Υπάρχουν τόποι που τους σκεφτόμαστε ως προορισμούς χαλάρωσης, όμως πίσω από την όμορφη εικόνα τους κρύβονται κανόνες και παραδόσεις απρόσμενης αυστηρότητας.
Ακόμη πιο σπάνια τους αποδίδουμε την έννοια της ιερότητας. Όσο κι αν ακούγεται παράξενο, σε διάφορα σημεία της υφηλίου -είτε πρόκειται για νησιά, είτε για απομονωμένες κοινότητες, είτε για μικρούς οικισμούς- υπάρχουν τόποι που ακολουθούν κανόνες τόσο ασυνήθιστους ώστε μοιάζουν σχεδόν απίστευτοι.
Σε ορισμένες από αυτές τις περιοχές, η ιδιαιτερότητα φτάνει στο σημείο να καθορίζει ακόμη και τα πιο θεμελιώδη γεγονότα της ανθρώπινης ζωής: τη γέννηση και τον θάνατο. Από την αρχαία Δήλο μέχρι σύγχρονες κοινότητες στην Ιαπωνία και στην Αρκτική, υπάρχουν τόποι όπου αυτά τα γεγονότα δεν επιτρέπονται, είτε για λόγους θρησκευτικής καθαρότητας είτε για πρακτικές ανάγκες.
Πρόκειται για παραδόσεις και αποφάσεις που διαμόρφωσαν ολόκληρες κοινωνίες και που σήμερα αποτελούν από τις πιο ιδιαίτερες ιστορίες του παγκόσμιου χάρτη.
Δήλος
Η Δήλος υπήρξε ένα από τα ελάχιστα μέρη στην Ιστορία όπου η ιερότητα του τόπου ήταν τόσο απόλυτη, ώστε να απαγορεύονται οι γέννες και οι θάνατοι.
Στην αρχαιότητα η Δήλος θεωρούνταν ο γενέθλιος τόπος του Απόλλωνα και της Άρτεμης, κάτι που της προσέδιδε μια μοναδική θρησκευτική βαρύτητα. Για να διατηρηθεί η τελετουργική καθαρότητα του νησιού, οι Αθηναίοι επέβαλαν αυστηρούς κανόνες: Κανείς δεν επιτρεπόταν να γεννηθεί ή να πεθάνει εκεί. Οι έγκυες και οι ετοιμοθάνατοι μεταφέρονταν στη γειτονική Ρήνεια, ενώ οι παλαιοί τάφοι εκκενώθηκαν ώστε η Δήλος να παραμείνει «αμόλυντη» από κάθε ανθρώπινη μετάβαση στη ζωή ή στον θάνατο.
Ιτσουκουσίμα (Ιαπωνία)
Παρόμοιες απαγορεύσεις συναντώνται και σε άλλους πολιτισμούς, αν και για διαφορετικούς λόγους. Στο ιαπωνικό ιερό νησί Ιτσουκουσίμα, με το διάσημο «πλωτό» torii gate, η σιντοϊστική παράδοση απαιτούσε την πλήρη καθαρότητα του ιερού χώρου, με αποτέλεσμα να απαγορεύονται γέννες, θάνατοι και ταφές.
Συγκεκριμένα, από το 1878 (και νωρίτερα) απαγορεύονται γεννήσεις και θάνατοι κοντά στο ιερό, για να διατηρηθεί η καθαρότητα (η γέννηση και ο θάνατος θεωρούνται «μίασμα» / τελετουργική ρύπανση στον Σιντοϊσμό). Δεν υπάρχουν νεκροταφεία, νοσοκομεία ή μαία στο νησί. Οι έγκυες και οι βαριά άρρωστοι μεταφέρονται στην ηπειρωτική χώρα.
Η απαγόρευση δεν είναι πλέον αυστηρά νομική, αλλά εξακολουθεί να τηρείται παραδοσιακά. Το νησί αποτελεί Μνημείο Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO.
