Παρότι η διανομή περιλαμβάνει ονόματα όπως ο Ματ Ντέιμον, ο Τομ Χόλαντ και η Ζεντάγια, η «Οδύσσεια» διαφημίζεται ως η «νέα ταινία του Κρίστοφερ Νόλαν».
- Ο Κρίστοφερ Νόλαν λειτουργεί ως ένα αυτόνομο franchise, με τις ταινίες του να εγγυώνται τεράστια εμπορική επιτυχία. Η έλξη του ονόματός του ξεπερνά ακόμη και την παρουσία διάσημων πρωταγωνιστών, οι οποίοι δεν αποτελούν πλέον σίγουρη επιλογή.
- Το φαινόμενο «Barbenheimer» το 2023 ανέδειξε τη δύναμη των σκηνοθετών, με τις ταινίες «Oppenheimer» του Νόλαν και «Barbie» της Γκρέτα Γκέργουιγκ να κυριαρχούν εμπορικά, προωθούμενες κυρίως μέσα από το όραμα των δημιουργών τους.
- Σκηνοθέτες όπως ο Ράιαν Κούγκλερ, ο Πολ Τόμας Άντερσον και ο Τζόρνταν Πιλ καθιερώνονται ως εμπορικά ονόματα. Προωθούν τις ταινίες τους με βάση το προσωπικό τους όραμα και τις τεχνικές τους επιλογές, όπως τα γυρίσματα σε φιλμ.
- Η κυριαρχία των ταινιών με υπερήρωες φθίνει, ενώ η επιτυχία των σκηνοθετών-δημιουργών αποδεικνύει μια νέα πραγματικότητα. Τα στούντιο επενδύουν πλέον στο όραμα των σκηνοθετών, οι οποίοι αποτελούν τους νέους αστέρες του κινηματογράφου.
Λίγο πριν βγει στις αίθουσες η νέα ταινία του Κρίστοφερ Νόλαν, σίγουρα έχετε ακούσει κάποια εκδοχή του εξής: «Βγήκε μια νέα ταινία του Νόλαν, λένε πως είναι άψογη, πάμε να τη δούμε». Παρότι η διανομή περιλαμβάνει ονόματα όπως ο Ματ Ντέιμον, η Αν Χάθαγουεϊ, ο Τομ Χόλαντ, η Ζεντάγια, η Λουπίτα Νιόνγκο και ο Ρόμπερτ Πάτινσον, έτσι ακριβώς διαφημίζεται η «Οδύσσεια»: ως η «νέα ταινία του Κρίστοφερ Νόλαν».
Καθώς οι φραντσάιζ υπερηρώων χάνουν σταδιακά την κυριαρχία τους στο ταμείο και το Χόλιγουντ ανησυχεί για την επόμενη γενιά σταρ, ένα διαφορετικό είδος αστέρα έχει αναδειχθεί: ο σκηνοθέτης.
Kανένας άλλος εν ζωή σκηνοθέτης στο επίπεδο του Νόλαν
Δεν υπάρχει σήμερα, ίσως, κανένας άλλος εν ζωή σκηνοθέτης στο επίπεδο του Νόλαν. Δεν έχει γυρίσει ταινία που να έχει εισπράξει λιγότερα από 550 εκατομμύρια δολάρια από το 2006, αν εξαιρέσουμε το «Tenet», που κυκλοφόρησε εν μέσω πανδημίας και παρ' όλα αυτά συγκέντρωσε αξιοπρεπέστατα 366 εκατομμύρια δολάρια.
Η «Οδύσσεια» έχει ήδη εισπράξει 975 εκατομμύρια δολάρια από την κυκλοφορία της στις 17 Ιουλίου, παρότι αρκετά εισιτήρια IMAX είχαν πουληθεί ήδη έναν χρόνο νωρίτερα, ενώ μεταπωλητές πουλούν εισιτήρια μέχρι και 600 δολάρια, νούμερα πρωτόγνωρα για μια ταινία με περιορισμένη προσέλευση ανηλίκων και χωρίς υπερήρωες.
