Ο 78χρονος επιχειρηματίας Μάντλ Τσεούνγκ μπορεί να διευθύνει ορχήστρες παγκόσμιας κλάσης επειδή μπορεί να τις πληρώσει για να παίξουν γι' αυτόν.
- Ο 78χρονος επιχειρηματίας Μάντλ Τσεούνγκ, ερασιτέχνης διευθυντής, πληρώνει κορυφαίες ορχήστρες για να διευθύνει το αγαπημένο του έργο. Ετοιμάζεται να διευθύνει τη Βασιλική Φιλαρμονική Ορχήστρα του Λονδίνου στη Δεύτερη Συμφωνία του Μάλερ, καλύπτοντας ο ίδιος το κόστος.
- Η πρακτική αυτή αποκαλύπτει την κρίσιμη οικονομική κατάσταση των ορχηστρών, που ρισκάρουν τη φήμη τους για χρηματοδότηση. Το φαινόμενο δεν είναι νέο, καθώς ο επιχειρηματίας Γκίλμπερτ Κάπλαν είχε κάνει το ίδιο στο παρελθόν.
- Η ορχήστρα δεν αποκαλύπτει στο κοινό ότι η συναυλία χρηματοδοτείται ιδιωτικά από έναν ερασιτέχνη. Η προώθηση της εκδήλωσης την παρουσιάζει ως κανονική παράσταση, παραπλανώντας όσους αγοράζουν εισιτήρια χωρίς να γνωρίζουν το παρασκήνιο.
- Η εμπορευματοποίηση της διεύθυνσης ορχήστρας υπονομεύει την αξιοκρατία και την πολυετή εκπαίδευση των επαγγελματιών. Δημιουργείται το ερώτημα αν η οικονομική δύναμη μπορεί να αντικαταστήσει το ταλέντο, προδίδοντας την τέχνη της κλασικής μουσικής.
Υπάρχουν κανόνες που δεν συζητιούνται για έναν μουσικό ορχήστρας. Πρέπει να παίζει τις σωστές νότες με τη σωστή σειρά, συνδυάζοντας τεχνική δεξιοτεχνία, καλλιτεχνία και κατανόηση που απαιτούν χρόνια, δεκαετίες, ολόκληρες ζωές αφοσίωσης. Υπάρχει όμως και μια θέση στη σκηνή μιας συναυλίας που θεωρείται η πιο σημαντική στην ιεραρχία της κλασικής μουσικής, χωρίς όμως ο κάτοχός της να βγάζει τον παραμικρό ήχο, και το έργο της να φαίνεται το πιο απλό απ' όλα. Είναι ο διευθυντής ορχήστρας, εκείνος που κουνά τα χέρια στον ρυθμό της μουσικής και κάνει μορφασμούς προς τους μουσικούς.
Παρά τις εντυπώσεις, η ευθύνη του επαγγελματία διευθυντή είναι να γνωρίζει κάθε γραμμή της παρτιτούρας απέξω, και να μετατρέπει την παράσταση όχι μόνο σε τελειοποιημένη εκδοχή της πρόβας, αλλά σε μια μοναδική εμπειρία με τη δική της ενέργεια, μορφή και αφήγηση. Οποιαδήποτε επαγγελματική ορχήστρα θα μπορούσε να παίξει το μεγαλύτερο μέρος του ρεπερτορίου της χωρίς διευθυντή. Αυτό όμως που προσφέρουν οι καλύτεροι επαγγελματίες διευθυντές είναι εκείνο το απρόσμενο στοιχείο έμπνευσης που επιτρέπει στους μουσικούς να πετύχουν κάτι που δεν θα κατάφερναν μόνοι τους. Όπως είχε πει ο Ούγγρος βιολιστής Καρλ Φλες, δεν υπάρχει επάγγελμα στο οποίο ένας απατεώνας θα μπορούσε να διεισδύσει πιο εύκολα.
