Διοικητικά έγγραφα, εμπορικές συμφωνίες και διπλωματικές επιστολές στη Μεσόγειο έρχονται στο φως για πρώτη φορα μέσα από ένα αρχείο-θησαυρό στο ΜΙΕΤ - Σχολιάζει στο iefimerida ο προϊστάμενος του Ιστορικού και Παλαιογραφικού Αρχείου του ΜΙΕΤ, Σταύρος Γριμάνης
Μάλτα, 16ος αιώνας. Ένα πολύχρωμο μωσαϊκό ανταλλαγών όπου τίποτα δεν μένει στάσιμο. Ένα νησί τόσο μικρό σε μέγεθος, αλλά τεράστιο ως κόμβος. Ως σταυροδρόμι στη Μεσόγειο για τις θρησκείες, για το εμπόριο ή ακόμα και για μια αλλαγή στην εξουσία.
Από αυτή την πτυχή ξετυλίγει, σήμερα, 30 Ιουνίου το Ιστορικό και Παλαιογραφικό Αρχείο (ΙΠΑ) του Μορφωτικού Ιδρύματος Εθνικής Τραπέζης (ΜΙΕΤ) υπό τον τίτλο: «Αρχεία της Μάλτας και Μεσογειακά Δίκτυα: Ελληνική κινητικότητα, θαλάσσιες ανταλλαγές και διαπεριφερειακές διασυνδέσεις (16ος–19ος αιώνες)».
Κύριος στόχος είναι η ανάδειξη των πρωτογενών πηγών ως θεμελιώδους εργαλείου για τη βαθύτερη κατανόηση της ιστορίας της Μεσογείου, ενισχύοντας την επιστημονική έρευνα, των Ερευνητικών Εργαστηρίων «Λίνος Πολίτης».
Μάλτα: Ένα συναρπαστικό ταξίδι στην Ιστορία με πηγές που αποκαλύπτουν εμπορικές και ναυτιλιακές συμφωνίες στο σταυροδρόμι της Μεσογείου
Το φετινό Εργαστήριο στρέφει το ενδιαφέρον του στα εξαιρετικά πλούσια αρχεία και χειρόγραφα της Μάλτας που αποτελούν ένα προνομιακό πεδίο για τη μελέτη της ιστορίας της ευρύτερης περιοχής.
«Πιστεύουμε ότι η ιστορική έρευνα ξεκινά από τις πρωτογενείς πηγές», λέει στο iefimerida ο Σταύρος Γριμάνης, προϊστάμενος του Ιστορικού και Παλαιογραφικού Αρχείου του ΜΙΕΤ.
«Εκεί βρίσκονται οι πληροφορίες που μπορούν να επιβεβαιώσουν ή να αναθεωρήσουν όσα γνωρίζουμε, να φωτίσουν άγνωστες πτυχές του παρελθόντος και να οδηγήσουν σε νέες ερμηνείες. Για τον λόγο αυτό, κάθε χρόνο επιλέγουμε μια θεματική που μας επιτρέπει να αναδείξουμε ποικίλες επιστημονικές θεματικές ή και σημαντικά αρχειακά σύνολα και να φέρουμε σε διάλογο ερευνητές διαφορετικών ειδικοτήτων», εξηγεί.
Στην ουσία, πρόκειται για ένα εργαστήριο διεθνούς ενδιαφέροντος που θα μας ταξιδέψει από τη Μάλτα των Ιωαννιτών Ιπποτών και τα κουρσάρικα δικαστήρια έως τα εμπορικά δίκτυα της εποχής των επαναστάσεων.
Συνδυάζοντας αρχειακές και ιστορικές προσεγγίσεις, οι εισηγητές θα διερευνήσουν τα ζητήματα κινητικότητας, ναυτικής δραστηριότητας, νομικών πρακτικών και εμπορικών ανταλλαγών στη Μεσόγειο καλύπτοντας μια μακρά περίοδο από τον 16ο έως τις αρχές του 19ου αιώνα.
Στ. Γριμάνης στο iefimerida: «Τα αρχεία διασώζουν πολύτιμες μαρτυρίες για τη ναυσιπλοΐα, το εμπόριο, τις μετακινήσεις πληθυσμών»
Η εκδήλωση έχει στόχο να αναδείξει τη Μάλτα όχι ως ένα απομονωμένο νησί, αλλά ως έναν κομβικό χώρο της Μεσογείου.
