Σε διαφορετικά σημεία του πλανήτη, κοινότητες έχουν αναπτύξει τελετουργίες που ενσωματώνουν την αυτοφροντίδα στην καθημερινότητα, συχνά χωρίς να την αντιμετωπίζουν ως ατομικό project, αλλά ως συλλογική εμπειρία.
Καθώς η παγκόσμια συζήτηση γύρω από την ψυχική υγεία και την ευεξία εντείνεται, ιδιαίτερα σε μια περίοδο όπου η μοναξιά, η επαγγελματική εξουθένωση και η εποχική κόπωση μοιάζουν να αποτελούν κοινό βίωμα, ολοένα και περισσότεροι στρέφονται σε πρακτικές που ξεπερνούν τα όρια της σύγχρονης δυτικής ρουτίνας.
Η σύνδεση ανάμεσα στο ταξίδι, το περιβάλλον και την υγεία δεν είναι καινούργια· ήδη από την αρχαιότητα, άνθρωποι μετακινούνταν προς ιαματικές πηγές ή τόπους που θεωρούνταν θεραπευτικοί για το σώμα και το πνεύμα. Σήμερα, ωστόσο, η αναζήτηση ευεξίας δεν αφορά μόνο τον προορισμό, αλλά και τις καθημερινές συνήθειες που μπορούμε να υιοθετήσουμε, εμπνευσμένες από μακρόχρονες πολιτισμικές παραδόσεις.
Η ευεξία σε 7 διαφορετικά σημεία του πλανήτη
Σε διαφορετικά σημεία του πλανήτη, κοινότητες έχουν αναπτύξει τελετουργίες που ενσωματώνουν την αυτοφροντίδα στην καθημερινότητα, συχνά χωρίς να την αντιμετωπίζουν ως ατομικό project, αλλά ως συλλογική εμπειρία. Στην Ιαπωνία, για παράδειγμα, η πρακτική του kanpu masatsu, ένα απλό τρίψιμο του σώματος με στεγνή πετσέτα για λίγα λεπτά την ημέρα, αποτελούσε για χρόνια μέρος της σχολικής αγωγής. Η μέθοδος αυτή, που ζεσταίνει το σώμα και ενεργοποιεί την κυκλοφορία, συνδέεται παραδοσιακά με την ενίσχυση του ανοσοποιητικού, ενώ σύγχρονες μελέτες υποδεικνύουν ότι μπορεί να συμβάλει και στη μείωση του χρόνιου στρες.
Στον αντίποδα, στη Μεσόγειο, η ευεξία δεν περνά μέσα από σωματικές τεχνικές, αλλά από τον χρόνο που αφιερώνεται στους άλλους. Η ισπανική sobremesa, η συνήθεια να παραμένουν οι άνθρωποι στο τραπέζι μετά το γεύμα για συζήτηση, καφέ ή ποτό, χωρίς το άγχος του ρολογιού, λειτουργεί ως αντίβαρο στην απομόνωση της σύγχρονης ζωής. Η παρατεταμένη αυτή κοινωνική επαφή ενισχύει τους δεσμούς, καλλιεργεί την αίσθηση του ανήκειν και υπενθυμίζει ότι η συναισθηματική υγεία είναι άρρηκτα δεμένη με τη σχέση μας με τους άλλους.
Στην Ινδία, η έννοια της ευεξίας αποκτά μια πιο ολιστική διάσταση μέσα από το σύστημα της Αγιουρβέδα και την πρακτική της dinacharya. Πρόκειται για μια καθημερινή ρουτίνα που δίνει έμφαση στη συνέπεια και στην ισορροπία, όχι στην αυστηρή πειθαρχία. Η ημέρα οργανώνεται γύρω από απλές συνήθειες, όπως το πρωινό ξύπνημα, η ενυδάτωση, η ήπια άσκηση και ο επαρκής ύπνος, με στόχο τη σταθερότητα του νου και τη συναισθηματική γαλήνη. Αν και συχνά παρεξηγείται στη Δύση ως άκαμπτο πρόγραμμα, η dinacharya λειτουργεί περισσότερο ως πλαίσιο προσαρμοσμένο στις ανάγκες του κάθε ατόμου.
