Στην Ελλάδα, η άφιξη του Pokémon συνέπεσε με μια γενιά παιδιών που μεγάλωνε μπροστά στην τηλεόραση, ανάμεσα σε πρωινά παιδικά προγράμματα.
- Η άφιξη του Pokémon στην Ελλάδα συνέπεσε με μια γενιά που μεγάλωνε με την τηλεόραση και τα φορητά βιντεοπαιχνίδια. Το κινούμενο σχέδιο και τα παιχνίδια για το Game Boy γνώρισαν αστραπιαία επιτυχία, διευρύνοντας τη φαντασία των παιδιών.
- Η τεράστια επιτυχία του φαινομένου προκάλεσε την καχυποψία εκπαιδευτικών και γονέων. Οι ανησυχίες εστιάζονταν στον χρόνο μπροστά στην οθόνη, στο κόστος των καρτών και στην πιθανή καλλιέργεια ανταγωνιστικών ή βίαιων συμπεριφορών στα παιδιά.
- Σε αντίθεση με τις επικρίσεις, το παιχνίδι απαιτούσε αλληλεπίδραση και συνεργασία μεταξύ των παικτών για την επίτευξη του στόχου. Το Pokémon ενθάρρυνε την κοινωνικοποίηση και λειτούργησε ως μια κοινή γλώσσα που συνέδεε παιδιά παγκοσμίως.
- Το Pokémon παραμένει σήμερα το μεγαλύτερο franchise στον κόσμο, δικαιώνοντας την αντοχή του στον χρόνο. Η εκτόξευση της αξίας των συλλεκτικών καρτών προκαλεί ένα νέο κύμα συζητήσεων και προβλημάτων, όπως οι συστηματικές κλοπές σε καταστήματα.
Φέτος συμπληρώνονται τριάντα χρόνια από τη γέννηση του Pokémon, ενός φαινομένου που ξεκίνησε ως ένα... σεμνό και ταπεινό βιντεοπαιχνίδι για το ήδη γερασμένο Game Boy και εξελίχθηκε στο μεγαλύτερο διαφημιστικό franchise στον κόσμο.
Από σχολικό σε εθνικό φαινόμενο
Ο δημιουργός του, πρώην εκδότης φανζίν και μετέπειτα σχεδιαστής παιχνιδιών Satoshi Tajiri, το επινόησε ως ένα είδος κύκνειου άσματος για την Nintendo, το ανέπτυξε η εταιρεία του Game Freak και το κυκλοφόρησε αρχικά στην Ιαπωνία. Εκεί μετατράπηκε μέσα σε λίγους μήνες από σχολικό σε εθνικό φαινόμενο, χρειάστηκαν όμως δύο ολόκληρα χρόνια για να διασχίσει τον πλανήτη και να φτάσει στη Δύση, όπου έγινε εξίσου πανταχού παρόν.
Στην Ευρώπη, όπως και στην Ελλάδα, η άφιξη του Pokémon συνέπεσε με μια γενιά παιδιών που μεγάλωνε μπροστά στην τηλεόραση, ανάμεσα σε πρωινά παιδικά προγράμματα και τα πρώτα βιντεοπαιχνίδια τσέπης. Το κινούμενο σχέδιο, με το εμβληματικό σύνθημα «πιάστε τα όλα», κατέκλυσε γρήγορα τα σχολικά προαύλια, ενώ τα παιχνίδια για το Game Boy έγιναν αστραπιαία επιτυχία, με τις παγκόσμιες πωλήσεις να ξεπερνούν τα 400 εκατομμύρια αντίτυπα.
Οι παίκτες καλούνταν να εξερευνήσουν μια φανταστική περιοχή, το Κάντο, συλλέγοντας, μελετώντας και μονομαχώντας με μια τεράστια ποικιλία πλασμάτων, τα Pokémon, σε έναν κόσμο γεμάτο μυθικά ζώα, δάση και σπήλαια προς εξερεύνηση, που διεύρυνε τη φαντασία μιας ολόκληρης γενιάς.
Οι πρώτες αντιδράσεις
Η επιτυχία αυτή δεν άργησε να προκαλέσει και τις πρώτες αντιδράσεις. Όπως και σε πολλές άλλες χώρες, έτσι και στην Ελλάδα η έξαρση γύρω από το Pokémon συνάντησε τη γνώριμη καχυποψία που ακολουθεί κάθε νέο πολιτισμικό φαινόμενο που γοητεύει μαζικά τα παιδιά.
