Τα έργα με θέμα το χώμα ξερεις πώς έγιναν; με ρωτάει ο Γιώργος Ρόρρης ξεκινώντας μία απίθανη ιστορία για την δημιουργία και έμπνευση στους πίνακές του.
- Ο Γιώργος Ρόρρης μιλά στο iefimerida για τον δάσκαλό του Παναγιώτη Τέτση, με αφορμή κοινή έκθεση στην Πινακοθήκη Αβέρωφ. Αδυνατώντας να αποδώσει το Μέτσοβο, παλαιότερα, για μια έκθεση, ζήτησε να του στείλουν χώμα και πέτρες. Αυτά τα υλικά έγιναν η αφορμή για μια σειρά έργων σωματικής έκφρασης, φτιαγμένα με τα χέρια
- Μέσω του δασκάλου του, Παναγιώτη Τέτση, έμαθε να αγαπά την ίδια τη ζωγραφική πράξη. Υιοθέτησε την αρχή ότι ο τρόπος έκφρασης είναι σημαντικότερος από το ίδιο το θέμα, μια φιλοσοφία που πηγάζει από την αφηρημένη τέχνη
- Οι χρωματικές παλέτες των δύο καλλιτεχνών διαμορφώθηκαν από τους τόπους καταγωγής τους. Η γκάμα του Ρόρρη αντανακλά τα καφεκόκκινα χώματα του χωριού του, ενώ του Τέτση το γαλάζιο της θάλασσας και τους βράχους της Ύδρας
- Ο Ρόρρης δεν αντέγραψε το ύφος του Τέτση, αλλά κράτησε την ουσία, τον ενθουσιασμό για δημιουργία. Αυτή η παρακαταθήκη του δίνει την πίστη και τη χαρά να πηγαίνει καθημερινά στο ατελιέ του, προσμένοντας την καλλιτεχνική έκπληξη.
Είναι λίγες ώρες πριν τα εγκαίνια της νέας εκθεσης του σημαντικού ζωγράφου Γιώργου Ρόρρη, στην Πινακοθήκη Αβέρωφ, εκεί όπου τα έργα του «συνομιλούν» με αυτά του δάσκαλου και καθοδηγητή του, του σπουδαίου Παναγιώτη Τέτση.
«Από φως κι από χώμα»
Πρόκειται για μια ιδιαίτερη εικαστική συνάντηση δύο ζωγράφων με διαφορετικές αφετηρίες και εκφραστικές αναζητήσεις οι οποίοι συνομιλούν στην έκθεση μέσα από δύο διαφορετικές αλλά συμπληρωματικές προσεγγίσεις και συναντώνται στη βαθιά προσήλωσή τους στη ζωγραφική, στην παρατήρηση και στην αναζήτηση της αλήθειας του έργου.
Περπατάμε στο Μετσοβο και θυμάται την πρώτη επαφή του με το τοπίο στα έργα του. «Επρεπε να λάβω μέρος σε μία έκθεση το 2019 που είχε να κάνει με το Μέτσοβο, δηλαδή επρεπε το θέμα μας να είναι το Μέτσοβο και προσωπικώς δεν είχα τρόπο να το αποδώσω. Δεν ήξερα τι έργο να φτιάξω. Δεν είμαι από εδώ και με πήρε τηλέφωνο ο Σωτήρης Ιωάννου, ο διευθύνων σύμβουλος της εταιρείας Κατώγι Αβέρωφ και μου λέει τι θα γίνει, πού είναι το έργο; Ήταν βραδάκι, του λέω μπορείς να μου στείλεις κάτι που θέλω, πέντε τσουβάλια χώμα, χώμα και καμιά δεκαριά πέτρες, όλα από το Μέτσοβο, μπορείας; Μου λέει μπορώ. Και με αφορμή αυτό… εγινε το πρώτο έργο που λέγεται «χώμα και πέτρες από το Μέτσοβο».
