Η Μοντ Βάγκνερ χάραξε τον δικό της δρόμο ως καλλιτέχνιδα τσίρκου και αργότερα έγινε μία από τις πιο αναγνωρίσιμες γυναίκες του πρώιμου αμερικανικού τατουάζ.
- Ένας καλλιτέχνης τατουάζ στο Κάνσας ανακάλυψε ένα ζωγραφισμένο πανό της Μοντ Βάγκνερ, το οποίο βρέθηκε μαζί με εργαλεία και σχέδια σε ένα εγκαταλελειμμένο αγρόκτημα, αποκαλύπτοντας έναν ξεχασμένο θησαυρό της τέχνης του αμερικανικού τατουάζ.
- Η Μοντ Στίβενς, πρώην ακροβάτισσα σε τσίρκο, γνώρισε τον τατουατζή Γκας Βάγκνερ, ο οποίος της δίδαξε την παραδοσιακή τεχνική «hand poke» που είχε μάθει στα ταξίδια του ως ναυτικός στην Ασία, ξεκινώντας την κοινή τους πορεία.
- Το ζευγάρι εργάστηκε στη Διεθνή Έκθεση του Σεντ Λούις το 1904, κάνοντας τατουάζ σε πελάτες. Ταξιδεύοντας διαρκώς σε καρναβάλια, θεωρούνται οι πρωτοπόροι που έφεραν την τέχνη του τατουάζ στην καρδιά της Αμερικής.
- Μετά τον θάνατό τους, η μοναχοκόρη τους, παρότι γνώριζε την τέχνη, δεν έκανε ποτέ τατουάζ. Δεκαετίες αργότερα, ο Ρον Ντόλετσεκ εντόπισε τους ανώνυμους τάφους τους και τοποθέτησε κανονικές ταφόπλακες προς τιμήν της κληρονομιάς τους.
Στο μαγαζί Old Glory Tattoo, στο Ντέρμπι του Κάνσας της Γουίτσιτα, ο Ρον Ντόλετσεκ κάνει τη δουλειά του εδώ και χρόνια. Θυμάται όμως ακόμη τη μέρα, πριν από σχεδόν δύο δεκαετίες, που ένας πελάτης μπήκε κρατώντας κάτι τυλιγμένο κάτω από τη μασχάλη. «Μου λέει: "Νομίζω ότι θα θέλεις να το δεις αυτό"», θυμάται ο Ντόλετσεκ.
«Αυτό δεν φεύγει από το μαγαζί μου»
Ο άντρας ξετύλιξε ένα ζωγραφισμένο στο χέρι πανό από θέαμα παλαιού τσίρκου: μια γυναίκα καλυμμένη με τατουάζ, τυλιγμένη σε διάφανο ύφασμα, πάνω σε ξεθωριασμένο κίτρινο φόντο. Ο Ντόλετσεκ μαγεύτηκε. Πίστεψε ότι αναγνώριζε τη Μοντ Στίβενς Βάγκνερ, περφόρμερ τσίρκου των αρχών του 20ού αιώνα, που έγινε η απόλυτη εικόνα του αμερικανικού τατουάζ. «Κάνω στο μυαλό μου τους υπολογισμούς», λέει. «Ποιον να πάρω τηλέφωνο; Πού να δανειστώ λεφτά; Γιατί αυτό δεν φεύγει από το μαγαζί μου».
Το πανό είχε ζωγραφιστεί χρόνια πριν για να προσελκύει επισκέπτες σε καρναβάλια. Ο πελάτης είπε ότι το βρήκε σε εγκαταλελειμμένο αγρόκτημα κοντά στο Σίντερ Πόιντ του Κάνσας, στους Λόφους Φλιντ, ενώ εξερευνούσε με φίλους. «Ανέβηκαν στον επάνω όροφο και βρήκαν μπαούλα γεμάτα με αντικείμενα του τατουάζ», λέει ο Ντόλετσεκ: εργαλεία, χρωστικές, έτοιμα σχέδια και πανό.
Χάραξε τον δικό της δρόμο ως καλλιτέχνιδα
Σε μια εποχή που οι γυναίκες δεν είχαν δικαίωμα ψήφου και οι επαγγελματικές επιλογές ήταν περιορισμένες, η Βάγκνερ χάραξε τον δικό της δρόμο ως καλλιτέχνιδα. Γεννημένη στην πόλη Εμπόρια του Κάνσας, έγινε μία από τις πιο αναγνωρίσιμες γυναίκες του πρώιμου αμερικανικού τατουάζ.
