Το FN303 εμφανίζεται μόλις σε 12 περιστατικά κατάχρησης όπλων, ευθύνεται όμως για το μεγαλύτερο ποσοστό σοβαρών τραυματισμών από κάθε άλλο όπλο.
- Έκθεση ανθρωπιστικών οργανώσεων αποκαλύπτει ότι το όπλο FN303, αν και σπάνια χρησιμοποιείται, ευθύνεται για δυσανάλογα μεγάλο ποσοστό σοβαρών τραυματισμών σε διαδηλώσεις, διαψεύδοντας την αρχική εκτίμηση ότι επρόκειτο για λιγότερο επικίνδυνα βλήματα πιπεριού.
- Το όπλο έχει προβληματικό ιστορικό, καθώς είχε προκαλέσει σοβαρό τραυματισμό στη Γενεύη το 2003, οδηγώντας στην απόσυρσή του στην Ελβετία, και τον θάνατο μιας φοιτήτριας στη Βοστώνη το 2004, με αποτέλεσμα την καταστροφή του από την τοπική αστυνομία.
- Ειδικοί και δοκιμές επιβεβαιώνουν την επικινδυνότητά του, ιδιαίτερα σε βολές στο κεφάλι, καθώς το βλήμα μπορεί να διαπεράσει τον ιστό. Η ενέργεια πρόσκρουσης είναι σημαντικά υψηλότερη από την αναγραφόμενη, ενώ δεν υπάρχει πρότυπο εκπαίδευσης στη χρήση του.
- Η πρόσφατη χρήση του από την αστυνομία του Λος Άντζελες και νέοι τραυματισμοί προκάλεσαν πολιτική συζήτηση στο Βέλγιο, όπου εξετάζεται μια νέα έκδοση με ΑΙ, την οποία οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων θεωρούν κυνική παραδοχή της επικινδυνότητάς του.
Το βράδυ της 28ης Μαρτίου 2026, ο Τάκερ Κόλινς, πρωτοετής φοιτητής του Πανεπιστημίου της Νότιας Καλιφόρνιας, βρισκόταν σε διαδήλωση του κινήματος «Όχι Βασιλιάδες» έξω από το ομοσπονδιακό κέντρο κράτησης στο κέντρο του Λος Άντζελες.
Ανάμεσα σε τύμπανα, φωνές και σημαίες, λίγοι πρόσεξαν τον νεαρό να σωριάζεται κρατώντας το δεξί του μάτι και ουρλιάζοντας. Εθελοντές διασώστες τον τράβηξαν στο πεζοδρόμιο και φάνηκε αμέσως πόσο σοβαρό ήταν. Ένας αστυνομικός τον είχε χτυπήσει στο πρόσωπο και ο βολβός του ματιού του είχε διαρραγεί.
Στο νοσοκομείο, οι γιατροί αφαίρεσαν από την κόγχη αιχμηρά πλαστικά θραύσματα και μεταλλικά σφαιρίδια. «Όταν μου είπαν ότι θα πρέπει να αφαιρέσουν το μάτι δεν ήξερα πώς να το χωνέψω» θυμάται ο νεαρός, που ονειρεύεται να γίνει σκηνοθέτης. «Ήξερα ότι κάτι τέτοιο μπορεί να συμβεί. Γι' αυτό ήμουν εκεί, για να καταγράφω τέτοια περιστατικά».
Η αρχική εντύπωση ήταν ότι τον είχε τυφλώσει βλήμα PepperBall, ενός διαδεδομένου εκτοξευτή με σφαίρες πιπεριού. Στην πραγματικότητα, τα θραύσματα προέρχονταν από ένα λιγότερο γνωστό και πολύ ισχυρότερο όπλο, τον εκτοξευτή FN303, της βελγικής FN Herstal.