Ήταν ένα έργο το οποίο το προσωπικό στο χάρηκα πολύ στην κατασκευή του. Και θα έλεγα ότι είναι ένα έργο που γίνεται καθαρά σωματικής εκφράσης με την έννοια ότι δεν είναι ένα έργο στο οποίο χρειάστηκε πολύ η διανοητική συνδρομή εκ μέρους μου. Προέκυψε βλέποντας μπροστά μου, είχα δύο μεγάλες ξύλινες επιφάνειες, σαν τραπέζια, τα οποία τα ένωσα και δημιουργήθηκε ένα μεγάλο επίπεδο δύο μέτρα. Άπλωσα το χώμα επάνω και το έκανα λίγο ανώμαλο να κάνει βουναλάκια να κάνει λακκούβες, άπλωσα και τις πέτρες και τελείωσε. Αυτό το είχα δύο χρόνια στο εργαστήριο και δαι δούλεψα όλα αυτά τα έργα με αφορμή αυτό, ούτε με πινέλα ούτε τίποτα, έχει γίνει καθαρά κατά τον τρόπο του Τζάκσον Πόλοκ, έχει γίνει με τα χέρια. Εγώ αγαπώ τον Τζάκσον Πόλοκ» λέει ο Γιώργος Ρόρρης στο iefimerida.
Ο Γιώργος Ρόρρης για τον δάσκαλό του Παναγιώτη Τέτση
Ο μαθητής και ο δάσκαλος, οι διαφορετικές διαδρομές και οι κοινές αναζητήσεις τους συναντώνται στο Μέτσοβο. Η Πινακοθήκη Ε. Αβέρωφ παρουσιάζει μέχρι και τον Ιανουάριο μια σημαντική έκθεση αφιερωμένη στο έργο δύο κορυφαίων δημιουργών της σύγχρονης ελληνικής ζωγραφικής, του Παναγιώτη Τέτση (1925-2016) και του Γιώργου Ρόρρη (1963).
Το φως και το χώμα, δύο στοιχεία της ζωής, αποτελούν και τα συστατικά της ζωγραφικής των δύο καλλιτεχνών. Ο Τέτσης, σε όλη τη διαδρομή του, μελέτησε το φως και επιχείρησε να το αποδώσει μέσα από το χρώμα, αναδεικνύοντας τη δομή, τη γεωμετρία και τη σταθερότητα του κόσμου που ζωγράφιζε. Ο Ρόρρης, πιο κοντά στην πρώτη ύλη και στις γήινες αποχρώσεις, χρησιμοποιεί το φως για να αναδείξει τη σωματικότητα, τον εσωτερικό κόσμο και την υπαρξιακή διάσταση των μορφών του.
Με διαφορά περίπου σαράντα χρόνων, οι δύο ζωγράφοι ήρθαν αντιμέτωποι με κοινούς θεματικούς και εικαστικούς προβληματισμούς, τους οποίους αντιμετώπισαν με διαφορετικό ή ίσως και κοινό τρόπο.
«Το σημαίνων είναι σημαντικότερο από το σημαινόμενο»
«Μ' αρέσει πάρα πολύ η ζωγραφική και αυτό που λέω είναι ότι μέσω του Τέτση εγώ έμαθα να ζωγραφίζω αγαπώντας καθαρά την ζωγραφική πράξη αυτή καθαυτή σαν σημαίνον πριν γίνει σημαινόμενο» αποκαλύπτει ο Γιώργος Ρόρρης.
«Ο Τέτσης σπούδασε στο Παρίσι κυρίως και θα έλεγα ότι επειδή σπούδασα και εγώ στο Παρίσι ξέρω ότι εκεί διαμορφώθηκε πλήρως την εποχή που η αφηρημένη τέχνη ήταν στις δόξες της ήταν η lingua franca που δεν μπορούσε να μιλήσει διαφορετικά. Αν δείτε τα έργα του που ζωγράφισε δεν προσδοκούσε να μπουν σε μια γκαλερί και να πουληθούν εκεί. Ήτανε απόλυτη έκφραση, αφηρημένη τέχνη. Έτσι ο ίδιος γαλουχήθηκε με τα νοήματα της αφηρημένης τέχνης. Όπου σημαίνει η τέχνη για την τέχνη, ότι το σημαίνων είναι σημαντικότερο από το σημαινόμενο.
Ο τρόπος που δείχνεις τα πράγματα είναι σημαντικότερος από το υλικό με το οποίο δείχνεις τα πράγματα. Αυτό μάς το μεταλαμπάδευσε. Δεν το πέρασε με το σφυρί. Δεν το πέρασε εκκωφαντικά. Δεν το πέρασε με τη βία ο Τέτσης, το πέρασε με την παρατήρηση, την παρότρυνση, την παραίνεση» λέει για τον δάσκαλό του.
