Ο βουδιστής μοναχός Γιόνγκεϊ Μίνγκιουρ Ρίνποτσε είναι ίσως ο άνθρωπος με την πιο τεκμηριωμένη επιστημονικά ευτυχία σε όλο τον πλανήτη.
- Οι άνθρωποι προσπαθούν να ξεφύγουν από αρνητικά συναισθήματα όπως η μοναξιά και η βαρεμάρα με επιφανειακά ερεθίσματα. Η σωστή προσέγγιση είναι να σταματήσουν, να τα αποδεχτούν και να τα χρησιμοποιήσουν ως μονοπάτι εσωτερικής εξερεύνησης.
- Ο μοναχός, μέσα από την περιπέτειά του ως άστεγος γιόγκι, κατανόησε την αξία της παραίτησης από τον έλεγχο. Μικρές καθημερινές αλλαγές, όπως μια νέα διαδρομή, μπορούν να καλλιεργήσουν την άνεση απέναντι στο καινούργιο.
- Ο διαλογισμός δεν προϋποθέτει ησυχία, καθώς οποιοσδήποτε περισπασμός, όπως ο θόρυβος της πόλης, μπορεί να μετατραπεί σε πηγή εστίασης. Η πρακτική βασίζεται στην οπτική, τον διαλογισμό και την εφαρμογή για τη δημιουργία νέων συνηθειών.
- Οι κρίσεις πανικού δεν πρέπει να πολεμώνται, αλλά να γίνονται αποδεκτές ως προσωρινά φαινόμενα, σαν σύννεφα που περνούν. Η εστίαση στις φυσικές αισθήσεις βοηθά στη διαχείριση της έντονης αγωνίας την κρίσιμη στιγμή.
Ο Γιόνγκεϊ Μίνγκιουρ Ρίνποτσε δεν μοιάζει με τον τυπικό γκουρού που υπόσχεται ευτυχία σε τρία εύκολα βήματα. Είναι όμως ίσως ο άνθρωπος με την πιο τεκμηριωμένη επιστημονικά ευτυχία στον πλανήτη. Σε εγκεφαλικές σαρώσεις, ερευνητές εντόπισαν στον βουδιστή μοναχό ασυνήθιστα υψηλά επίπεδα δραστηριότητας στον αριστερό προμετωπιαίο φλοιό, την περιοχή που συνδέεται με θετικά συναισθήματα όπως η χαρά και ο ενθουσιασμός. Σε άλλες εξετάσεις, όταν ήταν 41 ετών, ο εγκέφαλός του φέρεται να «έμοιαζε με εγκέφαλο 33χρονου».
Μπορεί η ευτυχία να διδαχθεί;
Μπορεί η ευτυχία να διδαχθεί; Ο δημοσιογράφος Τζόελ Σνέιπ συνάντησε τον Μίνγκιουρ, του οποίου ο τίτλος «Ρίνποτσε» σημαίνει «πολύτιμος», για να ανακαλύψει τις στρατηγικές του για μια πιο ουσιαστική ζωή.
Σήμερα έχουμε τα πάντα στο άκρο των δακτύλων μας, λέει ο μοναχός, και έτσι όταν αρχίζουμε να νιώθουμε μοναξιά, ανολοκλήρωτοι ή βαρεμάρα, προστατευόμαστε με ό,τι βρούμε μπροστά μας, ένα παγωτό, το κινητό, έναν καφέ. «Προσπαθούμε να ξεφύγουμε από αυτά τα συναισθήματα, αλλά αυτά τα συναισθήματα είναι σοφία, κατά κάποιον τρόπο», εξηγεί. «Το σημαντικό είναι να καθίσουμε μαζί τους, να τα αγκαλιάσουμε ως μονοπάτι προς εξερεύνηση».
Αν βαριέστε βλέποντας μια ρομαντική κομεντί ενώ σκρολάρετε ταυτόχρονα στο κινητό, αυτό είναι σημάδι πως όσο περισσότερο ερεθισμό αναζητάτε τόσο λιγότερο θα ικανοποιείστε, κάτι που επιβεβαιώνει και πρόσφατη έρευνα σύμφωνα με την οποία η εναλλαγή βίντεο στα κοινωνικά δίκτυα μας κάνει πιο βαριεστημένους και όχι λιγότερο. Το σωστό είναι να κλείνετε τις οθόνες, να κοιτάτε μέσα σας και να σταματήσετε να γεμίζετε το κενό με επιφανειακά ερεθίσματα.
