Ο νέος ανώτατος ηγέτης του Ιράν, Μοτζτάμπα Χαμενεΐ, παραμένει ένα πρόσωπο-φάντασμα.
- Ο Μοτζτάμπα Χαμενεΐ, μετά τον θάνατο του πατέρα του και την ανάληψη της εξουσίας, παραμένει εξαφανισμένος. Ο φερόμενος σοβαρός τραυματισμός του και η απουσία του ακόμη και από την κηδεία, ενισχύουν το μυστήριο γύρω από αυτόν.
- Δυτικές υπηρεσίες πληροφοριών εξετάζουν τρία σενάρια: είτε κρύβεται σοβαρά τραυματισμένος στο Ιράν, είτε έχει διαφύγει στη Ρωσία, είτε είναι ανίκανος να ασκήσει τα καθήκοντά του, με άλλους να κυβερνούν αντ' αυτού.
- Η παρατεταμένη απουσία του προκαλεί πόλεμο προπαγάνδας με τεχνητές εικόνες και βίντεο. Οι υπηρεσίες πληροφοριών, όπως η Μοσάντ, στρέφονται σε ανθρώπινα δίκτυα για να εξακριβώσουν αν είναι ζωντανός και πού βρίσκεται.
- Ανεξάρτητα από την τύχη του, η πραγματική εξουσία στο Ιράν μετατοπίζεται στους Φρουρούς της Επανάστασης. Μια στρατιωτική διοίκηση ελέγχει πλέον τη χώρα, περιθωριοποιώντας την παραδοσιακή θρησκευτική ηγεσία.
Ο γιος του εκλιπόντος Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ και διάδοχός του στην ηγεσία της Ισλαμικής Δημοκρατίας έχει να εμφανιστεί εδώ και πέντε μήνες δημοσίως προκαλώντας έντονη φημολογία στους κύκλους των δυτικών υπηρεσιών πληροφοριών για την κατάσταση της υγείας του, αλλά και για το ποιος πραγματικά λαμβάνει τις κρίσιμες αποφάσεις στην Τεχεράνη.
Σύμφωνα με τη Daily Mail, η απουσία του 56χρονου Χαμενεΐ από δημόσιες εμφανίσεις, ακόμη και σε στιγμές μεγάλης εθνικής κρίσης, έχει δημιουργήσει ένα πρωτοφανές σκηνικό: μια χώρα που φιλοδοξεί να γίνει πυρηνική δύναμη και βρίσκεται σε εμπόλεμη κατάσταση με τις ΗΠΑ και το Ισραήλ να θεωρείται ότι κυβερνάται από έναν άνθρωπο που κανείς δεν έχει δει.
Ο διάδοχος που εξαφανίστηκε μετά την επίθεση
Ο Μοτζτάμπα Χαμενεΐ ανέλαβε την ηγεσία του Ιράν μετά τον θάνατο του πατέρα του, ο οποίος σκοτώθηκε σε αμερικανοϊσραηλινό πλήγμα στα τέλη Φεβρουαρίου στην Τεχεράνη.
Κατά τη διάρκεια της επίθεσης ο υιός Χαμενεΐ φέρεται να τραυματίστηκε σοβαρά, με πληροφορίες του Reuters να κάνουν λόγο για βαριές παραμορφωτικές κακώσεις στο πρόσωπο και σημαντικό τραυματισμό σε ένα ή και στα δύο πόδια.
Ωστόσο, μετά την ανάληψη της εξουσίας δεν πραγματοποίησε καμία δημόσια εμφάνιση. Δεν έδωσε τηλεοπτικό μήνυμα ούτε ηχογραφημένη δήλωση. Αντίθετα, κρατικός παρουσιαστής διάβασε ένα κείμενο που αποδόθηκε στον ίδιο, ενώ στην οθόνη εμφανιζόταν μια φωτογραφία του.
Ακόμη πιο εντυπωσιακή ήταν η απουσία του από την κηδεία του πατέρα του στις 4 Ιουλίου. Το καθεστώς επικαλέστηκε «λόγους ασφαλείας», ωστόσο η απουσία του ενίσχυσε τις εικασίες.
Οι τρεις θεωρίες για το πού βρίσκεται ο Μοτζτάμπα Χαμενεΐ
Σύμφωνα με το δημοσίευμα της βρετανικής εφημερίδας, τρία βασικά σενάρια έχουν κυριαρχήσει στους κύκλους πληροφοριών:
Το πρώτο υποστηρίζει ότι ο Μοτζτάμπα είναι ζωντανός και βρίσκεται κρυμμένος στο Ιράν, πιθανώς επειδή τα τραύματά του δεν του επιτρέπουν να εμφανιστεί δημόσια.