Ο Νόλαν, που πρόσφατα κατατάχθηκε από το Vulture ως ο πιο ισχυρός σκηνοθέτης του Χόλιγουντ, λειτουργεί σχεδόν σαν φραντσάιζ από μόνος του. Οι ταινίες του υπόσχονται θέαμα, εντυπωσιακή δράση, σχολαστική εικόνα, εκπληκτική μουσική, ηχητική δύναμη και μεγάλες ιδέες. Και παρότι οι διανομές του είναι γεμάτες αστέρια, τα ίδια τα αστέρια δεν είναι πάντα σίγουρη επιλογή για το ταμείο.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα ο Μάθιου ΜακΚόναχι: το «Interstellar», που κυκλοφόρησε στο απόγειο της δικής του επαγγελματικής αναγέννησης, εισέπραξε 774 εκατομμύρια δολάρια, όμως ο ηθοποιός δεν έχει ξαναπλησιάσει έκτοτε τέτοιο επίπεδο επιτυχίας.
Παρόμοια, ο Ματ Ντέιμον, πρωταγωνιστής της «Οδύσσειας», είχε την τελευταία του μεγάλη εμπορική επιτυχία πάνω από μια δεκαετία πριν, με τη «Διάσωση». Έχει δουλέψει έκτοτε με υψηλούς ρυθμούς, όμως καμία ταινία δεν είχε φτάσει στα επίπεδα της «Οδύσσειας» ή της προηγούμενης συνεργασίας του με τον Νόλαν, στο «Oppenheimer».
Και μια που το αναφέραμε, ας μιλήσουμε λίγο για το «Oppenheimer», ή μάλλον για το «Barbenheimer». Τον Ιούλιο του 2023, η «Barbie» της Γκρέτα Γκέργουιγκ έκανε πρεμιέρα την ίδια μέρα με το «Oppenheimer» του Νόλαν, δημιουργώντας το φαινόμενο που έμεινε γνωστό ως «Barbenheimer». Οι τρεις προηγούμενες σκηνοθετικές δουλειές της Γκέργουιγκ («Lady Bird», «Little Women» και «Barbie») είχαν η καθεμία μεγαλύτερες εισπράξεις από την προηγούμενη, με αποκορύφωμα τα 1,4 δισεκατομμύρια δολάρια της «Barbie».
Παρότι η «Barbie» στηρίχθηκε στο πρόσωπο της πρωταγωνίστριάς της, Μάργκο Ρόμπι, η ταινία προωθήθηκε εξίσου ως ταινία της Γκέργουιγκ. Και όπως συνέβη και με τον Ντέιμον και τον ΜακΚόναχι, ούτε η Ρόμπι θεωρούνταν σίγουρο εμπορικό στοίχημα πριν από τη «Barbie», καθώς οι δύο προηγούμενες ταινίες της, «Babylon» και «Amsterdam», είχαν χαρακτηριστεί καταστροφικές αποτυχίες.
Το «Oppenheimer», ένα τρίωρο βιογραφικό δράμα, με περιορισμένη προσέλευση ανηλίκων, για τον άνθρωπο που δημιούργησε την ατομική βόμβα, εισέπραξε εξίσου εντυπωσιακά 975 εκατομμύρια δολάρια. Αντί για κάποιο καθιερωμένο αστέρι, πρωταγωνιστούσε ο Κίλιαν Μέρφι, γνωστός κυρίως από δευτερεύοντες ρόλους σε ταινίες του Νόλαν και από τη σειρά «Peaky Blinders». Η ταινία πουλήθηκε κυρίως χάρη στην έφεση του Νόλαν στο θέαμα. Και οι δύο ταινίες ήταν υποψήφιες για Όσκαρ Καλύτερης Ταινίας το 2024, με το «Oppenheimer» να παίρνει τελικά το βραβείο.
