Για 11 ημέρες, η Γκλόρια Στάινεμ φόρεσε τη στολή ενός κουνελιού Playboy και μπήκε κρυφά στον κόσμο του Χιου Χέφνερ, αποκαλύπτοντας όσα κρύβονταν πίσω από τη λάμψη.
- Η Γκλόρια Στάινεμ αποκάλυψε τις σκληρές συνθήκες εργασίας στα Playboy Clubs. Κατέγραψε χαμηλές αμοιβές, αντικειμενοποίηση, σεξουαλική παρενόχληση και τον αυστηρό έλεγχο στην εμφάνιση και την υγεία των γυναικών, καταργώντας την εικόνα της πολυτέλειας.
- Αρχικά, το ρεπορτάζ επισκίασε τη δημοσιογραφική της ταυτότητα, καθώς η εικόνα της ως «Κουνελάκι» την ακολουθούσε για δεκαετίες. Η ίδια θεώρησε την αποστολή επαγγελματικό λάθος που την εγκλώβισε σε μια σεξουαλικοποιημένη δημόσια εικόνα.
- Με την πάροδο του χρόνου, η Στάινεμ αναθεώρησε, αναγνωρίζοντας ότι η έρευνά της επέφερε πραγματικές αλλαγές. Η κατάργηση των υποχρεωτικών ιατρικών εξετάσεων και το κλείσιμο πολλών clubs μετέτρεψαν την αρχική αμηχανία σε υπερηφάνεια.
- Η εμπειρία της στο Playboy καθόρισε τη μεθοδολογία της, χρησιμοποιώντας προσωπικές εμπειρίες για να αναδείξει ευρύτερα κοινωνικά ζητήματα. Αυτή η προσέγγιση χαρακτήρισε ολόκληρη την πορεία της ως φεμινίστρια, συγγραφέας και ιδρύτρια του περιοδικού Ms.
Τον Μάιο του 1963, όταν η Γκλόρια Στάινεμ ήταν 29 ετών, μπήκε μυστικά στο Playboy Club του Μανχάταν, φόρεσε τη χαρακτηριστική στολή των «Bunnies» και εργάστηκε εκεί για 11 ημέρες, καταγράφοντας όσα συνέβαιναν πίσω από την εικόνα λάμψης και σεξουαλικής απελευθέρωσης που είχε χτίσει η αυτοκρατορία του Χιου Χέφνερ.
Το αποτέλεσμα ήταν το περίφημο «A Bunny’s Tale», ένα undercover ρεπορτάζ που έμελλε να γίνει ένα από τα πιο γνωστά της καριέρας της. Μόνο που για πολλά χρόνια η ίδια δεν το έβλεπε ως θρίαμβο.
Αντίθετα, θεωρούσε ότι η ιστορία που την έκανε γνωστή παραλίγο να την εγκλωβίσει επαγγελματικά σε μια εικόνα από την οποία δυσκολεύτηκε να ξεφύγει.
Τι ανακάλυψε πίσω από τη λάμψη του Playboy
Σκοπός της ήταν να καταγράψει από πρώτο χέρι τις συνθήκες υπό τις οποίες εργάζονταν οι γυναίκες που αποτελούσαν ένα από τα πιο αναγνωρίσιμα σύμβολα της αυτοκρατορίας του Playboy.
Και η εικόνα που περιέγραψε απείχε πολύ από την πολυτέλεια που προβαλλόταν προς τα έξω.
Στο ρεπορτάζ της μίλησε για χαμηλές αμοιβές, αντικειμενοποίηση, σεξουαλική παρενόχληση και έναν εργασιακό κόσμο στον οποίο οι γυναίκες βρίσκονταν διαρκώς υπό έλεγχο.
Τα «Κουνελάκια» έπρεπε να χωρέσουν σε εξαιρετικά στενές στολές και να περνούν ώρες πάνω σε πολύ ψηλά τακούνια, κάτι που, σύμφωνα με όσα κατέγραψε, είχε και σωματικό κόστος.
Υπήρχαν ακόμη και παραπτώματα για λεπτομέρειες της εμφάνισής τους. Οι εργαζόμενες μπορούσαν να τιμωρηθούν οικονομικά αν η χαρακτηριστική ουρά της στολής τους ήταν βρώμικη ή αν τα σατέν αυτιά τους δεν βρίσκονταν στη σωστή θέση.
Όμως ο έλεγχος δεν σταματούσε στην εμφάνιση. Η Στάινεμ αποκάλυψε επίσης ότι οι γυναίκες υποχρεώνονταν να κάνουν εξετάσεις αίματος και γυναικολογικές εξετάσεις, οι οποίες παρουσιάζονταν στις εργαζόμενες ως υποχρεωτικές. Χρόνια αργότερα, η ίδια υποστήριξε ότι οι εξετάσεις αυτές δεν αποτελούσαν κρατική απαίτηση, όπως τους έλεγαν.
Μετά τη δημοσίευση του ρεπορτάζ, η πρακτική των υποχρεωτικών ιατρικών εξετάσεων στα Playboy Clubs καταργήθηκε. Για τη Στάινεμ, αυτό ήταν ένα από τα πιο χειροπιαστά αποτελέσματα της έρευνάς της.