Το βελγικό όπλο που διχάζει την Ευρώπη
Έκθεση του Κέντρου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων του Πανεπιστημίου της Καλιφόρνιας στο Μπέρκλεϊ και της οργάνωσης Γιατροί για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα κατέγραψε 412 περιστατικά κατάχρησης όπλων ελέγχου πλήθους σε διαδηλώσεις για τη μεταναστευτική πολιτική. Αφορούν το διάστημα από τον Ιούνιο του 2025 ως τον Μάιο του 2026, και τα περισσότερα χρεώνονται σε ομοσπονδιακούς πράκτορες.
Το FN303 εμφανίζεται μόλις σε 12 περιστατικά, λιγότερα από 3%. Ευθύνεται όμως για μεγαλύτερο ποσοστό σοβαρών τραυματισμών από κάθε άλλο όπλο. «Ήταν κάτι που δεν ψάχναμε» λέει η επικεφαλής της έρευνας, η γιατρός επειγόντων περιστατικών Ροχίνι Χάαρ. «Για να είμαι ειλικρινής, ούτε εγώ ήξερα τι είναι το FN303».
Το υπουργείο Εσωτερικής Ασφάλειας είναι ο μεγαλύτερος αγοραστής του όπλου στην ομοσπονδιακή διοίκηση. Από το 2021 έχει αγοράσει εκτοξευτές και βλήματα αξίας 2,2 εκατ. δολαρίων. Η μεγαλύτερη παραγγελία, άνω του ενός εκατομμυρίου, έγινε τον Σεπτέμβριο του 2025 στο Σικάγο, την ώρα που οι διαδηλώσεις κορυφώνονταν.
Πολύ πιο επικίνδυνο από τις σφαίρες πιπεριού
Το όπλο λειτουργεί με πεπιεσμένο αέρα και θυμίζει όπλο μπογιάς. Εκτοξεύει όμως πολύ βαρύτερο και ταχύτερο βλήμα: ένα σκληρό πλαστικό κέλυφος γεμάτο σφαιρίδια βισμουθίου, που σπάει κατά την πρόσκρουση για να διασκορπίσει τη δύναμη.
Η ιστορία του είναι σημαδεμένη από την αρχή. Στις 29 Μαρτίου 2003, σε διαδήλωση κατά του Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου στη Γενεύη, η συνδικαλίστρια Ντενίζ Σερβέ χτυπήθηκε στον κρόταφο. Τα σφαιρίδια σφηνώθηκαν τόσο κοντά σε νεύρα του προσώπου της, που οι γιατροί αρνήθηκαν να τη χειρουργήσουν. Η Σερβέ έζησε με αυτά ως το τέλος της ζωής της. Τα καντόνια της Γενεύης και της Ζυρίχης σταμάτησαν αμέσως τη χρήση του, και σήμερα καμία ελβετική αστυνομία δεν το διαθέτει.
Τον Οκτώβριο του 2004, στη Βοστώνη, οι πανηγυρισμοί για μια νίκη των Ρεντ Σοξ επί των Γιάνκις έγιναν χάος. Ένας αστυνομικός σκότωσε με FN303 την 21χρονη φοιτήτρια δημοσιογραφίας Βικτόρια Σνέλγκροουβ. Η έρευνα έδειξε ότι ένας ανώτερος αξιωματικός είχε δώσει το όπλο σε άνδρα χωρίς εκπαίδευση, λέγοντάς του απλώς να πατήσει τη σκανδάλη. Η αστυνομία, πάλι, θεωρούσε το όπλο ουσιαστικά ακίνδυνο, επειδή ο κατασκευαστής διαβεβαίωνε ότι δεν διαπερνά το δέρμα. Ο αρχηγός της, Εντ Ντέιβις, διέταξε την καταστροφή όλων των εκτοξευτών.
Ο μεγάλος κίνδυνος είναι το κεφάλι. «Αν το βλήμα βρει το κεφάλι, έχεις πρόβλημα» παραδέχεται ο αντισυνταγματάρχης Αλεξάντρ Παπί, επικεφαλής του τμήματος βαλλιστικής της Βασιλικής Στρατιωτικής Ακαδημίας του Βελγίου, που κατά τα άλλα θεωρεί το όπλο αρκετά ασφαλές. Η έκθεση καταγράφει 73 βολές στο κεφάλι. Από τις 34 με PepperBall, λιγότερες από 10% άνοιξαν πληγή. Από τις έξι με FN303, οι πέντε διαπέρασαν τον ιστό και προκάλεσαν σοβαρά τραύματα, κάποτε και τύφλωση.