«Επειδή υπήρξε η έδρα του Τάγματος των Ιωαννιτών μετά την αποχώρησή του από τη Ρόδο, τα αρχεία της διασώζουν πολύτιμες μαρτυρίες για τη ναυσιπλοΐα, το εμπόριο, τις μετακινήσεις πληθυσμών και τις πολιτισμικές επαφές από τον 16ο έως τον 19ο αιώνα», περιγράφει, αναφερόμενος σε πολλές πηγές που αφορούν την παρουσία και τη δραστηριότητα των Ελληνορθόδοξων πληθυσμών.
«Αυτό είναι, κατά τη γνώμη μου, και το σημαντικότερο μήνυμα του εργαστηρίου: ότι η ιστορία της Μεσογείου δεν μπορεί να κατανοηθεί μέσα από στενά εθνικά σχήματα. Οι αρχειακές πηγές αποκαλύπτουν έναν κόσμο διαρκών επαφών, μετακινήσεων και ανταλλαγών. Και μόνο μέσα από τη συστηματική μελέτη αυτών των πηγών μπορούμε να συνθέσουμε μια πιο ολοκληρωμένη και ουσιαστική εικόνα του παρελθόντος», τονίζει ο Στ. Γριμάνης.
Οι ομιλητές και οι εισηγήσεις της ειδικής εκδήλωσης που κάνουν ένα εντυπωσιακό flash back στην Ιστορία
Τα ερευνητικά εργαστήρια «Λίνος Πολίτης» του ΜΙΕΤ πραγματοποιούνται από το 2023 και αποτελούν έναν θεσμό που υπηρετεί έναν πολύ συγκεκριμένο σκοπό: να αναδείξει τη σημασία της έρευνας στις πρωτογενείς πηγές.
Όπως εξηγεί ο Στ. Γριμάνης, είναι αφιερωμένα στη μνήμη του μεγάλου φιλολόγου και ακαδημαϊκού Λίνου Πολίτη, ο οποίος είχε το όραμα να δημιουργηθεί, στο πλαίσιο του Μορφωτικού Ιδρύματος Εθνικής Τραπέζης, ένα Αρχείο που δεν θα λειτουργούσε μόνο ως χώρος διαφύλαξης τεκμηρίων, αλλά και ως κέντρο έρευνας και καλλιέργειας επιστημών όπως η παλαιογραφία, η διπλωματική, η κωδικολογία και γενικότερα οι επιστήμες της γραφής και του βιβλίου.
«Αυτό το όραμα προσπαθούμε να υπηρετήσουμε μέσα από τα εργαστήρια», υπογραμμίζει ο υπεύθυνος του ΜΙΕΤ.
Στη σημερινή εκδήλωση, εκτός από τον Σταύρο Γριμάνη, προϊστάμενο του ΙΠΑ-ΜΙΕΤ, μιλούν ο Δρ Γιάννης Στογιαννίδης, Αναπληρωτής Καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Δυτικής Αττικής, η Δρ Valeria Vanesio, Λέκτορας στο Πανεπιστήμιο της Μάλτας, ο Καθηγητής Charles J. Farrugia, Γενικός Αρχειονόμος της Μάλτας, και η Δρ Δέσποινα Βλάμη, Διευθύντρια Ερευνών στο Κέντρο Ερεύνης Μεσαιωνικού και Νεωτέρου Ελληνισμού της Ακαδημίας Αθηνών.
Εμπόριο, ναυτιλία και διαχείριση κινδύνου
Πρόκειται για εισηγήσεις που καλύπτουν τις ελληνομαλτέζικες σχέσεις υπό το Τάγμα του Αγίου Ιωάννη, την ελληνική παρουσία στα αρχεία του Tribunal Armamentorum και τα μαλτέζικα εμπορικά δίκτυα των αδελφών Μπουντούρη κατά την εποχή των επαναστάσεων.
Μεγάλο ενδιαφέρον παρουσιάζει η σωζόμενη αλληλογραφία με τις οικονομικές συναλλαγές με ευρωπαϊκούς εμπορικούς οίκους, καθώς και τη μεταφορά χρημάτων μέσω των μαλτέζικων τραπεζικών δικτύων και τη χρήση πολύτιμων αγαθών πολυτελείας ως μέσο διαφύλαξης κεφαλαίου σε συνθήκες οικονομικής κρίσης.