Η ριζοσπαστική ιδέα της παραίτησης από τον έλεγχο
Το 2011 ο Μίνγκιουρ εγκατέλειψε το μοναστήρι του μέσα στη νύχτα, χωρίς τίποτα άλλο εκτός από τα ρούχα που φορούσε, με σκοπό να ζήσει ως άστεγος γιόγκι. Περίπου τρεις εβδομάδες αργότερα αρρώστησε σοβαρά από τροφική δηλητηρίαση και έμεινε μέρες παράλυτος από την εξάντληση και τον πόνο, όμως σήμερα θεωρεί αυτή τη στιγμή ως εκείνη που τον έκανε πραγματικά να κατανοήσει τη θιβετιανή βουδιστική ιδέα της παραίτησης από τον έλεγχο.
Πιστεύει ότι μπορεί κανείς να βιώσει κάτι ανάλογο χωρίς να περάσει από κάτι τόσο δυσάρεστο; «Ασφαλώς, φυσικά. Ειδικά σήμερα, η σύγχρονη ζωή είναι γεμάτη περιπέτεια. Όταν γίνεσαι 18, ξεκινάς δουλειά, μπαίνεις σε μια νέα σχέση, όλα αυτά είναι ευκαιρίες για αλλαγή». Δεν χρειάζεται όμως να περιμένει κανείς τις μεγάλες στιγμές. Μια νέα παρέα ή μια νέα πρόκληση μπορούν να αυξήσουν την άνεσή μας απέναντι στο καινούργιο. Ο δημοσιογράφος προτείνει να δοκιμάζουμε μία μικρή αλλαγή κάθε φορά που νιώθουμε ότι περνάμε τη μέρα μας μηχανικά, μια νέα διαδρομή για το σπίτι ή ένα άγνωστο υλικό στην κουζίνα.
Η ησυχία δεν είναι απαραίτητη προϋπόθεση για γαλήνη, σύμφωνα με τον μοναχό. «Βαρέθηκα την πρώτη φορά που έμαθα διαλογισμό», παραδέχεται. «Έλεγα, σήμερα αναπνοή, αύριο πάλι αναπνοή, όλη την υπόλοιπη εβδομάδα αναπνοή, αυτό είναι χαζό. Αλλά για τον διαλογισμό πρέπει να ξέρεις δύο πράγματα. Πρώτον, μπορείς να κάνεις τα πάντα υποστήριξη για τον διαλογισμό, μπορείς να διαλογίζεσαι οπουδήποτε, με οτιδήποτε.
Δεύτερον, χρειάζεται ένα δημιουργικό στοιχείο, ώστε τα πάντα να γίνονται φίλοι του διαλογισμού». Αν ακούγεται θόρυβος κυκλοφορίας έξω ή κάποιος δίπλα σας παρακολουθεί βίντεο, η ιδέα είναι να μετατρέψετε αυτόν τον περισπασμό σε πηγή εστίασης και ηρεμίας. Ο Μίνγκιουρ προτείνει να ξεκινήσετε με μουσική, μετά ήχους καταρράκτη ή πουλιών, έπειτα δυνατές συζητήσεις ή θόρυβο εργοταξίου, μέχρι να μπορείτε να διαλογίζεστε ακόμη κι όταν κλαίει ένα μωρό.
Στη θιβετιανή βουδιστική παράδοση, εξηγεί ο μοναχός, σκεφτόμαστε τρία πράγματα, την οπτική, τον διαλογισμό και την εφαρμογή. Η οπτική είναι η πεποίθηση ότι κάθε άνθρωπος διαθέτει έναν εσωτερικό ουρανό, ιδιότητες όπως η επίγνωση, η αγάπη, η συμπόνια και η σοφία. Ασκούμε τον διαλογισμό και έπειτα την εφαρμογή, χτίζοντας νέες συνήθειες. «Είναι εύκολο να πούμε πως οι άνθρωποι δεν είναι καλοί, αλλά φυσικά υπάρχουν πολλές υπέροχες ιδιότητες σε πολλούς ανθρώπους, κι αν το δεις αυτό, θα εκδηλωθεί. Είναι όμως συνήθεια, πρέπει να το κάνεις ξανά και ξανά και τότε αλλάζεις».