Οι ερευνητές εντόπισαν 16 σοβαρούς τραυματισμούς από το όπλο από το 2003 και μετά, όλους, πλην ενός, στο κεφάλι.
«Το ότι δύο νέοι άνθρωποι είναι νεκροί ή τυφλοί από το ίδιο όπλο, με είκοσι χρόνια διαφορά, σημαίνει ότι αποτύχαμε να αναγνωρίσουμε τον κίνδυνο», λέει η Χάαρ.
Από τη Γενεύη του 2003 στο Λος Άντζελες του 2026
Ο ερευνητής Σκοτ Ρέινχαουτ δοκίμασε το όπλο σε ένα φαράγγι δύο ώρες έξω από το Λος Άντζελες. Μέτρησε ταχύτητες έως και 10% πάνω από όσα αναφέρει το εγχειρίδιο του κατασκευαστή, κάτι που μεταφράζεται σε 21% περισσότερη ενέργεια. Σε κουτί με πηλό βαλλιστικής, ένα βλήμα αντίστοιχο του PepperBall άφησε βαθούλωμα περίπου 2,5 εκατοστών. Το FN303 το τρύπησε από άκρη σε άκρη.
«Λίγα όπλα χωρούν μέσα στην κόγχη του ματιού. Ακόμη λιγότερα έχουν αρκετή ενέργεια ώστε να τη διαπεράσουν και να φτάσουν στον εγκέφαλο», εξηγεί. Για την εκπαίδευση των αστυνομικών, ο Θορ Ιλς, επικεφαλής της αμερικανικής Εθνικής Ένωσης Τακτικών Αξιωματικών, είναι κατηγορηματικός: «Δεν υπάρχει πρότυπο. Κανένα».
Από τα 12 περιστατικά κατάχρησης του FN303, τα οκτώ χρεώνονται σε ομοσπονδιακούς πράκτορες. Τον Ιανουάριο, ο 21χρονος Κέιντεν Ράμλερ χτυπήθηκε στο μάτι από απόσταση περίπου ενός μέτρου στη Σάντα Άνα της Καλιφόρνιας και έχασε την όρασή του από αυτό. Ο Κόλινς και ο δικηγόρος του κατέθεσαν αξίωση αποζημίωσης 100 εκατομμυρίων δολαρίων. Η αστυνομία του Λος Άντζελες έριξε 244 βλήματα FN303 μέσα σε οκτώ μέρες τον Ιούνιο του 2025.
Η αμερικανική πρακτική άνοιξε συζήτηση και στο Βέλγιο. Ο υπουργός Άμυνας Τεό Φράνκεν είχε παρακολουθήσει στην Καλιφόρνια επίδειξη νέας έκδοσης του όπλου, με κάμερα τεχνητής νοημοσύνης που κλειδώνει τη σκανδάλη όταν ο σκοπευτής στοχεύει πρόσωπο. Λίγες μέρες αργότερα ζήτησε να χρησιμοποιηθεί κατά διαδηλωτών, «όπως κάνει η αστυνομία του Λος Άντζελες».
Ο υπουργός Εσωτερικών, Μπερνάρ Κεντέν, απάντησε ότι η χρήση του είναι αυστηρά ρυθμισμένη και θα παραμείνει έτσι. Ο Ρεμί Φαρζ, ερευνητής της Βελγικής Ένωσης για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα, βλέπει στο νέο μοντέλο μια κυνική παραδοχή των ακρωτηριασμών που έχουν ήδη προκληθεί. «Αν πάρουμε στα σοβαρά τον κίνδυνο», λέει, «πρέπει να σταματήσουμε να υποβαθμίζουμε τις συνέπειές του».