Δέκα χρόνια μετά τις πρώτες αναφορές από την πρεσβεία των ΗΠΑ στην Κούβα, το μυστήριο του «συνδρόμου της Αβάνας» δεν λέει να σβήσει.
- Το μυστήριο του «συνδρόμου της Αβάνας» προκαλεί διαφωνίες, με αξιωματικούς να αναφέρουν επιθέσεις με άγνωστα όπλα, ενώ σκεπτικιστές και στελέχη της CIA απορρίπτουν τους ισχυρισμούς, κάνοντας λόγο ακόμη και για μαζική υστερία.
- Έρευνα συνδέει τα περιστατικά με θύματα που εργάζονταν σε υποθέσεις ρωσικών συμφερόντων. Ο πρώην υποδιευθυντής επιχειρήσεων Μαρκ Πολυμερόπουλος μίλησε δημόσια για την εμπειρία του, αφότου η υπηρεσία απέρριψε αρχικά τα συμπτώματά του.
- Επιστημονική επιτροπή της κυβέρνησης έκρινε πως τα συμπτώματα οφείλονται σε εξωτερική μικροκυματική ενέργεια. Ωστόσο, οι υπηρεσίες πληροφοριών έκριναν «πολύ απίθανη» την εμπλοκή ξένης δύναμης, προκαλώντας κατηγορίες για συγκάλυψη.
- Νέα στοιχεία συνδέουν τηλέφωνα Ρώσων πρακτόρων με τις επιθέσεις, ενώ φέρεται να αποκτήθηκε συσκευή μικροκυμάτων. Πρώην στελέχη εκφράζουν την αίσθηση προδοσίας από την ίδια τους την κυβέρνηση, παρά από τη Ρωσία.
Λίγο μετά τη μία τα ξημερώματα, ένα βράδυ του Απριλίου του 2019, ένας αξιωματικός της CIA σε υπηρεσιακό ταξίδι στο Λονδίνο ξύπνησε στο δωμάτιο του ξενοδοχείου του με τον πιο έντονο πονοκέφαλο της ζωής του. Ήταν μούσκεμα στον ιδρώτα και ένιωθε τα μάτια του να γυρίζουν μέσα στις κόγχες. Προσπάθησε να φτάσει στο μπάνιο για να κάνει εμετό, όμως η ισορροπία του τον είχε εγκαταλείψει.
Την επόμενη μέρα, στη σύσκεψη για την οποία είχε ταξιδέψει, δεν θυμόταν τα ονόματα συναδέλφων που ήξερε καλά και μετά βίας παρακολουθούσε τη συζήτηση. Στην αρχή το απέδωσε σε μια παράξενη τροφική δηλητηρίαση. Οι εβδομάδες όμως περνούσαν και τα συμπτώματα έμεναν: θολή σκέψη, απώλεια ισορροπίας, εμβοές που χειροτέρευαν.
«Σαν να με χτυπούσαν με ρόπαλο στο κεφάλι»
Τον Σεπτέμβριο, σε ένα ξενοδοχείο της Βαρσοβίας, ο πόνος επέστρεψε ακόμη χειρότερος. Τον περιέγραψε αργότερα σαν «κάποιος να στέκεται από πάνω μου με ένα ρόπαλο του μπέιζμπολ και να με χτυπά ξανά και ξανά στο κεφάλι». Όταν το αίσθημα επανήλθε δύο ώρες αργότερα, άρχισε να υποψιάζεται ότι δεν συνέβαινε κάτι μέσα στο σώμα του, αλλά ότι δεχόταν επίθεση απ' έξω. Κουλουριάστηκε στο πάτωμα και ο πόνος υποχώρησε λίγο. Ήταν η τελευταία «επίθεση» που ένιωσε, όμως για χρόνια υπέφερε από χρόνιο νευρικό πόνο, κόπωση και σοβαρά προβλήματα υγείας. Σύμφωνα με πηγές, επρόκειτο για ανώτερο στέλεχος της υπηρεσίας που είχε μόλις αναλάβει καίριο ρόλο στις επιχειρήσεις κατά της Ρωσίας.
Δέκα χρόνια μετά τις πρώτες αναφορές από την πρεσβεία των ΗΠΑ στην Κούβα, το μυστήριο του «συνδρόμου της Αβάνας» δεν λέει να σβήσει, όπως γράφει ο Σον Γουόκερ στον Guardian. Δεκάδες αξιωματικοί της CIA σε όλο τον κόσμο ανέφεραν αυτό που τα επίσημα έγγραφα ονομάζουν «ανώμαλα περιστατικά υγείας». Πολλοί πίστευαν ότι πίσω τους βρισκόταν ρωσική επιχείρηση με ένα άγνωστο όπλο ηχητικής ή παλμικής μικροκυματικής ενέργειας.
Οι σκεπτικιστές απαντούσαν ότι ένα φορητό όπλο τέτοιου τύπου ανήκει στην επιστημονική φαντασία, και έδιναν εξηγήσεις που πήγαιναν από τοξίνες και περιβαλλοντικούς παράγοντες ως τα τριζόνια και τη «μαζική υστερία». Ορισμένοι μέσα στη CIA κατηγόρησαν τα θύματα ότι προσποιούνταν για να πάρουν αποζημίωση. Οι διαφωνίες κατέστρεψαν φιλίες μέσα στην υπηρεσία.
