Όπως αναφέρει η εταιρεία Martin-Baker, ένας πιλότος έχει εκτιναχθεί τέσσερις φορές, εννέα πιλότοι από τρεις φορές έκαστος και άλλοι 256 από δύο φορές.
- Η βρετανική εταιρεία Martin-Baker, που κατασκευάζει καθίσματα εκτίναξης, γιορτάζει κάθε φορά που ένα προϊόν της σώζει μια ζωή. Έχει δημιουργήσει μια άτυπη λέσχη για τους επιζώντες, έχοντας καταγράψει 7.827 διασώσεις από το 1949.
- Με την επιβεβαίωση του περιστατικού, η εταιρεία απονέμει στον επιζώντα μια ειδική μεταξωτή γραβάτα, κάρτα μέλους και πιστοποιητικό. Από το 2009, τα μέλη μπορούν να αγοράσουν και ένα αποκλειστικό, εξατομικευμένο ρολόι Bremont MBI.
- Ο υποπτέραρχος Ρον Μπαθ, χρόνια μετά την εκτίναξή του, έλαβε την προσφορά για το ρολόι, την οποία αρχικά θεώρησε απάτη. Αφού το απέκτησε, δεν το έχει φορέσει ποτέ δημόσια από φόβο μην το χάσει.
- Η ανταγωνίστρια Collins Aerospace διατηρεί τη δική της αδελφότητα, το “Grasshopper Club”, για τους πιλότους που σώζονται με τα δικά της καθίσματα. Οι επιζώντες επισκέπτονται συχνά τα εργοστάσια για να ευχαριστήσουν τους κατασκευαστές.
Ο Ρον Μπαθ πετούσε με το στρατιωτικό του RF-4 Phantom με ταχύτητα σχεδόν 1.100 χιλιομέτρων την ώρα πάνω από την έρημο της Νεβάδας, όταν ένα πουλί καρφώθηκε στο αεροσκάφος, καταστρέφοντας τον έναν κινητήρα και μέρος της πτέρυγας. Κατάφερε να προσγειωθεί στη βάση του στο Ρίνο, όμως το πρόβλημα δεν είχε λυθεί: δεν μπορούσε ούτε να κατευθύνει το αεροπλάνο ούτε να φρενάρει. Καθώς το Phantom έχανε ταχύτητα, βγήκε από τον διάδρομο και κατέληξε σε ένα χαντάκι γεμάτο βρόχινο νερό. Το μπροστινό σύστημα προσγείωσης κατέρρευσε, διαπέρασε το δάπεδο κάτω από το πιλοτήριο και έσπασε το εκρηκτικό γέμισμα του καθίσματος εκτίναξης.
«Το επόμενο που θυμάμαι είναι ότι κοιτάζω κάτω το αεροπλάνο μου, που γίνεται όλο και πιο μικρό, και εγώ απλώς εκτοξεύομαι στον ουρανό», λέει ο Μπαθ. Επτά δευτερόλεπτα αφού πέρασε μέσα από τη γυάλινη καλύπτρα, έπεσε με δύναμη στο έδαφος και έσπασε τη μέση και τον αυχένα του. Εκείνη τη μέρα, σχεδόν 40 χρόνια πριν, δεν ήξερε ότι μόλις είχε κερδίσει μια θέση σε μία από τις πιο κλειστές λέσχες του κόσμου.
Όπως ο αστικός μύθος που θέλει τον φοιτητή να παίρνει αυτόματα άριστα αν πεθάνει ο συγκάτοικός του, έτσι και γύρω από τους στρατιωτικούς πιλότους που εκτινάσσονται και ζουν για να το διηγηθούν κυκλοφορεί ένα ολόκληρο φολκλόρ. Κρατάς το κάθισμα; Σου δίνουν γραβάτα; Ρολόι; «Όλοι έχουμε ακούσει απλώς φήμες», λέει ο Τζάστιν Γκριβ, ένας από τους δύο πιλότους που έχουν εκτιναχθεί ποτέ από το αόρατο βομβαρδιστικό B-2. «Κάποτε ήταν ένας τύπος που εκτινάχθηκε και πήρε το τάδε ή το δείνα».
Τα καθίσματα έχουν σώσει 7.827 ζωές
Μια συντριβή αεροσκάφους δεν είναι συνήθως λόγος για γιορτή. Η βρετανική Martin-Baker, που κατασκευάζει καθίσματα εκτίναξης για στρατιωτικά αεροσκάφη, κάνει όμως ακριβώς αυτό. Κάθε φορά που ένα κάθισμά της σώζει μια ζωή, το ανακοινώνει στα social media και έπειτα επικοινωνεί με τον επιζώντα για να τον καλωσορίσει στη λέσχη της γραβάτας.
Σύμφωνα με τους υπολογισμούς της εταιρείας, τα καθίσματά της έχουν σώσει 7.827 ζωές από την πρώτη επιτυχημένη εκτίναξη το 1949. Όπως αναφέρει ο Στιβ Ρόμπερτς, στέλεχος της Martin-Baker, ένας πιλότος έχει εκτιναχθεί τέσσερις φορές, εννέα πιλότοι από τρεις φορές έκαστος και άλλοι 256 από δύο. Ο ρέκορντμαν των τεσσάρων εκτινάξεων ήταν αξιωματικός αναγνώρισης σε F-4 της Πολεμικής Αεροπορίας των ΗΠΑ.
Μεταξωτή γραβάτα και ρολόι 5.000 δολαρίων
Μόλις η εταιρεία ενημερωθεί για μια επιτυχημένη εκτίναξη, δίνει στον επιζώντα έναν αριθμό. Ο πιλότος ή το μέλος του πληρώματος πρέπει να επικοινωνήσει, δίνοντας την ημερομηνία και μια περιγραφή του περιστατικού.
