Στα 84 του χρόνια, ο τραγουδιστής επιστρέφει στις περιοδείες, φτάνοντας τον Οκτώβριο και στο Ηνωμένο Βασίλειο και, ίσως και στην υπόλοιπη Ευρώπη.
- Έπειτα από μια περίοδο αδράνειας, ο Αρτ Γκάρφανκελ ξαναβρήκε το πάθος του για τη μουσική. Μια επιτυχημένη δοκιμαστική εμφάνιση τον παρακίνησε, στα 84 του, να επιστρέψει στις περιοδείες, τραγουδώντας περισσότερο από ποτέ τα τελευταία 20 χρόνια.
- Ανακάλυψε τη φωνή του στα πέντε και αργότερα, με τον συμμαθητή του Πολ Σάιμον, γνώρισαν επιτυχία ως Τομ και Τζέρι. Μετά από προσωρινή διάλυση, το ντουέτο επανενώθηκε όταν το «The Sound of Silence» κατέκτησε την κορυφή.
- Κατά την επιτυχημένη δεκαετία του '60, οι εντάσεις με τον Σάιμον αυξήθηκαν, εν μέρει λόγω της στροφής του Γκάρφανκελ στην ηθοποιία. Οι δημιουργικές διαφωνίες και οι προσωπικές τριβές οδήγησαν τελικά στη διάλυση του ντουέτου το 1970.
- Μετά τη διάλυση και μια προσωπική τραγωδία, αποσύρθηκε για χρόνια, διασχίζοντας με τα πόδια ηπείρους. Αργότερα παντρεύτηκε, επέστρεψε στη μουσική και, παρά τις σποραδικές επανενώσεις, εστιάζει πλέον στα δικά του ταξιδιωτικά σχέδια για το μέλλον.
«Είμαι τραγουδιστής, αυτό να βάλεις για τίτλο στο άρθρο σου», λέει μιλώντας στον δημοσιογράφο της εφημερίδας The Guardian ο Αρτ Γκάρφανκελ, όμως ποτέ δεν υπήρξε μόνο τραγουδιστής. «Υπήρξα ηθοποιός. Είμαι συγγραφέας», συνεχίζει. «Έχω διασχίσει με τα πόδια ολόκληρες χώρες, έχω ταξιδέψει με φορτηγά πλοία στους ωκεανούς. Διαβάζω δύο βιβλία τον μήνα εδώ και 60 χρόνια: Δαρβίνο, Ηρόδοτο, Μπαλζάκ, Προυστ, Τολστόι. Έχω διδάξει μαθηματικά. Έχω δύο υπέροχα παιδιά και είμαι καλός πατέρας, αλλά πάντα όλα καταλήγουν στο τραγούδι».
«Τι θα κάνω σήμερα;»
Κάτι απολύτως κατανοητό, αφού μαζί με τον Πολ Σάιμον, ως ντουέτο Σάιμον και Γκάρφανκελ, πούλησε περισσότερους δίσκους από οποιοδήποτε άλλο ποπ ντουέτο στην ιστορία. Η φωνή του Γκάρφανκελ, συχνά χαρακτηρισμένη ευστόχως ως «αγγελική», στήριξε κλασικά τραγούδια όπως το «The Sound of Silence» και το «Bridge Over Troubled Water», ενώ ακολούθησε και επιτυχημένη σόλο πορεία. Μέχρι πριν από έναν χρόνο, όμως, σχεδόν δεν τραγουδούσε καθόλου και δεν είχε περιοδεύσει από το 2019. «Βρέθηκα ξαπλωμένος σε ένα μαξιλάρι, σε μια ονειρική κατάσταση, να σκέφτομαι το νόημα του να είσαι ζωντανός», αποκαλύπτει. «Τι θα κάνω σήμερα;»
Συνειδητοποίησε ότι τα δύο πράγματα που τον είχαν κάνει πιο ευτυχισμένο ήταν η γνωριμία με τη σύζυγό του, Κάθριν, το 1985, και το τραγούδι, ιδίως εκείνη τη στιγμή μιας συναυλίας όπου «όλα γίνονται αβίαστα και φτάνεις σε αυτό το ύψιστο σημείο καθαρής χαράς». Ένας φίλος που εργαζόταν σε γκαλερί βόρεια της Νέας Υόρκης τον έπεισε να δοκιμάσει να τραγουδήσει και να αφηγηθεί ιστορίες μπροστά σε ένα κοινό 60 ατόμων. «Λειτούργησε», λέει με ενθουσιασμό. «Μετά από τρία βράδια σκέφτηκα: θα το ξανακάνω αυτό».
Έτσι, στα 84 του χρόνια, ο πολυτάλαντος καλλιτέχνης επιστρέφει στις περιοδείες, φτάνοντας τον Οκτώβριο και στο Ηνωμένο Βασίλειο, «τραγουδώντας πολύ περισσότερο από όσο έχω κάνει τα τελευταία 20 χρόνια μαζί». Πριν από δύο χρόνια ηχογράφησε τον δίσκο «Father and Son» μαζί με τον γιο του, ενώ λίγο πριν από τη συνέντευξή μας τραγούδησε το «Bridge Over Troubled Water» «στην μπανιέρα του ξενοδοχείου, γιατί έχει ηχώ, και το τραγούδησα τόσο καλά όσο τη δεκαετία του '60».