Μια φωτογραφία του 1907, ανάμεσα στις πιο «κατεβασμένες» σχετικές εικόνες της Βιβλιοθήκης του Κογκρέσου, τη δείχνει να κάθεται κομψά με τα τατουάζ της σε πλήρη προβολή. Στο στήθος της διακρίνεται μια γυναίκα καβάλα σε λιοντάρι, στα μπράτσα της ένα οργιώδες ζωολογικό σύνολο και σε κάθε αγκώνα ξεπροβάλλουν ηλιοτρόπια του Κάνσας.
«Για μένα αυτή η φωτογραφία έχει πόζα σε στιλ Μόνα Λίζα, γιατί είναι πολύ αινιγματική» λέει ο Άλαν Γκοβενάρ, συγγραφέας και σκηνοθέτης που έχει εκδώσει τρία βιβλία για την οικογένεια Βάγκνερ. «Είναι τόσο όμορφα "χτυπημένη". Υπάρχει κάτι έντονα υποβλητικό σε αυτή τη φωτογραφία».
Η Νόρα Στίβενς ήταν 22 ετών όταν άλλαξε το όνομά της σε Μοντ και βγήκε στον δρόμο με την πρεσβύτερη αδελφή της, την Ντόρα. Ως «Αδελφές Στίβενς» τραγουδούσαν σε σκετς και έκαναν νούμερα πάνω στο τεντωμένο σχοινί σε περιοδεύον τσίρκο.
Στα 26 της γνώρισε τον Γκας Βάγκνερ, χαρισματικό σόουμαν που διαφήμιζε τον εαυτό του ως επαγγελματία παγκόσμιο περιηγητή και παγκόσμιο πρωταθλητή του χειροποίητου τατουάζ. Σύμφωνα με την έρευνα του Γκοβενάρ, έμαθε την τεχνική του, γνωστή ως hand poke ή stick and poke, από μάστορες στην Ιαπωνία, την Ιάβα και το Βόρνεο στα τέσσερα χρόνια που έζησε ως ναυτικός. Έλεγε αργότερα ότι τα τατουάζ του αφηγούνταν τη ζωή του: στο στήθος την ιστορία του ίδιου, στην πλάτη μια ιστορία της Αμερικής και στα μπράτσα τον ρομαντισμό της θάλασσας.
Ο Ντόλετσεκ έχει ακούσει ότι η Στίβενς γνώρισε τον Βάγκνερ «κάτω από τα φρεσκοηλεκτροδοτημένα φώτα της Διεθνούς Έκθεσης του 1904 στο Σεντ Λούις». «Η Μοντ γνωρίζει τον Γκας και, σύμφωνα με τον θρύλο, ανταλλάσσουν ένα μάθημα τατουάζ με ένα πρώτο ραντεβού και ταιριάζουν αμέσως».
Ο Ντέριν Μπρέι, που διευθύνει οίκο δημοπρασιών στο Πόρτσμουθ του Νιού Χάμσαϊρ, λέει ότι πρόκειται απλώς για θρύλο. «Είναι υπέροχη ιστορία, να ανταλλάσσεις ένα τατουάζ με ένα ραντεβού», λέει. «Αλλά δεν είναι αλήθεια». Ο Μπρέι βρήκε φωτογραφίες του ζευγαριού τουλάχιστον έναν χρόνο πριν από την Έκθεση. Ο γάμος τους ανακοινώθηκε επίσημα στις 3 Οκτωβρίου 1904.
«Δουλειά που πληρώνει καλά, αν ξέρεις πώς να την κάνεις»
Ακόμη κι αν δεν γνωρίστηκαν εκεί, η μεγαλοπρέπεια μιας από τις μεγαλύτερες παγκόσμιες εκθέσεις θα ήταν δύσκολο να τους αφήσει αδιάφορους. Ρεπόρτερ της εφημερίδας St. Louis Post-Dispatch βρήκε τους Βάγκνερ να χτυπάνε τατουάζ σε πελάτες σε μια σκηνή στα περίχωρα του χώρου της έκθεσης. Ο Γκας καυχήθηκε ότι έβγαζε σχεδόν όσα ένας τραπεζίτης.