Αν όλα επιβεβαιωθούν, η Martin-Baker στέλνει το πολύτιμο σύμβολο της ιδιότητας του μέλους από την ίδρυση της λέσχης το 1957: μια μεταξωτή μπλε σκούρα γραβάτα με κόκκινα τρίγωνα, που θυμίζουν το σήμα που βάφεται στις πλευρές των αεροσκαφών για να προειδοποιεί ότι στο πιλοτήριο υπάρχει κάθισμα εκτίναξης.
Το δώρο συνοδεύεται από κάρτα μέλους με τον μοναδικό αριθμό εκτίναξης, πιστοποιητικό, σήμα και καρφίτσα. Οι επιζώντες φορούν συχνά τις γραβάτες τους σε αεροπορικές επιδείξεις και στρατιωτικές εκδηλώσεις, σαν μια πολύ πιο cool εκδοχή του πουλόβερ φοιτητικής αδελφότητας.
Το 2009 τα προνόμια διευρύνθηκαν, όταν ο Βρετανός ωρολογοποιός Bremont σχεδίασε για τα μέλη το MBI, ένα ασημένιο ρολόι με κόκκινες λεπτομέρειες. Στο πίσω μέρος χαράζεται ο αριθμός μέλους, το όνομα ή το διακριτικό κλήσης του πιλότου και η ημερομηνία της εκτίναξης. Η γραβάτα είναι δωρεάν, το ρολόι όχι. Η λιανική του τιμή φτάνει περίπου τα 5.000 δολάρια, αλλά οι επιζώντες το αγοράζουν σε τιμή κόστους. Συχνά οι συνάδελφοι βάζουν χρήματα και το κάνουν δώρο.
Μέσα στην αδελφότητα των επιζώντων του ουρανού
Ο Μπαθ δέχτηκε το σχετικό τηλεφώνημα χρόνια μετά την εκτίναξή του, όταν ως υποπτέραρχος υπηρετούσε στο Πεντάγωνο. Στη γραμμή ήταν κάποιος με βρετανική προφορά που του πρόσφερε το ρολόι, αρκεί να έδινε έναν αριθμό πιστωτικής κάρτας για να καλυφθεί ο φόρος. «Νόμιζα ότι ήταν απάτη», λέει.
Όταν επικοινώνησε με τη Martin-Baker, του επιβεβαίωσαν ότι η προσφορά ήταν αληθινή, και έξι μήνες αργότερα έφτασε ένα δερμάτινο κουτί με το προσωποποιημένο MBI του. Δεν το έχει φορέσει ποτέ δημόσια. «Είναι υπέροχο. Θα φοβόμουν να το φορέσω», εξηγεί ο Μπαθ, που προτιμά ένα Glycine Airman των 150 δολαρίων αγορασμένο σε κατάστημα στρατιωτικής βάσης. Ένας συλλέκτης του πρόσφερε κάποτε 12.500 δολάρια για το MBI, εκείνος όμως σκοπεύει να το αφήσει στην κόρη του.
Η Collins Aerospace, άλλος κατασκευαστής καθισμάτων εκτίναξης, ίδρυσε τη δική της αδελφότητα το 1979. Τα μέλη του Grasshopper Club παίρνουν πλακέτα, σήμα, καρφίτσα και ένα αναμνηστικό νόμισμα. Τα καθίσματα της Collins έχουν σώσει 730 ανθρώπους, ανάμεσά τους αρκετούς πιλότους και μέλη πληρωμάτων F-15E Strike Eagle της αμερικανικής Πολεμικής Αεροπορίας που καταρρίφθηκαν φέτος στο Ιράν.
Η λέσχη είχε περιπέσει σε σχετική αδράνεια, όμως τα τελευταία χρόνια αναζωογονήθηκε από τον Ρομπ Μάκρος, συνταξιούχο πιλότο μαχητικών και βομβαρδιστικών, που έχει αρκετούς φίλους ζωντανούς χάρη στα καθίσματα εκτίναξης.
Ένας από αυτούς είναι ο Γκριβ, του οποίου το B-2 συνετρίβη κατά την απογείωση από το Γκουάμ το 2008. Οι πιλότοι του αόρατου βομβαρδιστικού αστειεύονταν ότι αν επιχειρούσες να εκτιναχθείς, θα εμφανιζόταν κάποιος στην οθόνη κουνώντας το δάχτυλο: «Δεν εκτινάσσεσαι από ένα αεροπλάνο των 2,2 δισεκατομμυρίων δολαρίων. Γύρνα αμέσως πίσω». Όπως ο Μπαθ, ο Γκριβ έσπασε τη μέση του όταν το αεροσκάφος τον εκτόξευσε. Και οι δύο ανάρρωσαν πλήρως και επέστρεψαν στις πτήσεις.
Τόσο η Martin-Baker όσο και η Collins φιλοξενούν τακτικά μέλη των λεσχών τους στις εγκαταστάσεις τους. Αφού αποστρατεύτηκε και πέταξε για αεροπορικές εταιρείες, ο Γκριβ επισκέφθηκε το εργοστάσιο της Collins στο Κολοράντο για να γνωρίσει όσους κατασκευάζουν τα καθίσματα και να μιλήσει για την εκτίναξή του. «Να κάνεις την ξενάγηση, να γνωρίσεις τους ανθρώπους, να πεις τις ιστορίες, ήταν πραγματικά φανταστικό», λέει.