«Είμαι ο μόνος άνθρωπος στην Αμερική χωρίς υπολογιστή»
Η πιο πρόσφατη δουλειά του είναι το κομμάτι «Authorship», μέρος συλλογής που δημιούργησε η εταιρεία τεχνολογίας Eleven Labs, η οποία έχει αναπτύξει μοντέλο τεχνητής νοημοσύνης για τη δημιουργία «πρωτότυπων συνθέσεων» σε συνεργασία με καλλιτέχνες. Το κομμάτι περιλαμβάνει ένα προφορικό απόσπασμα από τα απομνημονεύματά του του 2017, πάνω σε μουσική πιάνου παραγμένη από τεχνητή νοημοσύνη, χωρίς ο ίδιος να έχει αναμειχθεί ιδιαίτερα. «Νομίζω ότι στη νέα μου μάνατζμεντ άρεσε το γράψιμό μου και ήθελαν να κάνουν κάτι με αυτό», εξηγεί. «Είμαι ο μόνος άνθρωπος στην Αμερική χωρίς υπολογιστή ή ίντερνετ».
Θυμάται την πρώτη φορά που τραγούδησε, στα πέντε του χρόνια, το 1946. «Τραγουδούσα μαζί με το ραδιόφωνο. Μια μέρα βγήκα από το νηπιαγωγείο, το κλιμακοστάσιο είχε υπέροχη ηχώ, και άρχισα να τραγουδώ μόνος μου. Είχα ανατριχίλες γιατί η φωνή μου ήταν όμορφη. Διασκέδαζα όσο ποτέ άλλοτε και κατάλαβα: είμαι τραγουδιστής».
Την πρώτη του δημόσια εμφάνιση την έκανε σε διαγωνισμό ταλέντων στην τέταρτη τάξη. Ο Πολ Σάιμον, συμμαθητής του, παρακολουθούσε. Σύντομα έγιναν αχώριστοι, γελώντας συνεχώς, και ηχογραφούσαν τις αρμονίες τους στο υπόγειο της οικογένειας Γκάρφανκελ στο Κουίνς της Νέας Υόρκης, σε ένα μαγνητόφωνο σύρματος, πριν από την εποχή της κασέτας.
Στα 16 τους, το 1957, είχαν την πρώτη τους επιτυχία ως Τομ και Τζέρι με το «Hey, Schoolgirl» και εμφανίστηκαν στο «American Bandstand», αμέσως μετά τον Τζέρι Λι Λούις. «Ήταν άγριος τύπος», θυμάται. «Πριν βγούμε στη σκηνή, μια χορεύτρια ρώτησε ποιος ακολουθεί και κάποιος απάντησε: κάτι ανόητοι που λέγονται Τομ και Τζέρι».
Το ντουέτο διαλύθηκε γρήγορα και ο Γκάρφανκελ επέστρεψε στις σπουδές, αποκτώντας πτυχίο και μεταπτυχιακό και προχωρώντας προς διδακτορικό στα μαθηματικά, κυρίως για να αποφύγει τη στράτευση. Ωστόσο το «The Sound of Silence» εκτινάχθηκε λίγο μετά στα τσαρτ. «Το παρακολουθούσα να ανεβαίνει από το 91. Όταν έφτασε στο Νο5, τηλεφώνησα στον Πολ», που περιόδευε τότε στα αγγλικά φολκ κλαμπ. «Αυτό που θέλαμε σε όλη μας τη ζωή συνέβη. Πρέπει να γυρίσεις σπίτι». Την επόμενη εβδομάδα έφτασαν στο Νο1.
«Ό,τι κάνεις, πρέπει να το κάνεις καλά»
Ήταν η πρώτη από πολλές επιτυχίες. Ο ίδιος θυμάται τη δεκαετία του '60 ως «υπέροχη», με κοινωνικές βραδιές με καθέναν από τους Beatles ξεχωριστά. Ο Τζορτζ Χάρισον τον πήγε στο κάστρο του, όπου υπήρχε ένα τετραόροφο ομοίωμα των Άλπεων από χαρτόμαζα στην αυλή. Εργασιομανής, ο Γκάρφανκελ έζησε κυριολεκτικά στο στούντιο, όπου ηχογράφησε 300 λήψεις για το «Bridge Over Troubled Water». «Ό,τι κάνεις, πρέπει να το κάνεις καλά», λέει. «Γιατί να μην προσπαθήσεις να είσαι ο καλύτερος στον κόσμο, έστω και για πλάκα;»
Το 1970, όμως, το ντουέτο πέρασε κρίση. Στα απομνημονεύματά του, ο Γκάρφανκελ παραδέχεται ότι ποτέ δεν συγχώρησε πλήρως τον Σάιμον, επειδή είχε κυκλοφορήσει σόλο δίσκο χωρίς αυτόν. Αντίστοιχα, ο Σάιμον έχει μιλήσει σε ντοκιμαντέρ για ένα «φροϋδικό τραύμα» σχετικά με τη φωνή του Γκάρφανκελ, θυμούμενος τα λόγια της μητέρας του: «Έχεις καλή φωνή, αλλά ο Άρθουρ έχει εξαιρετική φωνή».