«Είναι δουλειά που πληρώνει, αν ξέρεις πώς να την κάνεις», είπε στον δημοσιογράφο. «Πρώτα πρέπει να ξέρεις τη δουλειά, πώς να χειρίζεσαι τις βελόνες, πώς να τις εφαρμόζεις χωρίς να πας πολύ βαθιά και, πάνω απ' όλα, πώς να χρησιμοποιείς χρωστικές που μένουν και δεν προκαλούν ερεθισμούς. Μετά πρέπει να παραδώσεις σωστά το "εμπόρευμα". Γρήγορα».
Οι Βάγκνερ έκαναν σπίτι τους τον δρόμο, γυρνώντας το κύκλωμα των καρναβαλιών και «χτυπώντας» μελάνι σε πελάτες την εκτός σεζόν περίοδο. Ο Ντόλετσεκ λέει ότι ήταν συνηθισμένο τότε τα μαγαζιά αυτά να μετακινούνται. «Οι τατουατζήδες στήνονταν στο πίσω μέρος ενός κουρείου, ίσως ενός φωτογραφείου. Και ως ζευγάρι, θεωρούνται εκείνοι που έφεραν το τατουάζ στην Αμερική στις αρχές του αιώνα».
Ο Γκας χτυπήθηκε από κεραυνό το 1941 και πέθανε λίγους μήνες μετά. Η Μοντ πέθανε το 1961 και άφησε την τέχνη και τα αντικείμενα στη μοναχοκόρη τους, τη Λοτέβα Ντέιβις. Αν και οι γονείς της ήταν... σκιτσαρισμένοι από τον λαιμό έως τα πόδια, η ίδια δεν έκανε ποτέ τατουάζ.
«Παρόλο που όλοι ξέραμε να "χτυπάμε", ο μπαμπάς έμαθε και σε εκείνη και σε μένα, η μαμά δεν άφηνε τον μπαμπά να με "χτυπήσει"», είπε το 1993 σε δημοσιογράφο της Dallas Morning News. «Δεν κατάλαβα ποτέ γιατί» πρόσθεσε, μιλώντας για «οικογενειακή διαμάχη».
Όταν η Ντέιβις πέθανε εκείνη τη χρονιά στο Πλέινβιου του Τέξας, η περιουσία της περιλάμβανε μια τεράστια συλλογή που ο Γκοβενάρ ήθελε να μείνει ενιαία. «Πολλοί προσφέρονταν να την αγοράσουν, αλλά ήθελαν να διαλέξουν τα καλύτερα κομμάτια», λέει. «Το ενδιαφέρον μου δεν ήταν ως αντικέρ ή έμπορος ιστορικών αντικειμένων. Ήθελα να διατηρηθεί η συλλογή».
Την αγόρασε και δώρισε το μεγαλύτερο μέρος στο Μουσείο South Street Seaport της Νέας Υόρκης. Ο Μπρέι εκτιμά ότι είναι σημαντική επειδή σώζεται ελάχιστο δυτικό υλικό τατουάζ του 19ου και των αρχών του 20ού αιώνα. «Είναι το μεγαλύτερο σύνολο πρώιμου υλικού τατουάζ που επιβίωσε και έμεινε ακέραιο», λέει.
Ο Γκας τη διαφήμιζε και στον Τύπο. «Η γυναίκα μου είναι κι εκείνη τατουατζού», είπε το 1904 στο Post-Dispatch. «Είναι ηθοποιός και ακροβάτισσα και της έχω καλύψει την πλάτη και τα χέρια με την ωραιότερη δουλειά που έχετε δει ποτέ».
Ο Ντόλετσεκ θαυμάζει ακόμη το πανό που επέζησε στο εγκαταλελειμμένο αγρόκτημα. «Με τα τρωκτικά, τους ανεμοστρόβιλους, τις φωτιές, τις ζημιές από νερό, είναι αξιοσημείωτο ότι βρέθηκε, σώθηκε και βγήκε στο φως». Η γοητεία του τον οδήγησε στον τάφο των Βάγκνερ στο νεκροταφείο Homestead της αγροτικής κομητείας Τσέις.
Το 2008 βρήκε δύο τσιμεντένιες πλάκες. Η μία έγραφε «M.W.» και η άλλη ήταν λευκή. Έβαλε να φτιαχτούν κανονικές ταφόπλακες και τις τοποθέτησε δίπλα στις υπάρχουσες, ώστε να αναγνωρίζονται όπως όλοι στο νεκροταφείο. Σήμερα γράφουν: «Ο αυθεντικός Γκας Βάγκνερ, τατουατζής παγκόσμιου βεληνεκούς» και «Μοντ Στίβενς Βάγκνερ, η Πρώτη Κυρία των τατουάζ των ΗΠΑ».