Αυτή είναι και η εκδοχή που υποστηρίζει η ιρανική ηγεσία. Ο πρόεδρος Μασούντ Πεζεσκιάν είχε δηλώσει σε βίντεο που μεταδόθηκε από κρατικά μέσα στις 21 Ιουλίου ότι «το επίπεδο επικοινωνίας με τον αγαπητό μας Ανώτατο Ηγέτη αυξάνεται καθημερινά και πρέπει να αυξηθεί, ώστε να μπορέσουμε να λύσουμε τα προβλήματά μας με την καθοδήγησή του».
Ωστόσο, πηγές δυτικών υπηρεσιών πληροφοριών εμφανίζονται επιφυλακτικές.
Ένας πρώην αξιωματούχος της Μοσάντ, ο οποίος συνεργάζεται σήμερα με το Jerusalem Centre for Security and Foreign Affairs (JCFA), δήλωσε στη Daily Mail ότι «είναι εξαιρετικά αμφίβολο αν ο Μοτζτάμπα Χαμενεΐ είναι σήμερα ζωντανός ή, τουλάχιστον, αν λειτουργεί σε πλήρη επιχειρησιακή κατάσταση. Η απουσία του από την κηδεία του πατέρα του είναι χαρακτηριστική. Η μη παρουσία του δείχνει περισσότερο ανικανότητα παρά απλή προφύλαξη ασφαλείαςς».
Το δεύτερο σενάριο θέλει τον νέο ηγέτη να έχει διαφύγει στη Ρωσία. Η Daily Mail το χαρακτηρίζει λιγότερο πιθανό, σημειώνοντας ότι η ιρανική ηγεσία δεν έχει ιστορικό εγκατάλειψης της χώρας σε κρίσιμες στιγμές.
Το τρίτο σενάριο, που θεωρείται από ορισμένες πηγές το πιθανότερο, είναι ότι ο Μοτζταμπά ζει, αλλά δεν είναι σε θέση να ασκήσει κανονικά τα καθήκοντά του.
Σύμφωνα με το σαουδαραβικό δίκτυο Al-Hadath, οι δηλώσεις που φέρουν το όνομά του μπορεί να συντάσσονται από τον διοικητή των Φρουρών της Επανάστασης, Αχμάντ Βαχίντι, και άλλα στελέχη του μηχανισμού ασφαλείας.
«Ο χάρτινος ηγέτης» και ο πόλεμος των fake εικόνων
Η μακρά απουσία του έχει οδηγήσει ακόμη και στη δημιουργία ενός νέου παρατσουκλιού στα κοινωνικά δίκτυα: «Ο χάρτινος ηγέτης».
Αφορμή αποτέλεσαν φήμες ότι σε φιλοκυβερνητική συγκέντρωση χρησιμοποιήθηκε ομοίωμα σε φυσικό μέγεθος, ενώ στη συνέχεια κυκλοφόρησαν σατιρικά βίντεο Τεχνητής Νοημοσύνης που παρουσίαζαν έναν «χάρτινο» Μοτζτάμπα Χαμενεΐ σε διεθνείς συναντήσεις.
Η αντίδραση του καθεστώτος, σύμφωνα με τη Daily Mail, ήταν να δημοσιεύσει βίντεο που φέρονται να δημιουργήθηκαν με Τεχνητή Νοημοσύνη και παρουσίαζαν τον νέο ηγέτη να μιλά ή να εμφανίζεται δίπλα στον πατέρα του και στον δολοφονημένο διοικητή των Φρουρών της Επανάστασης, Κασέμ Σουλεϊμανί.
Αυτό, ωστόσο, δημιούργησε το αντίθετο αποτέλεσμα, καθώς πολλοί Ιρανοί διερωτήθηκαν γιατί χρειάζονται τεχνητές εικόνες αν υπάρχουν πραγματικές.
Η Μοσάντ αναζητά απαντήσεις μέσω ανθρώπινων δικτύων
Καθώς η τεχνολογία δεν φαίνεται να δίνει απαντήσεις, οι υπηρεσίες πληροφοριών στρέφονται στις κλασικές μεθόδους συλλογής πληροφοριών, γνωστές ως «Humint» (Human Intelligence) - ανθρώπινη πληροφόρηση.