Όσο για την ευγνωμοσύνη, ο μοναχός προτείνει να ξεκινήσουμε από το πολύ γενικό και να φτάσουμε στο εξαιρετικά συγκεκριμένο. «Εκτιμώ που έχω αισθήσεις, που υπάρχει μια στέγη πάνω από το κεφάλι μου, που έχω έστω έναν ή δύο φίλους ή συγγενείς», λέει. «Όταν αρχίζεις να εκτιμάς αυτά τα πράγματα, αρχίζεις να εκτιμάς την ποιότητα της ζωής σου και όλα όσα σε περιβάλλουν». Δεν χρειάζεται απαραίτητα ημερολόγιο ευγνωμοσύνης, αρκεί να χρησιμοποιείτε τις μικρές στιγμές αδράνειας για να προσέξετε πόσο ωραίο είναι να βρίσκεστε στη συγκεκριμένη στιγμή, είτε κάθεστε σε μια αναπαυτική πολυθρόνα είτε παρακολουθείτε το παιδί σας να παίζει στο δάσος.
Είχε κρίσεις πανικού όταν ήταν νέος
Ο Μίνγκιουρ είχε κρίσεις πανικού όταν ήταν νέος. Όταν άρχισε να μαθαίνει διαλογισμό από τον πατέρα του, τον ρώτησε πώς να τις πολεμήσει. «Μου είπε, μην παλεύεις. Πρώτον, γιατί αν παλεύεις ο πανικός γίνεται πιο δυνατός, είναι σαν να σου λένε μην σκέφτεσαι το πορτοκαλί χρώμα και ξαφνικά δεν μπορείς να σκεφτείς τίποτα άλλο. Δεύτερον, δεν χρειάζεται να απωθήσεις τον πανικό, γιατί μοιάζει με σύννεφο καταιγίδας στον ουρανό. Ένα σύννεφο καταιγίδας δεν μπορεί να αλλάξει τη φύση του ουρανού, έρχεται και μετά φεύγει. Απλώς πρέπει να συνδεθείς με τον εσωτερικό σου ουρανό».
Σε στιγμές έντονης αγωνίας, όταν αυτό φαντάζει αδύνατο, ο μοναχός προτείνει να εστιάσουμε σε φυσικές αισθήσεις, τη θερμοκρασία του δωματίου, τους γύρω ήχους, για να διαχειριστούμε τον πανικό εκείνη τη στιγμή.
Η γνήσια ευτυχία, λέει ο Μίνγκιουρ, έρχεται όταν αφήνουμε το αίσθημα δυσαρέσκειας, της ανολοκλήρωτης ζωής, ότι κάτι λείπει. «Αν όμως ψάχνεις μόνο την ευτυχία, θα πάρεις το αντίθετο. Οι άνθρωποι συχνά σκέφτονται, θα είμαι ευτυχισμένος αν κερδίσω περισσότερα χρήματα, αν μετακομίσω σε άλλη χώρα, αν πάρω αυτή τη δουλειά ή αν κερδίσω το λαχείο, αλλά αυτό απλώς αλλάζει λίγο την ευτυχία σου και μετά επιστρέφεις στο σημείο εκκίνησης. Αν όμως εξασκείς την αναπνοή, την αγάπη και τη συμπόνια, μπορείς με τον καιρό να μετακινήσεις αυτό το σημείο εκκίνησης». Η πρόταση είναι απλή, να κάθεστε και να αναπνέετε φυσικά, εστιάζοντας στην κίνηση της κοιλιάς ή στην αίσθηση του αέρα, επαναλαμβάνοντας ίσως νοερά ένα μάντρα όπως «είθε να είμαι ευτυχισμένος και ελεύθερος από τον πόνο», καλλιεργώντας αγάπη πρώτα για τον εαυτό μας και μετά για τους αγαπημένους μας, τα κατοικίδια και τελικά όλους τους ανθρώπους στη ζωή μας.
Ο θυμός, λέει ο μοναχός, μοιάζει με πάχνη πάνω στο γρασίδι, ενώ η επίγνωση μοιάζει με ηλιακό φως. «Όταν εμφανίζεται το φως, η πάχνη λιώνει αυτόματα, χωρίς πάλη. Μιλάω με επιχειρηματίες που είναι πολύ αγχωμένοι, πρέπει να κάνουν τόσα πράγματα ταυτόχρονα που χτίζουν τη συνήθεια να είναι μονίμως αγχωμένοι ή θυμωμένοι. Έρχονται σε μένα και λένε, η σχέση μου δεν πάει καλά, ή υπάρχει πρόβλημα ανάμεσα σε μένα και το αφεντικό μου. Τους λέω, πιάσε απλώς τον θυμό, μείνε μαζί του, έστω για ένα δευτερόλεπτο. Μόλις τον πιάσεις, έχεις επιλογή, μπορεί να μεταμορφωθεί». Τέλος, ο μοναχός υπενθυμίζει ότι η αληθινή ικανοποίηση δεν έρχεται τόσο από ένα παγωτό ή έναν καφέ όσο από τη βοήθεια που προσφέρουμε σε άλλους ανθρώπους.