Ένας αθλητής έγινε πειραματόζωο σε μια πρώιμη απόπειρα «βελτίωσης» των αθλητών, με μια ουσία γνωστή κυρίως ως ποντικοφάρμακο: τη στρυχνίνη.
- Ο μαραθώνιος του 1904 σημαδεύτηκε από απίστευτα περιστατικά, με αθλητές να δέχονται επίθεση από σκυλιά, να σταματούν για ύπνο ή να επιχειρούν να καλύψουν μέρος της διαδρομής με αυτοκίνητο, οδηγώντας στην αποβολή τους.
- Ο νικητής, Τόμας Χικς, αποτέλεσε πειραματόζωο σε μια προσπάθεια βελτίωσης της αθλητικής απόδοσης με στρυχνίνη, ουσία που τότε διαφημιζόταν ως τονωτικό και δεν είχε απαγορευτεί, αντανακλώντας τις επιστημονικές αντιλήψεις της εποχής.
- Όταν οι δυνάμεις του Χικς τον εγκατέλειψαν, οι προπονητές του χορήγησαν δύο δόσεις στρυχνίνης με ασπράδια αυγού και κονιάκ, ενώ οι διοργανωτές απαγόρευαν το νερό στους δρομείς ως μέρος ενός πειράματος για την αφυδάτωση.
- Ο Χικς τερμάτισε καταρρέοντας, με πολλούς να ζητούν την κατάργηση του μαραθωνίου. Αν και δεν έτρεξε ξανά, η περιπέτειά του οδήγησε στη θέσπιση των πρώτων κανονισμών αντιντόπινγκ στους Ολυμπιακούς Αγώνες του 1908.
Όταν ακούστηκε ο πυροβολισμός της εκκίνησης στον μαραθώνιο των Ολυμπιακών Αγώνων του 1904, 32 δρομείς ξεχύθηκαν στη διαδρομή. Η εκκίνηση ήταν το μόνο φυσιολογικό κομμάτι εκείνου του αγώνα. Ήταν μια μέρα με αποπνικτική ζέστη και υγρασία στο Σεντ Λούις του Μιζούρι, και μόλις 14 αθλητές κατάφεραν να ολοκληρώσουν τη σκονισμένη διαδρομή των περίπου 40 χιλιομέτρων καθώς τα 42,195 χιλιόμετρα εφαρμόστηκαν μόλις το 1921.
Ο πιο χαοτικός μαραθώνιος στην ιστορία
Εκείνη την ημέρα πάντως... ό,τι μπορούσε να στραβώσει, στράβωσε. Επιθετικά σκυλιά κυνήγησαν τον Νοτιοαφρικανό Λεν Ταουνιάνε, έναν από τους πρώτους μαύρους αθλητές που αγωνίστηκαν ποτέ σε Ολυμπιακούς, και τον έβγαλαν σχεδόν ενάμισι χιλιόμετρο εκτός πορείας. Ο Κουβανός ταχυδρόμος Φέλιξ Καρβαχάλ έτρεξε με ρούχα του δρόμου, αφού είχε χάσει τα αθλητικά του σε ένα παιχνίδι με... ζάρια. Στη μέση της διαδρομής σταμάτησε σε έναν οπωρώνα για να φάει μήλα και να πάρει έναν υπνάκο. Ο Αμερικανός χτίστης Φρέντερικ Λορζ, από τα φαβορί, εγκατέλειψε στο ένατο μίλι και μπήκε σε αυτοκίνητο για να επιστρέψει στο στάδιο. Όταν το όχημα χάλασε στο 19ο μίλι, έτρεξε το υπόλοιπο. Τυπικά ήταν ο πρώτος που πέρασε τη γραμμή, αλλά οι διοργανωτές του αφαίρεσαν το χρυσό μόλις ανακάλυψαν το κόλπο του.
Το πείραμα με πειραματόζωο έναν ολυμπιονίκη
Το χρυσό μετάλλιο πήγε στον δεύτερο, τον Αμερικανό Τόμας Χικς, εργάτη ορειχάλκου από τη Μασαχουσέτη. Ήταν τόσο εξαντλημένος που δύο άνδρες χρειάστηκε να τον κρατούν όρθιο για να περάσει τη γραμμή. Τα σχεδόν 40 χιλιόμετρα κάτω από τον καυτό αυγουστιάτικο ήλιο έφταιγαν μόνο εν μέρει. Ο Χικς είχε γίνει πειραματόζωο σε μια πρώιμη απόπειρα «βελτίωσης» των αθλητών, με μια ουσία που σήμερα είναι γνωστή κυρίως ως ποντικοφάρμακο: τη στρυχνίνη.
Στις αρχές του 20ού αιώνα, οι επιστήμονες διαφωνούσαν για το αν η αθλητική ικανότητα είναι θέμα κληρονομικότητας ή αν μπορεί να βελτιωθεί με προπόνηση και χημικά βοηθήματα. Ο Τζέιμς Σάλιβαν, διευθυντής των Αγώνων του Σεντ Λούις, πίστευε και τα δύο. Κατά τη γνώμη του, όσοι είχαν βιολογικό χάρισμα (και θεωρούσε τους λευκούς Αμερικανούς τους καλύτερους αθλητές του κόσμου) μπορούσαν να γίνουν ακόμη καλύτεροι με το κατάλληλο πρόγραμμα και λίγη φαρμακευτική βοήθεια. Το ντόπινγκ, εξάλλου, δεν είχε απαγορευτεί ακόμη.