«Έχει λογική ο Μοτζτάμπα να έχει εξαφανιστεί εντελώς. Δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι η Μοσάντ είχε καταφέρει να παραβιάσει κάμερες κυκλοφορίας στην Τεχεράνη για να παρακολουθήσει τις κινήσεις των φρουρών του πατέρα του. Αυτή τη στιγμή, η τεχνολογία δεν αρκεί. Είναι ώρα να επιστρέψουν στις παλιές μεθόδους», δήλωσε στην Daily Mail πηγή δυτικής υπηρεσίας ασφάλειας.
Σύμφωνα με την ίδια πηγή, οι ισραηλινές υπηρεσίες βασίζονται στα δίκτυα πρακτόρων που διαθέτουν στο Ιράν.
«Το σχέδιο είναι να χρησιμοποιήσουμε τις πηγές που έχουμε μέσα στη χώρα - και έχουμε πολλές. Μπορούμε να δωροδοκήσουμε ανθρώπους, να παρακολουθήσουμε επικοινωνίες υψηλόβαθμων στελεχών, ακόμη και να διεισδύσουμε σε κρατικές υποδομές. Προς το παρόν ο στόχος δεν είναι να τον σκοτώσουμε. Θέλουμε πρώτα να ξέρουμε αν είναι ζωντανός», ανέφερε.
Η πραγματική εξουσία περνά στους Φρουρούς της Επανάστασης
Πέρα από το μυστήριο γύρω από τον Μοτζτάμπα Χαμενεΐ, το μεγαλύτερο ερώτημα αφορά στο ποιος ελέγχει πραγματικά σήμερα το Ιράν.
Οι Φρουροί της Επανάστασης δεν αποτελούν μόνο στρατιωτική δύναμη. Έχουν ισχυρή παρουσία στην οικονομία, στις κατασκευές, στην ενέργεια, στις τηλεπικοινωνίες και στη λειτουργία του κράτους.
«Η ισορροπία ισχύος στην Τεχεράνη έχει ουσιαστικά μετατοπιστεί. Το πραγματικό κέντρο βάρους είναι πλέον μια στρατιωτική διοίκηση γύρω από τον Βαχίντι, την ηγεσία των Φρουρών της Επανάστασης και άλλα στελέχη του μηχανισμού ασφαλείας. Οι κληρικοί έχουν σταδιακά περιθωριοποιηθεί. Οι Φρουροί προσποιούνται ότι λαμβάνουν εντολές από τον Μοτζταμπά για να διατηρήσουν την εικόνα συνέχειας, αλλά στην πραγματικότητα αυτοί διοικούν», δήλωσε πρώην αξιωματούχος της Μοσάντ.
Η δημοσιογράφος του Iran International, Νεγκάρ Μοτζαχεντί, επισημαίνει ότι το ιρανικό καθεστώς παραμένει βαθιά διχασμένο.
«Κάποτε μιλούσαμε για τη σύγκρουση μεταξύ σκληροπυρηνικών και πιο μετριοπαθών. Πλέον δεν υπάρχουν μεταρρυθμιστές. Η μάχη θα είναι: σκληροπυρηνικοί εναντίον σκληροπυρηνικών», ανέφερε.
Το Ιράν αλλάζει εποχή
Είτε ο Μοτζτάμπα Χαμενεΐ βρίσκεται εν ζωή είτε όχι, η κρίση φαίνεται να αποκαλύπτει μια βαθύτερη αλλαγή στο εσωτερικό του Ιράν: την ενίσχυση του ρόλου των Φρουρών της Επανάστασης εις βάρος της παραδοσιακής θρησκευτικής ηγεσίας.
Όπως σημειώνει η Νεγκάρ Μοτζαχεντί, «το γεγονός ότι ο κόσμος δεν ενδιαφέρεται πλέον αν ο Μοτζτάμπα είναι ζωντανός ή νεκρός δείχνει κάτι βαθύτερο. Για πολλούς Ιρανούς αποτελεί απλώς ένα πικρό αστείο».
Και όπως λέει ένας Ιρανός πολίτης που μίλησε στην Daily Mail με το ψευδώνυμο «Ρεζά»: «Τι διαφορά έχει για εμάς αν είναι ομοφυλόφιλος ή όχι, αν είναι ζωντανός ή νεκρός; Το καθεστώς θα συνεχίσει να μας τιμωρεί κάθε μέρα. Είτε είναι αυτός είτε κάποιος άλλος κληρικός είτε οι Φρουροί. Για εμάς είναι το ίδιο».
Η αναζήτηση του «αόρατου ηγέτη» συνεχίζεται, όμως το μεγαλύτερο μυστήριο ίσως δεν είναι πού βρίσκεται ο Μοτζτάμπα Χαμενεΐ, αλλά ποιος κυβερνά πραγματικά το Ιράν σήμερα.