Σπίτσμπεργκεν (Σβάλμπαρντ, Νορβηγία)
Στο Λόνγκγιαρμπιεν του νησιού Σπίτσμπεργκεν στο αρχιπέλαγος Σβάλμπαρντ, η απαγόρευση ταφής δεν είναι θρησκευτική αλλά πρακτική: Το μόνιμο παγετόστρωμα εμποδίζει την αποσύνθεση των σωμάτων, προκαλώντας κινδύνους για τη δημόσια υγεία. Γι' αυτό και απαγορεύεται σε όσους ζουν στο νησί να... πεθάνουν εκεί.
Έτσι, οι κάτοικοι που βρίσκονται στο τέλος της ζωής τους μεταφέρονται στην ηπειρωτική Νορβηγία, ενώ οι γυναίκες που πρόκειται να γεννήσουν ταξιδεύουν επίσης εκτός του οικισμού.
Σέλια (Ιταλία)
Εδώ δεν πρόκειται ακριβώς για απαγόρευση θανάτου, αλλά ο δήμαρχος εξέδωσε διάταγμα που «απαγορεύει» στους κατοίκους να αρρωσταίνουν και να πεθαίνουν, ως συμβολικό μέτρο για την προώθηση της πρόληψης υγείας.
Ισχύει πλήρως ως συμβολική ενέργεια. Το 2015 ο δήμαρχος Davide Zicchinella εξέδωσε διάταγμα που «απαγορεύει» στους κατοίκους να αρρωσταίνουν και να πεθαίνουν. Δεν είναι πραγματική νομική απαγόρευση με ποινές φυλάκισης, αλλά συμβολικό/διαφημιστικό μέτρο για να ευαισθητοποιήσει τους κατοίκους (ιδίως τους ηλικιωμένους) να φροντίζουν την υγεία τους.
Στόχος ήταν να σταματήσει η συρρίκνωση του πληθυσμού του ιταλικού χωριού (είχε πληθυσμό περίπου 500-600 κατοίκους, πολλοί εκ των οποίων ηλικιωμένοι) και να προωθηθούν οι προληπτικές εξετάσεις. Προέβλεπε κίνητρα (π.χ. έκπτωση φόρου για όσους έκαναν ετήσιο τσεκ απ) και κάλεσμα στους πολίτες να βάζουν την υγεία τους πρώτα.
Παρόμοια «αστεία» ή συμβολικά διατάγματα έχουν εκδοθεί και σε άλλα ιταλικά χωριά. Δεν είναι σοβαρή νομική απαγόρευση θανάτου, αλλά έχει γίνει viral ως «το χωριό όπου απαγορεύεται να πεθάνεις».
Λαχαρόν (Ισπανία)
Το Λαχαρόν, μια μικρή πόλη στην Ανδαλουσία, έγινε γνωστό όταν ο δήμαρχος εξέδωσε ένα συμβολικό διάταγμα που «απαγορεύει» στους κατοίκους να πεθαίνουν. Η απόφαση δεν έχει νομική ισχύ. Στόχος της ήταν να υπενθυμίσει ότι ο οικισμός δεν διαθέτει επαρκείς υποδομές για την τρίτη ηλικία και να πιέσει την πολιτεία να ενισχύσει τις υπηρεσίες υγείας.
Παρά τον χιουμοριστικό τόνο, το μέτρο έγινε είδηση διεθνώς και εντάχθηκε στις πιο παράξενες ιστορίες τοπικής αυτοδιοίκησης στην Ευρώπη.
Η διαχρονική ανάγκη για «καθαρούς» τόπους
Παρά τις διαφορετικές αιτίες, όλες αυτές οι περιπτώσεις δείχνουν μια κοινή ανθρώπινη ανάγκη: Να οριστούν χώροι που μένουν έξω από τον κύκλο της ζωής και του θανάτου. Είτε για λόγους θρησκευτικής καθαρότητας είτε για λόγους υγειονομικής προστασίας, τα μέρη αυτά λειτουργούν ως σύμβολα μιας ιδιαίτερης σχέσης ανάμεσα στον άνθρωπο και στον χώρο όπου κατοικεί.