Μία από τις πιο φιλόδοξες επιστημονικές αποστολές των τελευταίων ετών, που φιλοδοξεί να αποκαλύψει τα μυστικά ενός από τα πιο άγνωστα οικοσυστήματα.
- Το ερευνητικό σκάφος Tara Polar Station θα αποπλεύσει από τη Γαλλία με προορισμό τα ρωσικά ύδατα, όπου θα εγκλωβιστεί εσκεμμένα στους πάγους. Θα παρασυρθεί για οκτώ μήνες μέχρι να απελευθερωθεί μεταξύ Σβάλμπαρντ και Γροιλανδίας.
- Κύριος στόχος είναι η κατανόηση της βιολογίας του κεντρικού Αρκτικού Ωκεανού, ενός σχεδόν ανεξερεύνητου οικοσυστήματος, καθώς η υποχώρηση των πάγων μπορεί να επιτρέψει μελλοντικά την εμπορική αλιεία στην περιοχή.
- Η γεωπολιτική επηρεάζει την αποστολή, με τους Ρώσους επιστήμονες να απουσιάζουν λόγω της εισβολής στην Ουκρανία. Ωστόσο, απαιτείται άδεια από τη Μόσχα, ενώ η Κίνα θα παράσχει κρίσιμη βοήθεια με το παγοθραυστικό της.
- Το δωδεκαμελές πλήρωμα έχει λάβει ειδική ψυχολογική εκπαίδευση για την απομόνωση και τους κινδύνους από πάγους και πολικές αρκούδες. Στόχος είναι η καταγραφή του οικοσυστήματος πριν την πιθανή εξαφάνισή του.
Τον ερχόμενο Σεπτέμβριο, ένα ερευνητικό σκάφος που μοιάζει περισσότερο με διαστημόπλοιο παρά με παραδοσιακό πλοίο θα αφεθεί εσκεμμένα να παγιδευτεί στους πάγους της Αρκτικής. Για τους επόμενους οκτώ μήνες, δώδεκα άνθρωποι θα ζουν απομονωμένοι στο κέντρο του Αρκτικού Ωκεανού, χωρίς δυνατότητα άμεσης διάσωσης, περνώντας μεγάλο μέρος της αποστολής μέσα στο απόλυτο σκοτάδι του πολικού χειμώνα.
Θα αντιμετωπίσουν θερμοκρασίες πολύ κάτω από το μηδέν, πολικές αρκούδες, μετακινούμενους πάγους και την ψυχολογική πίεση της πλήρους απομόνωσης. Όμως κανείς από αυτούς δεν συμμετέχει σε ένα ακραίο τηλεοπτικό ριάλιτι επιβίωσης. Πρόκειται για μία από τις πιο φιλόδοξες επιστημονικές αποστολές των τελευταίων ετών, που φιλοδοξεί να αποκαλύψει τα μυστικά ενός από τα πιο άγνωστα οικοσυστήματα του πλανήτη.
Το σκάφος ονομάζεται Tara Polar Station και ξεκινά το πρώτο ταξίδι του στο πλαίσιο του προγράμματος Tara Polaris I. Αναμένεται να αποπλεύσει από τη Γαλλία, να διασχίσει τη Μάγχη, να παραλάβει επιστήμονες στη βόρεια Νορβηγία και στη συνέχεια να κατευθυνθεί προς τα ρωσικά ύδατα. Στόχος είναι να εγκλωβιστεί στους συμπαγείς πάγους του κεντρικού Αρκτικού Ωκεανού στα μέσα Σεπτεμβρίου και από εκεί να παρασυρθεί φυσικά μαζί με τους πάγους για περίπου οκτώ μήνες, μέχρι να απελευθερωθεί το επόμενο καλοκαίρι στο στενό του Φραμ, ανάμεσα στο Σβάλμπαρντ και τη Γροιλανδία.
