Ο Άγιος Βαλεντίνος, ο οποίος σήμερα έχει ταυτιστεί παγκοσμίως με την ημέρα των ερωτευμένων, υπήρξε ιστορικό πρόσωπο της πρώιμης χριστιανικής εποχής, κατά τους διωγμούς του αυτοκράτορα Κλαύδιου Β' του Γότθου.
Η αληθινή ιστορία πίσω από τον «προστάτη των ερωτευμένων»
Οι ιστορικές πηγές και οι θρύλοι δεν είναι ξεκάθαροι, καθώς υπάρχουν τουλάχιστον δύο (πιθανότατα διαφορετικοί) Άγιοι Βαλεντίνοι που μαρτύρησαν τον 3ο αιώνα: ο ένας ήταν ιερέας στη Ρώμη (συνδεδεμένος με τους κρυφούς γάμους), ενώ ο άλλος επίσκοπος στο Τέρνι (Interamna) της Ιταλίας, γνωστός για θαύματα θεραπείας. Πολλοί μελετητές πιστεύουν ότι πρόκειται για το ίδιο πρόσωπο, αλλά η σύγχυση αυτή οδήγησε ακόμα και την Καθολική Εκκλησία να αφαιρέσει την υποχρεωτική γιορτή του το 1969.
Η πιο διαδεδομένη παράδοση, όμως, αφορά τον Βαλεντίνο της Ρώμης (τον ιερέα), τον οποίο συνδέουμε σήμερα με την ημέρα των ερωτευμένων.
Σύμφωνα με τις παραδόσεις της Δύσης, ο Βαλεντίνος μαρτύρησε επειδή τελούσε μυστικούς γάμους χριστιανών στρατιωτών, κάτι που απαγορευόταν (ο αυτοκράτορας πίστευε ότι οι άγαμοι πολεμούν καλύτερα), και επειδή βοηθούσε ζευγάρια να ενωθούν παρά τις απαγορεύσεις της εποχής.
Ένας διάσημος θρύλος λέει ότι στη φυλακή θεράπευσε (ή ερωτεύτηκε) την τυφλή κόρη του δεσμοφύλακά του και της έστειλε γράμμα υπογεγραμμένο «από τον Βαλεντίνο σου» – εξ ου και η παράδοση των ερωτικών καρτών.
Η μνήμη του τιμάται από τη Ρωμαιοκαθολική Εκκλησία στις 14 Φεβρουαρίου, ημερομηνία που σταδιακά συνδέθηκε με τον ρομαντικό έρωτα, ιδιαίτερα από τον Μεσαίωνα και μετά με επιρροές από τον Άγγλο ποιητή Τζέφρυ Τσώσερ (στο ποίημά του The Parliament of Fowls, τα πουλιά ζευγαρώνουν στις 14 Φεβρουαρίου) και την παγανιστική γιορτή Lupercalia. Σήμερα είναι περισσότερο εμπορική γιορτή παρά θρησκευτική.
Πώς ένα νησί του Αιγαίου απέκτησε λείψανά του
Λίγοι γνωρίζουν ότι η Μυτιλήνη έχει μια ιδιαίτερη σχέση με τον Άγιο Βαλεντίνο. Στον Καθολικό Ναό της Παναγίας (Μεταστάσεως Θεοτόκου) της πόλης φυλάσσεται τμήμα των Ιερών Λειψάνων του, τα οποία δωρήθηκαν το 1893 από την Ελισάβετ Θεοφανοπούλου-Μπαρτζίλι (ή κατά άλλες πηγές από Πάπα Γρηγόριο ΙΣΤ' τον 19ο αιώνα) προς την καθολική κοινότητα της Λέσβου.
Το 1907 ο Καθολικός Αρχιεπίσκοπος Σμύρνης, Δομήνικος Μαρέγκος, προέβη σε επίσημη αυτοψία και αυθεντικοποίηση των λειψάνων, τα οποία τοποθετήθηκαν κάτω από το κεντρικό ιερό βήμα.
Από τότε, ο Άγιος Βαλεντίνος τιμάται κάθε χρόνο στη Μυτιλήνη με λειτουργίες, λιτανεία των λειψάνων στους δρόμους και προσκύνημα. Το νησί έχει γίνει γνωστό διεθνώς ως ένας από τους τόπους όπου φυλάσσονται λείψανά του (μαζί με άλλα μέρη όπως Πολωνία και Ιταλία), και η καθολική κοινότητα διοργανώνει εκδηλώσεις που προσελκύουν και Ορθόδοξους επισκέπτες.
Ποιος είναι ο «Άγιος των Ερωτευμένων» στην Ορθόδοξη Εκκλησία;
Η Ορθόδοξη Εκκλησία δεν τιμά τον Άγιο Βαλεντίνο ως προστάτη των ερωτευμένων και δεν έχει υιοθετήσει τη δυτική παράδοση της 14ης Φεβρουαρίου. Ωστόσο, υπάρχουν Άγιοι που θεωρούνται προστάτες του γάμου, της συζυγικής αγάπης και της οικογένειας.
Άγιοι Ακύλας και Πρίσκιλλα (13 Φεβρουαρίου)
Ζευγάρι της Πρώτης Εκκλησίας, συνεργάτες του Αποστόλου Παύλου. Θεωρούνται πρότυπο συζυγικής αγάπης και αφοσίωσης.
Άγιοι Τιμόθεος και Μαύρα (3 Μαΐου)
Νεαρό ζευγάρι που μαρτύρησε μαζί, σύμβολο ενότητας και πίστης μέσα στον γάμο.
Άγιοι Πέτρος και Φεβρωνία του Μουρόμ (8 Ιουλίου)
Στη ρωσική ορθόδοξη παράδοση θεωρούνται οι «προστάτες της οικογένειας και της αγάπης». Η ημέρα τους στη Ρωσία είναι το αντίστοιχο της «Ημέρας των Ερωτευμένων».
Άγιος Υάκινθος (3 Ιουλίου)
Σε ορισμένες σύγχρονες ενορίες στην Ελλάδα (κυρίως λόγω πρωτοβουλιών της Μητρόπολης Δημητριάδος και σε μέρη όπως τα Ανώγεια Κρήτης) τιμάται ως προστάτης της αγάπης, των ερωτευμένων ζευγαριών και της νεότητας – μια λαϊκή εξέλιξη που τονίζει την αγνότητα και την πίστη.
Γιατί η 14η Φεβρουαρίου έγινε η «Ημέρα των Ερωτευμένων»
Παρά την αρχική της θρησκευτική σημασία ως ημέρα μνήμης ενός μάρτυρα της πρώιμης Εκκλησίας, η μέρα του Αγίου Βαλεντίνου συνδέθηκε σταδιακά με το ρομαντικό έθιμο της ανταλλαγής καρτών, λουλουδιών και δώρων.
Όπως προαναφέρθηκε, αυτή η εξέλιξη ξεκίνησε κυρίως από τον 14ο αιώνα στην Αγγλία (με επιρροές από την ποίηση του Τσώσερ και παλαιότερες παγανιστικές παραδόσεις γονιμότητας), και ενισχύθηκε αργότερα από την εμπορική βιομηχανία καρτών.
Σήμερα, η Ημέρα του Αγίου Βαλεντίνου γιορτάζεται παγκοσμίως ως σύμβολο αγάπης, ρομαντισμού και στοργής, μια γιορτή που ξεπερνά τα θρησκευτικά σύνορα και ενώνει ανθρώπους με μικρές πράξεις τρυφερότητας.