Εκπαιδευτικοί και γονείς εξέφρασαν ανησυχίες για τον χρόνο που περνούσαν τα παιδιά μπροστά στην οθόνη, για το κόστος της αγοράς παιχνιδιών και καρτών, ακόμα και για την πιθανότητα να καλλιεργεί το παιχνίδι ανταγωνιστικές ή βίαιες συμπεριφορές, μια συζήτηση που αναπαρήχθη με παρόμοιους όρους σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες εκείνη την περίοδο.
Η κυκλοφορία του παιχνιδιού τράπουλας Pokémon, στα μέσα του 1999, μετέτρεψε τα διαλείμματα σε πεδίο έντονων ανταλλαγών και μικροδιαπραγματεύσεων ανάμεσα σε μαθητές, με αποτέλεσμα αρκετά σχολεία σε διάφορες χώρες, ανάμεσά τους και ελληνικά, να προχωρήσουν σε άτυπες ή επίσημες απαγορεύσεις των καρτών εντός της σχολικής αίθουσας, προκειμένου να περιοριστούν οι εντάσεις που προκαλούσε η ανταλλαγή και η σύγκριση σπάνιων καρτών ανάμεσα στους μαθητές.
Πίσω όμως από αυτές τις ανησυχίες κρυβόταν συχνά μια πολύ πιο απλή εικόνα, παιδιά που έπαιζαν αρμονικά σε μεγάλες παρέες, ανταλλάσσοντας κάρτες και συγκρίνοντας στρατηγικές, μαθαίνοντας μέσα από το παιχνίδι να συνεργάζονται και να εμπιστεύονται τους συμπαίκτες τους.
Αυτό που έχανε συχνά η επιφανειακή κριτική ήταν η ουσία της ιδιοφυΐας του παιχνιδιού, για να «τα πιάσεις όλα» έπρεπε να αλληλεπιδράσεις με άλλους, όχι να απομονωθείς. Το Pokémon δεν ενθάρρυνε απλώς την κοινότητα ανάμεσα στα παιδιά, την απαιτούσε ως βασικό μηχανισμό του παιχνιδιού.
Ένα αθόρυβο νήμα σύνδεσης ανάμεσα σε γενιές
Για πολλά παιδιά της εποχής, το Pokémon αποτέλεσε επίσης την πρώτη τους επαφή με έναν κόσμο πέρα από τη δική τους γειτονιά, μια κοινή γλώσσα που μοιράζονταν με συνομήλικούς τους σε άλλες χώρες, ακόμα κι όταν δεν μιλούσαν την ίδια γλώσσα μεταξύ τους. Εκατομμύρια παιδιά σε όλο τον κόσμο ήξεραν τι είναι ένα Κιούμπον ή ένα Πικατσού, και αυτή η κοινή αναφορά λειτούργησε ως ένα αθόρυβο νήμα σύνδεσης ανάμεσα σε γενιές παιδιών από διαφορετικές χώρες και κουλτούρες.
Σήμερα το Pokémon παραμένει ζωντανό στη λαϊκή κουλτούρα, εξακολουθώντας ωστόσο να προκαλεί συζητήσεις, καθώς σημειώνεται παγκοσμίως κύμα κλοπών σε καταστήματα χόμπι, εξαιτίας του παράλογου πληθωρισμού στην αξία των συλλεκτικών καρτών, οι οποίες έχουν σχεδόν μετατραπεί σε δικό τους νόμισμα, με τις πιο σπάνιες να δημοπρατούνται για 16,5 εκατομμύρια δολάρια.
Παρά τις αρχικές επιφυλάξεις εκπαιδευτικών και γονέων σε δεκάδες χώρες, η αντοχή του Pokémon στον χρόνο απέδειξε πως τα παιδιά, τελικά, είχαν δίκιο εξαρχής. Σήμερα αποτελεί το μεγαλύτερο διαφημιστικό franchise στον κόσμο, με αμέτρητα παιχνίδια, ταινίες, προϊόντα, ένα νέο θεματικό πάρκο, ακόμα και σκεύη κουζίνας.