Ο μαραθώνιος ήταν το ιδανικό εργαστήριο. Η στρυχνίνη διαφημιζόταν τότε ως «τονωτικό κατά της κόπωσης, χωνευτικό, αναπνευστικό διεγερτικό και θεραπεία για την παράλυση και τους ρευματισμούς». Αυτό εξηγεί στο Popular Science ο Βίνσεντ Λι, επίκουρος καθηγητής επείγουσας ιατρικής στην Ιατρική Σχολή Zucker του Hofstra/Northwell στη Νέα Υόρκη. Σε μικροσκοπικές δόσεις, λέει, προκαλούσε μια νευρώδη αίσθηση, την οποία η ιατρική του 19ου αιώνα παρεξηγούσε ως... αναζωογόνηση.
Όταν λοιπόν οι δυνάμεις του Χικς λύγισαν στο 17ο μίλι, οι προπονητές του τού έδωσαν περίπου ένα χιλιοστόγραμμο θειικής στρυχνίνης μαζί με ένα ασπράδι αυγού. Στην αρχή έμοιαζε να πιάνει. Τρία μίλια αργότερα, όταν ο δρομέας άρχισε πάλι να καταρρέει, ήρθε δεύτερη δόση, μαζί με δύο ακόμη ασπράδια και μια γουλιά κονιάκ.
Ταυτόχρονα ο Σάλιβαν έτρεχε και ένα δεύτερο πείραμα, για την αφυδάτωση. Δεν επέτρεπε σε κανέναν δρομέα να πιει νερό, εκτός από έναν και μοναδικό επίσημο σταθμό κοντά στο 12ο μίλι. Εξαντλημένοι και διψασμένοι, 18 αθλητές έπεφταν ο ένας μετά τον άλλον πολύ πριν από τον τερματισμό. Ο Χικς τερμάτισε σε 3 ώρες, 28 λεπτά και 53 δευτερόλεπτα, και κρατά ακόμη το ρεκόρ του πιο αργού νικητή στην ολυμπιακή ιστορία.
Ένα χιλιοστόγραμμο στρυχνίνης στο 17ο μίλι
Δεκαετίες αργότερα οι επιστήμονες κατάλαβαν πόσο θανατηφόρα είναι η στρυχνίνη. Λίγοι κόκκοι, από 50 έως 100 χιλιοστόγραμμα, αρκούν για να σκοτώσουν έναν ενήλικα μέσα σε μισή ώρα. «Σε τοξικές δόσεις βλέπεις βίαιες συσπάσεις όλου του σώματος, με την πλάτη κυρτωμένη σε τόξο και τα άκρα άκαμπτα, κάτι που λέγεται οπισθότονος», εξηγεί ο Λι.
«Ο θάνατος έρχεται όταν το διάφραγμα και οι θωρακικοί μύες μπλοκάρουν και προκαλούν ασφυξία, μαζί με ακραία υπερθερμία και διάλυση των μυών». Ακόμη και σε μικρές δόσεις προκαλεί σπασμούς, δυσκαμψία, τρισμό ή ένα παγωμένο, σαν χαμόγελο μορφασμό, τον «σαρδόνιο γέλωτα». Στο τέλος ο Χικς υπέφερε τόσο, που ουσιαστικά τον κουβάλησαν πάνω από τη γραμμή πριν σωριαστεί.
Πολλοί θεατές ζήτησαν τότε να καταργηθεί ο μαραθώνιος ως υπερβολικά επικίνδυνος, και ο ίδιος ο Σάλιβαν χαρακτήρισε το αγώνισμα «αδικαιολόγητο». Ο Χικς δεν ξανάτρεξε ποτέ μαραθώνιο, όμως η περιπέτειά του άφησε ανεξίτηλο σημάδι. Στους επόμενους Αγώνες, στο Λονδίνο το 1908, θεσπίστηκε ο πρώτος αντιντόπινγκ κανονισμός στον αθλητισμό. Ο μαραθώνιος παρέμεινε στο πρόγραμμα και δεν έφυγε ποτέ από αυτό.
Η στρυχνίνη έκανε την εμφάνισή της και στη σύγχρονη εποχή. Το 1992, στη Βαρκελώνη, Κινέζος παίκτης του βόλεϊ βρέθηκε θετικός. «Η στρυχνίνη δεν χτίζει μύες, δεν αυξάνει τη μεταφορά οξυγόνου, δεν βελτιώνει την αντοχή», τονίζει ο Λι. «Απλώς κάνει τα νεύρα υπερδιεγέρσιμα και τους μύες να πυροδοτούνται ακούσια». Το πείραμα της αφυδάτωσης έκλεισε τουλάχιστον ένα ζήτημα για πάντα: σήμερα οι μαραθώνιοι έχουν έως και 15 σταθμούς ανεφοδιασμού.