Το ρεπορτάζ που δεν μπορούσε να αφήσει πίσω της
Παρότι το «A Bunny’s Tale» τράβηξε τεράστια προσοχή, η ίδια η Στάινεμ δεν αισθάνθηκε αρχικά ότι είχε κάνει ένα μεγάλο επαγγελματικό βήμα.
Το αντίθετο. Για χρόνια πίστευε ότι η μυστική εμφάνισή της ως Κουνελάκι του Playboy είχε επισκιάσει τη δημοσιογραφική της ταυτότητα.
Σε συνέντευξή της το 2011 χαρακτήρισε την επιλογή της «επαγγελματικό λάθος τεράστιων διαστάσεων».
Ο λόγος ήταν ότι, όπως εξηγούσε, εκείνη την εποχή μόλις άρχιζαν να της αναθέτουν σοβαρά δημοσιογραφικά θέματα και ξαφνικά η δημόσια εικόνα της περιορίστηκε σε μία λέξη: «Bunny» («Κουνελάκι»).
Οι φωτογραφίες της με τη χαρακτηριστική στολή την ακολουθούσαν για δεκαετίες.
Η ίδια είχε περιγράψει ακόμη και το δίλημμα που ένιωθε όταν την παρουσίαζαν ως «πρώην Κουνελάκι»: έπρεπε κάθε φορά να διακόπτει και να εξηγεί ότι δεν είχε εργαστεί εκεί ως κανονική υπάλληλος, αλλά ως δημοσιογράφος σε μυστική αποστολή;
Το πρόβλημα ήταν βαθύτερο. Η δημοσιογραφική έρευνα που είχε στόχο να αποκαλύψει την αντικειμενοποίηση των γυναικών κατέληξε, κατά έναν παράδοξο τρόπο, να κάνει και την ίδια αντικείμενο μιας σεξουαλικοποιημένης δημόσιας εικόνας. Και αυτό επηρέασε τον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπιζόταν επαγγελματικά.
Η συγγραφέας Κάρεν Κάρμπο έχει σημειώσει ότι οι συνέπειες της ιστορίας κράτησαν για δεκαετίες: είτε η Στάινεμ ασχολούνταν με ερευνητική δημοσιογραφία, είτε με πολιτικό ακτιβισμό, είτε με την ίδρυση και διεύθυνση περιοδικών, συχνά αντιμετωπιζόταν μέσα από το πρίσμα της εμφάνισής της.
Από την αμηχανία στην υπερηφάνεια
Με τα χρόνια, όμως, η άποψη της Στάινεμ για εκείνο το ρεπορτάζ άρχισε να αλλάζει.
Το 1983 παρατηρούσε ότι πολλά από τα Playboy Clubs, τα οποία βρίσκονταν σε πλήρη άνθηση όταν είχε δημοσιευτεί η έρευνά της, είχαν πλέον κλείσει.
Στις αυτοβιογραφικές σημειώσεις της συλλογής δοκιμίων της «Outrageous Acts and Everyday Rebellions», συμπεριέλαβε τελικά την αποστολή ως Κουνελάκι ανάμεσα στις προσωπικές της «γιορτές».
Αργότερα αναγνώρισε ανοιχτά ότι το ρεπορτάζ είχε επιφέρει πραγματικές αλλαγές. Οι συνθήκες εργασίας μέσα στα Playboy Clubs βελτιώθηκαν σε ορισμένα σημεία και οι υποχρεωτικές ιατρικές εξετάσεις των εργαζομένων καταργήθηκαν.
Αυτό που αρχικά η ίδια είχε βιώσει ως επαγγελματική παγίδα, άρχισε έτσι να αποκτά διαφορετική σημασία. Το ρεπορτάζ δεν είχε απλώς προκαλέσει θόρυβο. Είχε αλλάξει πρακτικές.
Η μέθοδος που χαρακτήρισε ολόκληρη τη ζωή της
Η εμπειρία στο Playboy αποδείχθηκε τελικά χαρακτηριστική του τρόπου με τον οποίο η Στάινεμ θα δρούσε σε όλη την υπόλοιπη ζωή της: χρησιμοποιώντας προσωπικές εμπειρίες για να φωτίσει πολύ ευρύτερα κοινωνικά και πολιτικά ζητήματα.
Στις αρχές της δεκαετίας του 1960, η θέση των γυναικών ήταν πολύ διαφορετική από αυτήν που θα διεκδικούσε το φεμινιστικό κίνημα τα επόμενα χρόνια.
Πολλές γυναίκες παρέμεναν εγκλωβισμένες σε παραδοσιακούς ρόλους μέσα στο σπίτι, ενώ όσες εργάζονταν συχνά αντιμετώπιζαν διακρίσεις, χαμηλότερες αμοιβές, παρενόχληση και περιορισμένες επαγγελματικές δυνατότητες.
Η Στάινεμ αποκάλυψε δημόσια ότι είχε κάνει άμβλωση στα 22 της χρόνια και υποστήριξε σταθερά το δικαίωμα των γυναικών να αποφασίζουν για ζητήματα που αφορούν το σώμα και την αναπαραγωγική τους ζωή.