Η απόλυτη προτεραιότητα της αποστολής
Η ασφάλεια αποτελεί την απόλυτη προτεραιότητα της αποστολής. Οι διοργανωτές έχουν προετοιμαστεί για κάθε πιθανό σενάριο, από πυρκαγιές και μηχανικές βλάβες μέχρι συναντήσεις με πολικές αρκούδες. «Η πρώτη μας προτεραιότητα είναι να επιστρέψουμε όλοι ασφαλείς, σώοι και... ψυχικά υγιείς», λέει ο Μαξίμ Ζοφρουά, ιχθυολόγος του Πανεπιστημίου Memorial του Καναδά και επικεφαλής επιστήμονας του χειμερινού σκέλους της αποστολής. Η απομόνωση θα είναι σχεδόν απόλυτη, καθώς σε περίπτωση έκτακτης ανάγκης η βοήθεια ενδέχεται να χρειαστεί περισσότερο από μία εβδομάδα για να φτάσει στο σημείο.
Ο πραγματικός στόχος βρίσκεται κάτω από τους πάγους
Ο πραγματικός στόχος, ωστόσο, βρίσκεται κάτω από τους πάγους. Οι επιστήμονες θέλουν να κατανοήσουν τη βιολογία του κεντρικού Αρκτικού Ωκεανού, μιας περιοχής που παραμένει σχεδόν ανεξερεύνητη. «Με εκπλήσσει πόσα λίγα γνωρίζουμε για αυτή την περιοχή», λέει η πολική οικολόγος Νίνα Σούμπακ από το Ομοσπονδιακό Πολυτεχνείο της Λωζάνης. «Κανείς δεν γνωρίζει καν αν τα ψάρια αναπαράγονται στον κεντρικό Αρκτικό Ωκεανό. Είναι απίστευτο να το σκεφτεί κανείς».
Η απάντηση σε τέτοια ερωτήματα αποκτά ιδιαίτερη σημασία, καθώς η ταχεία υποχώρηση των πάγων εξαιτίας της κλιματικής αλλαγής ενδέχεται να οδηγήσει στο μέλλον στο άνοιγμα της περιοχής για εμπορική αλιεία. Από το 2021, εννέα χώρες και η Ευρωπαϊκή Ένωση έχουν συμφωνήσει να απαγορεύσουν την εμπορική αλιεία στην περιοχή για τουλάχιστον 16 χρόνια, μέχρι να αποκτηθεί μια σαφής επιστημονική εικόνα για το οικοσύστημα. «Πώς μπορείς να διαχειριστείς ένα οικοσύστημα όταν δεν ξέρεις πώς λειτουργεί;» διερωτάται η βιολογική ωκεανογράφος Λι Καρπ-Μπος.
Η αποστολή θεωρείται κατά κάποιον τρόπο διάδοχος της περίφημης διεθνούς αποστολής MOSAiC, κατά την οποία το γερμανικό παγοθραυστικό Polarstern παρασύρθηκε επίσης από τους πάγους της Αρκτικής το 2019 και το 2020. Εκείνη η έρευνα ανέτρεψε μια από τις βασικές αντιλήψεις των επιστημόνων, αποκαλύπτοντας ότι η ζωή κάτω από τους πάγους δεν «παγώνει» τον χειμώνα, όπως πίστευαν για δεκαετίες.
Αντίθετα, εντοπίστηκε έντονη βιολογική δραστηριότητα ακόμη και μέσα στη λεγόμενη πολική νύχτα, ενώ το φυτοπλαγκτόν άρχιζε τη φωτοσύνθεση πολύ πριν εμφανιστεί ξανά ο ήλιος. Το Tara Polar Station θα συνεχίσει από εκεί ακριβώς που σταμάτησε το MOSAiC, αλλά με ακόμη μεγαλύτερη έμφαση στη βιολογία. Οι ερευνητές θα μελετήσουν την αναπαραγωγή των ψαριών, τους μικροοργανισμούς που ζουν στον πάγο, τον κύκλο του άνθρακα και ακόμη και τους μικροοργανισμούς που επηρεάζουν τον σχηματισμό νεφών στην ατμόσφαιρα.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει και η μελέτη των βιολογικών ρυθμών των οργανισμών. Στον κεντρικό Αρκτικό Ωκεανό, ο ήλιος παραμένει κάτω από τον ορίζοντα για μήνες και στη συνέχεια δεν δύει καθόλου για επίσης μήνες. «Πώς προσαρμόζονται οι οργανισμοί σε τόσο ακραίες συνθήκες;» αναρωτιέται ο πολικός ωκεανογράφος Μαρσέλ Μπαμπέν. Η αποστολή δεν θα είναι μοναδική.
