό,τι στο παρελθόν, μπαίνουν στο δίλημμα: Να σηκωθώ και να περιφέρομαι ή να πιέσω τον εαυτό μου για λίγο ύπνο ακόμα;
Πολλοί άνθρωποι άνω των 60 ετών ξυπνούν στις 5 ή 6 το πρωί χωρίς ξυπνητήρι, ακόμα κι αν παλιότερα συνήθιζαν να κοιμούνται σαν πουλάκια μέχρι τις 8. Αυτή η αλλαγή συχνά συμβαίνει σταδιακά: Λίγα λεπτά νωρίτερα κάθε χρόνο, και ο ύπνος γίνεται πιο ελαφρύς, τα ξυπνήματα πιο συχνά.
Είναι μια κατάσταση που λίγο έως πολύ αντιμετωπίζουν όλοι οι άνθρωποι αυτής της ηλικίας -και οι μεγαλύτεροι, απλά εκείνοι το έχουν συνηθίσει- και οι ειδικοί θεωρούν πως δεν πρόκειται απαραίτητα για κάποιου είδους πάθηση ή αποτυχία ρύθμισης του βιολογικού ρολογιού.
«Οι ηλικιωμένοι χρειάζονται περίπου τον ίδιο χρόνο ύπνου με όλους τους ενήλικες, επτά έως εννέα ώρες κάθε βράδυ. Ωστόσο, οι ηλικιωμένοι τείνουν να κοιμούνται νωρίτερα και να ξυπνούν νωρίτερα από ό,τι όταν ήταν νεότεροι», διαβάζουμε στον ιστότοπο του Εθνικού Ινστιτούτου για την τρίτη ηλικία των ΗΠΑ. Πρόκεται για μια βιολογική μετατόπιση και όχι απαραίτητα ένδειξη προβλήματος.
Η ορμόνη που αλλάζει τις ώρες ύπνου
Η γήρανση τείνει να μετακινεί το εσωτερικό ρολόι προς τα εμπρός, με αποτέλεσμα να νιώθετε υπνηλία νωρίτερα το βράδυ και να ξυπνάτε φυσικά νωρίτερα το πρωί.
Η ορμόνη μελατονίνη, η οποία βοηθά στη ρύθμιση του ύπνου, αρχίζει να απελευθερώνεται νωρίτερα. Αντίστοιχα, τα επίπεδά της πέφτουν νωρίτερα το πρωί, με αποτέλεσμα το σώμα να ακούει ένα βιολογικό ξυπνητήρι που δεν μπορεί να το βάλει σε κατάσταση σίγασης. Παράλληλα, οι βαθύτερες φάσεις του ύπνου γίνονται μικρότερες και ελαφρύτερες.
Η κατάσταση αυτή συνήθως συνοδεύεται από τα παρακάτω χαρακτηριστικά:
- Λιγότερο βαθύς ύπνος: Το ποσοστό τού πολύ αναζωογονητικού ύπνου αργού κύματος τείνει να μειώνεται
- Υψηλότερη ευαισθησία στον θόρυβο και το φως: Οι ήχοι από τον δρόμο, το στριφογύρισμα του/της συντρόφου στο κρεβάτι ή το πρώτο φως της ημέρας μπορούν να διαταράξουν την ανάπαυση
- Περισσότερη σωματική δυσφορία: Ο πόνος στις αρθρώσεις, η καούρα ή η ανάγκη για τουαλέτα τη νύχτα ίσως διαταράσσουν τον ύπνο
Αυτές οι αλλαγές δεν σημαίνουν αυτόματα κακή υγεία. Πολλοί ηλικιωμένοι είναι πλήρως λειτουργικοί με ελαφρώς λιγότερο ύπνο, υπό την προϋπόθεση ότι αυτές οι ώρες είναι σχετικά συνεχείς και ήσυχες.
Σηκωνόμαστε ή προσπαθούμε για λίγο ύπνο ακόμα;
Το ερώτημα παραμένει ανοιχτό. Όταν ξυπνάμε κοντά στην αυγή αξίζει να πιέσουμε τους εαυτούς μας για λίγο ακόμα; Δεν υπάρχει καθολικά «σωστή» ώρα ξυπνήματος μετά τα 60, λένε οι ειδικοί. Η απάντηση μπορεί να είναι μόνο εξατομικευμένη. Δύο άτομα που ξυπνούν στις 5:30 π.μ. μπορούν να έχουν πολύ διαφορετικές εμπειρίες: Ο ένας να αισθάνεται ευεξία και ενέργεια, ο άλλος εξαντλημένος όλη μέρα.
Η καλύτερη ώρα ξυπνήματος είναι αυτή που σας αφήνει σε εγρήγορση, με σταθερή διάθεση και ικανούς να βγάλετε τη μέρα σας χωρίς να καταπολεμάτε τη συνεχή κόπωση.
Για να ορίσετε αυτή την ώρα, θα μπορούσατε να θέσετε στον εαυτό σας τις παρακάτω ερωτήσεις:
- Νιώθετε αρκετά ανανεωμένοι όταν σηκώνεστε από το κρεβάτι;
- Μπορείτε να μείνετε συγκεντρωμένοι όλο το πρωί χωρίς να νυστάξετε;
- Χρειάζεστε επαναλαμβανόμενους υπνάκους μόνο και μόνο για να τα βγάλετε πέρα;
- Είναι η διάθεσή σας κακή ή είστε ευέξαπτος/η τις περισσότερες μέρες;
Αν ξυπνάτε νωρίς, αισθάνεστε καλά και κοιμάστε περίπου τον ίδιο αριθμό ωρών τις περισσότερες νύχτες, το να αναγκάζετε τον εαυτό σας να μένει στο κρεβάτι σπάνια βοηθάει. Το να ξαπλώνετε ξύπνιοι, να παρακολουθείτε το ρολόι και να ανησυχείτε για τον ύπνο τείνει να επιδεινώνει την αϋπνία με την πάροδο του χρόνου.
Αν, αντίθετα, ξυπνάτε πριν από την αυγή και νιώθετε εξαντλημένοι, το να κυνηγάτε επιπλέον λεπτά επιφανειακού, διακοπτόμενου ύπνου συνήθως δεν διορθώνει το υποκείμενο πρόβλημα. Σε αυτήν την περίπτωση, η προτεραιότητα είναι η βελτίωση της συνολικής ποιότητας και του χρόνου του ύπνου, όχι απλώς η παράτασή του.
Σε κάθε περίπτωση, αν νιώθετε ότι δεν μπορείτε να βρείτε το ωράριο ύπνου που σας ταιριάζει, συνιστάται να συμβουλευθείτε έναν γιατρό, που θα σας κατευθύνει ως προς τα επόμενα βήματα.