Το 1967, ενώ δούλευαν στο soundtrack της ταινίας «Ο Απόφοιτος», ο σκηνοθέτης Μάικ Νίκολς έδωσε στον Γκάρφανκελ σενάριο για την ταινία «Catch-22» και τον έπεισε να αναλάβει τον ρόλο ενός υπολοχαγού. Ο Γκάρφανκελ, χωρίς καμία προηγούμενη εμπειρία ως ηθοποιός, τα κατάφερε αρκετά καλά ώστε ο Νίκολς να τον θέλει και στην επόμενη ταινία του, «Carnal Knowledge», μαζί με τον Τζακ Νίκολσον και την Κάντις Μπέργκεν.
Μετά τη διάσπαση, ο Γκάρφανκελ έγινε, αρκούντως εκπληκτικά, καθηγητής μαθηματικών σε μικρή πόλη του Κονέκτικατ, όμως παραιτήθηκε μετά από έξι μήνες παραδεχόμενος ότι δεν είχε το ταλέντο να παρακινεί μαθητές. Στο τέλος της δεκαετίας του '70, ενώ γύριζε το ψυχολογικό δράμα «Bad Timing» στη Βιέννη, η σύντροφός του, Λόρι Μπερντ, πήρε μοιραία υπερβολική δόση βάλιουμ στο διαμέρισμά του στη Νέα Υόρκη, σε ηλικία 25 ετών. Ακόμη και σήμερα, 47 χρόνια μετά, δυσκολεύεται να μιλήσει γι' αυτό. «Πρέπει να το ξαναζήσω αυτό; Ήταν η χειρότερη χρονιά μου», λέει, πριν προσθέσει: «Ήταν ήσυχη, εσωστρεφής, όμορφη. Την αγαπούσα. Μου πήρε χρόνια να το ξεπεράσω».
Για χρόνια απομακρύνθηκε από τη μουσική, κυριολεκτικά, διασχίζοντας με τα πόδια την Ιαπωνία, τις Ηνωμένες Πολιτείες και την Ευρώπη, ξεκινώντας από τη δυτική Ιρλανδία και φτάνοντας μέχρι την Αγγλία. Σε ένα περιστατικό στα βουνά των Απαλαχίων τραγούδησε σε αγελάδες, ενώ στο Ουαϊόμινγκ, όταν τον σταμάτησε αστυνομία, απήγγειλε τη Διακήρυξη της Ανεξαρτησίας. Τελικά παντρεύτηκε την Κάθριν Τσέρμακ το 1988 και επέστρεψε στη μουσική.
Σποραδικές επανασυνδέσεις με τον Σάιμον
Υπήρξαν σποραδικές επανασυνδέσεις με τον Σάιμον, με πιο διάσημη εκείνη στο Σέντραλ Παρκ της Νέας Υόρκης το 1981, μπροστά σε μισό εκατομμύριο θεατές, όμως μετά την τελευταία τους κοινή περιοδεία το 2010 σταμάτησαν να μιλούν. Το 2025 αποκάλυψε ότι είχαν δειπνήσει μαζί, αγκαλιάστηκαν, έκλαψε και έκαναν σχέδια να ξανασυναντηθούν. «Ήταν πριν από περίπου έναν χρόνο και δεν τον έχω δει έκτοτε», λέει, αν και δεν επιθυμεί να συζητήσει το ενδεχόμενο νέας κοινής περιοδείας. «Ξέρεις τι είναι πιο ενδιαφέρον; Να περπατήσω από τη δυτική Ιρλανδία μέχρι την Κωνσταντινούπολη».
Ο Γκάρφανκελ ανησυχεί για μεγάλα ζητήματα, όπως η κλιματική αλλαγή και η πολιτική κατάσταση στις ΗΠΑ. «Δεν μου αρέσει καθόλου η θέση της Αμερικής», λέει. «Σκέφτομαι σοβαρά να φύγω από τη χώρα. Είναι αλήθεια ότι ο πλανήτης θερμαίνεται, ότι τα νερά ανεβαίνουν, ότι τόσοι άνθρωποι πεινούν». Δύο μήνες πριν κλείσει τα 85 του, εξακολουθεί να ονειρεύεται να ταξιδέψει γύρω από τον κόσμο, να δει Ινδία και Κίνα, να τραγουδήσει στη Νότια Αμερική. «Δεν θέλω όμως να πάω στο διάστημα», σημειώνει.
«Ελπίζω να ακούγομαι κάπως σαν φιλόσοφος», καταλήγει. «Είμαι στοχαστής, αναγνώστης, περιπατητής, αλλά πάνω απ' όλα είμαι τραγουδιστής. Είμαι πάντα πολύ νευρικός πίσω από την αυλαία. Μετά βγαίνω, ακούω τα χειροκροτήματα και μεταμορφώνομαι από τον φόβο στην αυτοπεποίθηση».