Απορρίπτει τον τίτλο του «μαέστρου»
Ο 78χρονος επιχειρηματίας και ιδρυτής της Mandle Philharmonic στον Καναδά, Μάντλ Τσεούνγκ, παραδέχεται ο ίδιος ότι είναι ερασιτέχνης διευθυντής ορχήστρας. Απορρίπτει τον τίτλο του «μαέστρου». Αγαπά τη μουσική, αγαπά ιδιαίτερα τον Μάλερ, και μπορεί να διευθύνει ορχήστρες παγκόσμιας κλάσης επειδή μπορεί να τις πληρώσει για να παίξουν γι' αυτόν. Πέρυσι διηύθυνε τη Συμφωνική Ορχήστρα του Τορόντο στη Δεύτερη Συμφωνία του Μάλερ, αλλά δεν σταματά εκεί. Πριν δυο εβδομάδες, στις 21 Αυγούστου, στο Αλεξάντρα Πάλας του Λονδίνου, ο Τσεούνγκ διεύθυνε τη Βασιλική Φιλαρμονική Ορχήστρα, τις σολίστ Ελίζαμπεθ Γουότς και Τζένιφερ Τζόνστον, και τη Χορωδία του Φεστιβάλ του Μπράιτον, σε μια εκτέλεση της Δεύτερης Συμφωνίας του Μάλερ.
Ο Τσεούνγκ πλήρωσε περίπου 500.000 καναδικά δολάρια για να διευθύνει τη Συμφωνική του Τορόντο. Ο εκπρόσωπός του επιβεβαίωσε ότι πληρώνει και τη Βασιλική Φιλαρμονική για το ίδιο προνόμιο, χωρίς όμως να αποκαλύψει το ποσό. «Δεν δημοσιοποιούμε τις αμοιβές για συναυλίες», δήλωσε εκπρόσωπος της ορχήστρας. Το γεγονός ότι μια ορχήστρα χρειάζεται τα χρήματα ενός ερασιτέχνη και ρισκάρει τη φήμη της απέναντι σε μουσικούς, κοινό και χορηγούς, λέει πολλά για την κρίσιμη οικονομική κατάσταση των ορχηστρών και στις δύο πλευρές του Ατλαντικού. Η Δεύτερη Συμφωνία του Μάλερ είναι ένα έργο επικών διαστάσεων, που ξεκινά από νεκρική πορεία και καταλήγει σε όραμα ανάστασης, ένα από τα πιο σύνθετα και υπερβατικά έργα που μπορεί κανείς να ακούσει.
Ο ίδιος ο Τσεούνγκ είχε αναγνωρίσει το ζήτημα, μιλώντας πέρυσι στους New York Times για την εμπειρία του στο Τορόντο: «Αυτοί είναι σπουδαίοι μουσικοί, που δουλεύουν πολύ σκληρά σε όλη τους τη ζωή για να γίνουν μέλη μιας επαγγελματικής συμφωνικής ορχήστρας», είπε. «Και μετά έρχεται κάποιος που δεν αναγνωρίζεται ως διευθυντής, σου γράφει μια επιταγή και αρχίζει να σε διευθύνει».
Η ιστορία δεν είναι καινούργια
Η ιστορία δεν είναι καινούργια. Ο επιχειρηματίας και φιλάνθρωπος Γκίλμπερτ Κάπλαν, εξίσου εμμονικός με τη Δεύτερη Συμφωνία του Μάλερ, τη διηύθυνε και την ηχογράφησε με τη Συμφωνική Ορχήστρα του Λονδίνου το 1987, και με τη Φιλαρμονική της Βιέννης το 2002.