Ράιαν Κούγκλερ, Πολ Τόμας Άντερσον και Τζόρνταν Πιλ
Στην ίδια κατηγορία σκηνοθετών που εμμένουν στην αίθουσα κινηματογράφου ανήκουν και ονόματα όπως ο Ράιαν Κούγκλερ, ο Πολ Τόμας Άντερσον και ο Τζόρνταν Πιλ. Λίγα βοήθησαν τόσο πολύ στη διαφήμιση του «Sinners» όσο το προσωπικό βίντεο του Κούγκλερ, στο οποίο υπερασπιζόταν με πάθος την προβολή σε φορμά IMAX.
Το όνομά του έχει πλέον ταυτιστεί τόσο πολύ με τα γυρίσματα σε φιλμ, ώστε η ανακοίνωση της Marvel ότι το «Black Panther 3» θα γυριστεί σε μεγάλο φορμά σελιλόιντ, κάτι πρωτόγνωρο για το στούντιο, προκάλεσε ενθουσιασμό αντί για αδιαφορία. Η ταινία τελικά εισέπραξε 370 εκατομμύρια δολάρια, εντυπωσιακό επίτευγμα για μια πρωτότυπη ταινία τρόμου, τοποθετημένη στο Μισισίπι της δεκαετίας του 1930.
Αντίστοιχα, ο Πολ Τόμας Άντερσον έδωσε έμφαση στο φορμά VistaVision κατά την προώθηση του «One Battle After Another», που έγινε η πιο εμπορική ταινία της καριέρας του με 231 εκατομμύρια δολάρια, χαρίζοντάς του και το πρώτο του Όσκαρ Σκηνοθεσίας, μαζί με το βραβείο Καλύτερης Ταινίας.
Θα μπορούσαμε να συνεχίσουμε, όπως το πώς η Γκέργουιγκ έπεισε το Netflix να προβάλει το επόμενο φιλμ της, ένα reboot των «Χρονικών της Νάρνια», στους κινηματογράφους για πρωτοφανείς 48 ημέρες, ή πώς ο Τζόρνταν Πιλ οδήγησε το «Nope» στα 171 εκατομμύρια δολάρια, ή πώς το όραμα του 21χρονου Κέιν Πάρσονς για το «Backrooms» απέφερε 387 εκατομμύρια δολάρια. Η εικόνα, πάντως, είναι ξεκάθαρη.
Σε μόλις 12 ημέρες, η «Οδύσσεια» εισέπραξε 286 εκατομμύρια δολάρια μόνο στις ΗΠΑ, υπερδιπλάσιο ποσό από τις παγκόσμιες εισπράξεις της «Supergirl» και περισσότερο από ολόκληρη την πορεία των «Thunderbolts» στις αμερικανικές αίθουσες. Οι ταινίες υπερηρώων δεν έχουν εξαφανιστεί, αλλά δεν μπορούν πλέον να θεωρούνται δεδομένο ότι θα κυριαρχούν στις λίστες εισπράξεων στο τέλος κάθε χρονιάς.
Παράλληλα, εφαρμογές όπως το Letterboxd και podcast αφιερωμένα στον κινηματογράφο έχουν βοηθήσει ώστε οι σκηνοθέτες, το auteur σινεμά και η πρωτοτυπία να γίνουν πιο κεντρικό κομμάτι της κινηματογραφικής κουλτούρας του ευρύτερου κοινού.
Τα στούντιο δεν μπορούν πλέον να βασίζονται απλώς σε γνωστά διανοητικά δικαιώματα στη μεγάλη οθόνη, περιμένοντας πως το κοινό θα ανταποκριθεί αυτόματα. Η επιτυχία των Νόλαν, Γκέργουιγκ, Κούγκλερ, Πιλ και άλλων δείχνει πως χρειάζεται να επενδύσουν στους ίδιους τους δημιουργούς και στο όραμά τους, προβάλλοντας αυτό που τους ξεχωρίζει από τους συναδέλφους τους. Οι σταρ του κινηματογράφου δεν έχουν πεθάνει· απλώς δεν είναι πια ηθοποιοί.