Οι επιστήμονες σχεδιάζουν συνολικά δέκα παρόμοιες παρασυρόμενες αποστολές μέσα στις επόμενες δύο δεκαετίες, ώστε να παρακολουθήσουν πώς αλλάζει το οικοσύστημα της Αρκτικής καθώς οι πάγοι συρρικνώνονται χρόνο με τον χρόνο. «Για να ξεχωρίσουμε τις φυσικές διακυμάνσεις από τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής, πρέπει πρώτα να κατανοήσουμε τι αλλάζει από χρονιά σε χρονιά», εξηγεί η Καρπ-Μπος.
Η γεωπολιτική της αποστολής
Η γεωπολιτική δεν θα μπορούσε να απουσιάζει από μια τέτοια αποστολή. Αρχικά, σημαντικό ρόλο επρόκειτο να διαδραματίσουν Ρώσοι επιστήμονες, όμως η εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία ανέτρεψε τον σχεδιασμό. Παρ' όλα αυτά, η αποστολή εξακολουθεί να εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τη Μόσχα, καθώς απαιτείται άδεια διέλευσης από τη Βόρεια Θαλάσσια Οδό στα βόρεια της Σιβηρίας, ενώ σε περίπτωση έκτακτης ανάγκης ενδέχεται να χρειαστεί ρωσική συνδρομή για την εκκένωση του πληρώματος.
Την ίδια στιγμή, σημαντική βοήθεια θα προσφέρει η Κίνα. Το κινεζικό παγοθραυστικό Xue Long 2 θα ανοίξει διάδρομο μέσα στους πάγους ώστε το Tara Polar Station να φτάσει στο κατάλληλο σημείο και να εγκλωβιστεί. Η Κίνα επιθυμεί μάλιστα να συμμετάσχει σε μελλοντικές αποστολές, ενώ ενδιαφέρον έχει εκδηλώσει και η Ινδία, καθώς οι επιστήμονες συνδέουν τις μεταβολές των αρκτικών πάγων με την ένταση των μουσώνων στη νότια Ασία.
Οι δώδεκα συμμετέχοντες έχουν ήδη περάσει ειδική ψυχολογική εκπαίδευση αντίστοιχη με εκείνη που λαμβάνουν όσοι διαχειμάζουν στον σταθμό Concordia της Ανταρκτικής, έναν από τους πιο απομονωμένους ερευνητικούς σταθμούς του κόσμου. Οι εκπαιδευτές τούς προειδοποίησαν ότι η συνεχής συνύπαρξη σε περιορισμένο χώρο μπορεί να μετατρέψει ακόμη και τις πιο μικρές καθημερινές συνήθειες σε αιτία έντασης.
«Θα αρχίσετε να εκνευρίζεστε με μικροπράγματα. Θα καταλήξετε να αντιπαθείτε λίγο ο ένας τον άλλον», θυμάται η Σούμπακ. Εκτός από την ψυχολογική πίεση, υπάρχουν και οι πραγματικοί φυσικοί κίνδυνοι. Οι μετακινούμενοι πάγοι μπορούν να δημιουργήσουν τεράστια παγωμένα τείχη που απειλούν τη σταθερότητα του σκάφους, ενώ οι πολικές αρκούδες αποτελούν μόνιμη απειλή. «Κυνηγούν σαν γάτες. Μπορούν να σε πλησιάσουν χωρίς να το καταλάβεις», προειδοποιεί ο Μπαμπέν.
Η αποστολή δεν σχεδιάστηκε μόνο για να απαντήσει στα σημερινά επιστημονικά ερωτήματα, αλλά και για να δημιουργήσει ένα αρχείο ενός κόσμου που ίσως σύντομα πάψει να υπάρχει όπως τον γνωρίζουμε. Μέχρι να ολοκληρωθεί ο κύκλος των δέκα αποστολών στα μέσα της δεκαετίας του 2040, οι επιστήμονες εκτιμούν ότι ο Αρκτικός Ωκεανός μπορεί να είναι σε μεγάλο βαθμό απαλλαγμένος από πάγους κατά τους θερινούς μήνες. «Ελπίζουμε να καταγράψουμε αυτή τη μετάβαση σε πραγματικό χρόνο», λέει ο Μαρσέλ Μπαμπέν. «Και ταυτόχρονα να διασώσουμε την εικόνα ενός οικοσυστήματος που ίσως σύντομα θα ανήκει στο παρελθόν».