Για εκείνη, το ζήτημα αυτό συνδεόταν με την υγεία, την οικονομική κατάσταση, την εκπαίδευση και τη δυνατότητα συμμετοχής των γυναικών στη δημόσια ζωή.
Η γυναίκα που άλλαξε και τα γυναικεία περιοδικά
Στις αρχές της δεκαετίας του 1970, η Στάινεμ υπήρξε συνιδρύτρια του περιοδικού Ms., συμβάλλοντας σε μια διαφορετική αντίληψη για τον γυναικείο Τύπο.
Ένα περιοδικό για γυναίκες, πίστευε, δεν χρειαζόταν να περιορίζεται σε συμβουλές ομορφιάς, νοικοκυριού ή εμφάνισης. Μπορούσε να ασχολείται με πολιτική, εργασία, σεξουαλική παρενόχληση, αμβλώσεις και ίση αμοιβή. Η επιρροή αυτής της αντίληψης πέρασε και στις επόμενες γενιές δημοσιογράφων.
Η Στάινεμ δεν συμφωνούσε, πάντως, με κάθε εκδοχή της γυναικείας απελευθέρωσης. Είχε μια περίπλοκη σχέση με τη θρυλική διευθύντρια του αμερικανικού Cosmopolitan, Χέλεν Γκέρλι Μπράουν, καθώς θεωρούσε ότι η μεγάλη έμφαση που εκείνη έδινε στη σεξουαλικότητα και την εμφάνιση δεν υπηρετούσε απαραίτητα τον φεμινιστικό σκοπό.
Η δράση της Στάινεμ επηρέασε πολλές γενιές γυναικών. Ακόμη και άνθρωποι πολύ νεότεροί της ανέπτυξαν στενή σχέση μαζί της. Η Μέγκαν Μαρκλ, η οποία τη γνώρισε το 2020, έχει μιλήσει για τη φιλία τους και την έχει περιγράψει ως έναν άνθρωπο με χιούμορ, γενναιοδωρία και ιδιαίτερη αφοσίωση στις γυναικείες φιλίες.
Από ένα τροχόσπιτο στο Οχάιο σε σύμβολο του φεμινισμού
Η Γκλόρια Στάινεμ γεννήθηκε στο Τολέδο του Οχάιο και πέρασε μέρος της παιδικής της ηλικίας ταξιδεύοντας με την οικογένειά της σε τροχόσπιτο. Μετά το διαζύγιο των γονιών της, έμεινε με τη μητέρα της, την οποία φρόντιζε καθώς αντιμετώπιζε σοβαρά προβλήματα ψυχικής υγείας.
Το 2000, στα 66 της χρόνια, εξέπληξε πολλούς όταν αποφάσισε να παντρευτεί, καθώς το όνομά της είχε συνδεθεί για χρόνια με τη γνωστή φράση «Μια γυναίκα χρειάζεται έναν άνδρα όσο ένα ψάρι χρειάζεται ένα ποδήλατο», η οποία είχε αρχικά διατυπωθεί από την Αυστραλή συγγραφέα και γερουσιαστή Ιρίνα Νταν.
Σύζυγός της ήταν ο επιχειρηματίας και ακτιβιστής για την προστασία της άγριας ζωής Ντέιβιντ Μπέιλ, πατέρας τεσσάρων παιδιών, μεταξύ των οποίων και ο ηθοποιός Κρίστιαν Μπέιλ. Η ίδια δεν απέκτησε παιδιά και υποστήριζε ότι η αξία και η ταυτότητα μιας γυναίκας δεν πρέπει να καθορίζονται αποκλειστικά από τον γάμο, το σπίτι ή τη μητρότητα.
Η Στάινεμ πέθανε στο σπίτι της στις 2 Σεπτεμβρίου, σε ηλικία 92 ετών, αφήνοντας πίσω της μια τεράστια παρακαταθήκη.
Η Χίλαρι Κλίντον την περιέγραψε ως «μία από τις αρχιτέκτονες ολόκληρου του οικοδομήματος της ισότητας των γυναικών».
Και όμως, ένα από τα πιο χαρακτηριστικά κεφάλαια της ζωής της παραμένουν εκείνες οι 11 ημέρες του 1963.
Η νεαρή δημοσιογράφος που φόρεσε αυτιά, ουρά και τη στενή στολή ενός Κουνελιού Playboy για να περάσει απαρατήρητη μέσα στην αυτοκρατορία του Χιου Χέφνερ πίστεψε για χρόνια ότι είχε κάνει ένα τεράστιο επαγγελματικό λάθος.
Τελικά, όμως, το ίδιο ρεπορτάζ που την εγκλώβισε σε μια εικόνα την οποία προσπαθούσε για δεκαετίες να ξεπεράσει ήταν και εκείνο που αποκάλυψε τι συνέβαινε πίσω από τη λαμπερή βιτρίνα και οδήγησε σε πραγματικές αλλαγές για τις γυναίκες που εργάζονταν εκεί.