Μια συσκευή από το dark web
Δύο παραγωγοί της εκπομπής 60 Minutes του CBS, ο Μάικλ Ρέι και η Οριάνα Ζιλ ντε Γκρανάδος, παρακολουθούν την υπόθεση από την αρχή και κυκλοφορούν τώρα το βιβλίο «The Havana Syndrome». Υποστηρίζουν ότι η Ρωσία βρίσκεται πίσω από τουλάχιστον ορισμένα περιστατικά και ότι τμήματα της αμερικανικής κυβέρνησης συγκάλυψαν τα στοιχεία.
Όταν η Ζιλ επικοινώνησε με έναν ανώτερο διπλωμάτη που είχε υπηρετήσει στην Αβάνα, περίμενε να ακούσει ότι όλα αυτά είναι ανοησίες. Εκείνος της είπε ότι είναι απολύτως αληθινά και ότι μπορούσε να τη φέρει σε επαφή με πολλούς που είχαν «χτυπηθεί». Ένα μοτίβο ένωνε τις βασικές υποθέσεις: τα θύματα δούλευαν σε τομείς που άγγιζαν ρωσικά συμφέροντα, συχνά σε χώρες συμμάχους της Μόσχας όπου μέρος της ελίτ ήθελε να πλησιάσει τη Δύση, όπως η Κούβα, η Γεωργία, η Κιργιζία, η Σερβία και το Βιετνάμ.
Ο Μαρκ Πολυμερόπουλος, υποδιευθυντής επιχειρήσεων για την Ευρώπη και την Ευρασία, βρέθηκε στη Μόσχα τον Δεκέμβριο του 2017 για επαφές με τις ρωσικές υπηρεσίες. Ένα βράδυ ξύπνησε με ίλιγγο. «Νόμιζα ότι ήταν τροφική δηλητηρίαση. Το δωμάτιο γύριζε και τα αυτιά μου βούιζαν», λέει. Οι προϊστάμενοί του επέμεναν ότι δεν υπήρχε σύνδεση με άλλα περιστατικά.
Έφυγε από την υπηρεσία το 2019 και έγινε ο πρώτος αξιωματικός που μίλησε δημόσια με το όνομά του. Στο στρατιωτικό νοσοκομείο Walter Reed διαγνώστηκε με ήπια τραυματική εγκεφαλική βλάβη, και το 2023 κρίθηκε δικαιούχος αποζημίωσης.
Από την Αβάνα στη Βαρσοβία
Το 2022, επιστημονική επιτροπή της κυβέρνησης με επικεφαλής τον καθηγητή του Στάνφορντ Ντέιβιντ Ρέλμαν έκρινε ότι τα συμπτώματα είναι «γνήσια» και θα μπορούσαν να οφείλονται σε εξωτερικά ερεθίσματα. Ο Ρέλμαν λέει σήμερα ότι μια ομάδα περιστατικών εξηγείται πιθανότατα από έκθεση σε παλμική μικροκυματική ενέργεια. «Για κάθε λογικό άνθρωπο που βλέπει όλα τα στοιχεία που είδα εγώ, το αναπόφευκτο συμπέρασμα είναι ότι μπορεί να υπήρξε συγκάλυψη», προσθέτει.
Παρ' όλα αυτά, η αξιολόγηση των υπηρεσιών πληροφοριών το 2023 έκρινε «πολύ απίθανη» την εμπλοκή ξένου αντιπάλου. Φέτος το καλοκαίρι η Τάλσι Γκάμπαρντ, διευθύντρια εθνικών πληροφοριών του Τραμπ, την ανακάλεσε λίγο πριν αποχωρήσει, κάνοντας λόγο για «επιλεκτικό αποκλεισμό στοιχείων». Ο πρώην διευθυντής της CIA Μπιλ Μπερνς επιμένει ότι «απλώς δεν είναι αλήθεια» πως υπήρξε συγκάλυψη.
Το βιβλίο αναφέρει ότι το 2019 εσωτερική έρευνα εντόπισε τηλέφωνα συνδεδεμένα με Ρώσους πράκτορες κοντά σε ύποπτα περιστατικά, ένα από αυτά μόλις δέκα μέτρα από το δωμάτιο του αξιωματικού στο Λονδίνο. Η τότε διευθύντρια Τζίνα Χάσπελ φέρεται να φώναξε ότι αν πήγαινε τέτοιες αναφορές στον Τραμπ, θα απολυόταν.
Ο ερευνητής Χρίστο Γκρόζεφ λέει ότι εντόπισε ταξίδια αξιωματικών της Μονάδας 29155 της ρωσικής στρατιωτικής υπηρεσίας πληροφοριών που συμπίπτουν με περιστατικά. Πηγές επιβεβαίωσαν επίσης ότι στα τέλη του 2024 αποκτήθηκε μέσω του dark web και μεταφέρθηκε στις ΗΠΑ μια φορητή συσκευή μικροκυμάτων.
Σύμφωνα με όσα αναφέρονται, οι δοκιμές σε ζώα έδειξαν συμπτώματα παρόμοια με του συνδρόμου. «Βλέπω μια σαφή και άμεση απειλή», λέει ο νευροεπιστήμονας Τζέιμς Τζιορντάνο. Για τον Πολυμερόπουλο, το μεγαλύτερο τραύμα είναι αλλού: «Οι Ρώσοι είναι εχθροί μας και θέλω να λογοδοτήσουν. Νιώθω όμως μεγαλύτερη προδοσία από τη δική μου κυβέρνηση».