Στην Κορέα, η υγεία περνά και από τη διατροφή, αλλά και από τη συλλογικότητα. Το gimjang, η ομαδική παρασκευή kimchi στα τέλη του φθινοπώρου, δεν είναι απλώς μια διαδικασία συντήρησης τροφίμων, αλλά μια κοινωνική τελετουργία που ενισχύει τη συνοχή της κοινότητας. Το kimchi, πλούσιο σε ζυμωμένα λαχανικά, καταναλώνεται σχεδόν καθημερινά και συνδέεται ευρέως με την υγεία του εντέρου, στοιχείο που η σύγχρονη επιστήμη αναγνωρίζει πλέον ως κρίσιμο για τη συνολική ευεξία. Η σημασία του gimjang έχει αναγνωριστεί διεθνώς, με την ένταξή του στον κατάλογο άυλης πολιτιστικής κληρονομιάς της UNESCO.
Εκεί όπου ο χειμώνας φέρνει μακρές περιόδους σκοταδιού
Στις βόρειες χώρες, όπου ο χειμώνας φέρνει μακρές περιόδους σκοταδιού, η απάντηση στην εποχική μελαγχολία είναι η επαφή με τη φύση. Η σκανδιναβική φιλοσοφία του friluftsliv, δηλαδή της «ζωής στον καθαρό αέρα», προτρέπει τους ανθρώπους να περνούν χρόνο έξω ανεξαρτήτως καιρού. Δεν πρόκειται για αθλητική επίδοση, αλλά για μια στάση ζωής που ενισχύει τη διάθεση και μειώνει το άγχος, όπως δείχνουν και πλήθος ερευνών για τα οφέλη της φύσης στην ψυχική υγεία.
Στην Ινδονησία, η καθημερινή φροντίδα συχνά παίρνει τη μορφή ενός πικρού, αλλά ευεργετικού ροφήματος. Το jamu, ένα παραδοσιακό τονωτικό από βότανα όπως ο κουρκουμάς, το τζίντζερ και το ταμάρινδο, καταναλώνεται εδώ και αιώνες ως μέσο ενίσχυσης του οργανισμού. Η αναβίωσή του κατά την περίοδο της πανδημίας υπογράμμισε την ανάγκη για απλές, παραδοσιακές λύσεις σε περιόδους αβεβαιότητας, ενώ η πολιτιστική του αξία αναγνωρίστηκε επίσημα το 2023 με την ένταξή του στην άυλη κληρονομιά.
Τέλος, στην Ιταλία, η ευεξία περνά μέσα από το περπάτημα και την κοινωνική επαφή. Η passeggiata, ο απογευματινός περίπατος στους δρόμους της γειτονιάς, λειτουργεί ως καθημερινή παύση, ένας τρόπος αποσυμπίεσης και επανασύνδεσης με την κοινότητα. Χωρίς κόστος και χωρίς ιδιαίτερη προετοιμασία, προσφέρει ήπια άσκηση, διευκολύνει την πέψη και συμβάλλει στη μείωση του στρες.
Παρά τις πολιτισμικές τους διαφορές, όλες αυτές οι παραδόσεις έχουν έναν κοινό παρονομαστή: αντιμετωπίζουν την ευεξία όχι ως στιγμιαίο στόχο, αλλά ως αποτέλεσμα καθημερινών, επαναλαμβανόμενων πράξεων που ενσωματώνουν το σώμα, το μυαλό και την κοινωνική ζωή. Σε έναν κόσμο που κινείται με αυξανόμενη ταχύτητα, ίσως το πιο πολύτιμο μάθημα που μπορούμε να «δανειστούμε» από αυτές είναι η αξία της επιβράδυνσης και της φροντίδας ως συλλογικής εμπειρίας.