Φυσικά, θα μπορούσε κανείς να δει ολόκληρη την ιστορία της ορχηστρικής μουσικής και της όπερας ως μια... αριστοκρατική απόλαυση, από το βασιλικό παρεκκλήσι της αγγλικής αυλής μέχρι την ορχήστρα του πρίγκιπα Εστερχάζι, το εργαστήριο όπου γεννήθηκαν οι συμφωνίες του Χάιντν τον 18ο αιώνα. Θα μπορούσε να επεκτείνει κανείς την ιδέα στους πλούσιους φιλάνθρωπους των αμερικανικών τεχνών από τον 19ο αιώνα και μετά, ακόμη και στη δημόσια χρηματοδότηση των τεχνών στην Ευρώπη, ως μια παραλλαγή της ίδιας λογικής, δηλαδή την προώθηση μιας απρόσιτης πολυτέλειας μέσω της φορολογίας. Σε αυτό το πλαίσιο, τι κακό υπάρχει στο να νοικιάζει κανείς μια ορχήστρα για μια βραδιά για να πραγματοποιήσει το όνειρό του;
Από μόνη της, καμία μεμονωμένη συναυλία που πληρώνει ένας πλούσιος για να διευθύνει δεν είναι απαραίτητα προβληματική. Αν έχεις τα χρήματα και υπέροχοι μουσικοί δέχονται να παίξουν Μάλερ για σένα, αυτό είναι δικό τους θέμα. Το κοινό όμως έχει το δικαίωμα να ξέρει τι πληρώνει όταν αγοράζει εισιτήριο για το Αλεξάντρα Πάλας. Πουθενά στην ιστοσελίδα της ορχήστρας δεν αναφέρεται ότι πρόκειται για μια εκδήλωση στην οποία μια επαγγελματική ορχήστρα και σολίστ έχουν προσληφθεί ιδιωτικά από έναν ερασιτέχνη διευθυντή.
Η διευθύνουσα σύμβουλος της ορχήστρας, Σάρα Μπάρντγουελ, δήλωσε πως η ορχήστρα είναι περήφανη που προσφέρει μουσικές εμπειρίες που αλλάζουν ζωές σε ανθρώπους από κάθε κοινωνικό στρώμα, και ότι περιμένει με χαρά να υποδεχθεί τον Τσεούνγκ στο πόντιουμ αυτό το καλοκαίρι, καθώς η κλασική μουσική είναι για όλους και αυτή η ξεχωριστή συναυλία θα εκπληρώσει το όνειρο ενός μεγάλου λάτρη του Μάλερ, ενώ παράλληλα θα στηρίξει ουσιαστικά το κοινοτικό και εκπαιδευτικό έργο της ορχήστρας για τη νέα σεζόν.
Πολλοί διαφωνούν πάντως. Η εφημερίδα Guardian αναφέρει σε ανοικτό op-ed της ότι «αν οποιοσδήποτε μπορεί να αγοράσει μια ορχήστρα παγκόσμιας κλάσης για μία βραδιά, γιατί όχι για μία εβδομάδα, έναν μήνα, ολόκληρη σεζόν; Γιατί να μπει κανείς στον κόπο δεκαετιών εξειδικευμένης εκπαίδευσης για να γίνει διευθυντής ορχήστρας, όταν το μόνο που χρειάζεσαι για να ανέβεις σε ένα πόντιουμ και να διευθύνεις μια δημόσια παράσταση είναι πολύ βαθιές τσέπες; Αν είσαι απλός θεατής, ποιος νοιάζεται για τη διαφορά ανάμεσα σε έναν ερασιτέχνη και έναν επαγγελματία παγκόσμιας κλάσης;»
Και καταλήγει εμφατικά: «Αν τέτοιες, σήμερα εξαιρετικές, συναυλίες γίνουν μέρος της καθημερινότητας μιας ορχήστρας, ένα μέσο δημιουργίας εσόδων, το μήνυμα είναι σαφές. Για όλους εκείνους τους πιο ταλαντούχους μουσικούς που δουλεύουν αυτή τη στιγμή σε ωδεία, όπερες και αίθουσες συναυλιών, εκείνες τις αφελείς ψυχές που φαντάζονται ότι η κλασική μουσική είναι αξιοκρατία και όχι δημοπρασία, ολόκληρη η αρχή ότι πρόκειται για μια τέχνη προσβάσιμη σε όλους προδίδεται».