«Το γαλάζιο του Τέτση και οι αποχρώσεις του καφέ του Ρόρρη»
«Οφείλω να ομολογήσω ότι η χρωματική γκάμα η δική μου διαμορφώθηκε λίγο από το από τη γεωλογική σύνθεση του χωριού που μεγάλωσα το οποίο είναι έτσι ορεινό και του οποίου τα χώματα κατά κάποιον τρόπο μοιάζουν λίγο είναι καφέ, κοκκινωπά, καφέ σπασμένα.
Αντιθέτως ο Τέτσης μεγαλωμένος στην Υδρα δεν μπόρεσε να δραπετεύσει και από την παρουσία του ψυχρού του γαλάζιου της θάλασσας του και του ζεστού του βράχου όπως τον φωτίζει ο ήλιος αυτό το πορτοκαλί-γαλάζιο είναι πολύ χαρακτηριστικό».
«Ο Τέτσης προσέδιδε μεγαλείο στα πράγματα»
«Εγώ κατάλαβα πολύ νωρίς ότι η ζωγραφική του Τέτση δεν μπορούσε να αντιγραφεί, δεν θα μπορούσες να γίνεις ένα είδος μιμητή δεν μπορούσες να δείξεις ότι είσαι μαθητής του για να τον τιμήσεις κάνοντας έργα που θα μοιάζουν με τα δικά του, δεν μπορούσες γιατί δεν ήσουν αυτό. Ο Τέτσης προσέδιδε μεγαλείο στα πράγματα.
Ωστόσο για τα δικά μου έργα δεν μπορώ να μιλήσω οφείλω να σας πω ότι έχω ένα αίσθημα συνεχές, το οποίο δεν με καταλείπει, ότι θα μπορούσα να τα έχω κάνει καλύτερα πάντα υπάρχει αυτό και γι' αυτό το λόγο με το που θα τελειώσω έναν πίνακα θα ξεκινήσω αμέσως κάτι άλλο».
Στέκεται δίπλα στην αυτοπροσωπία του και σχολιάζουμε το γεγονός οτι πολλά από τα έργα του καλύπτουν μεγάλες επιφάνειες. «Παρότι φαίνεται ότι είναι ίσως πιο εύκολο να ζωγραφίσεις μια μεγάλη επιφάνεια είναι πάρα πολύ δύσκολο και με βοήθησε και σε αυτό ο Τέτσης» λέει ο Ρόρρης.
«Παίζει ρόλο και η εποχή και μια αυτοπεποίθηση που έχεις σαν πολίτης. Εκτιμώ πάρα πολύ τους ζωγράφους στο παρελθόν που εκφραστήκανε με ένταση και μας δώσαν σημαντικά έργα στο μικρό μέγεθος. Σημαντικό είναι και το εργαστήριο, σε έν αμεγαλο ψηλοτάβανο χώρο, έχεις την άνεση να δημιουργήσεις και αυτό κάνω, πάντα όρθιος, εξού και η έντονη αίσθηση της προοπτικής στα έργα».
«Χρωστάω τον ενθουσιασμό μου για δημιουργία στον Τέτση»
«Εγώ κρατάω δύο πράγματα από τον Τέτση, πρώτον έναν πολύ ζεστό φιλικό άνθρωπο στο σπίτι του ένιωθα πιο ελεύθερος και από το δικό μου σπίτι και δεύτερον χρωστάω του χρωστάω ότι με εισήγαγε στη ζωγραφική και με μπόλιασε με έναν τρόπο ενθουσιασμού.
Αυτό συνέτεινε ώστε εγώ να αποκτήσω πίστη και ενθουσιασμό για αυτό που κάνω, να ξυπνώ το πρωί για να πάρω το λεωφορείο να πάω στο ατελιέ μου και να χαίρομαι που πάω. Να ξυπνώ το πρωί και να σκέφτομαι πως σήμερα ίσως η έκπληξη που περιμένω να με επισκεφθεί, γιατί μέσω της έκπληξης θα γίνει αυτό που προσδοκούμε».
Πινακοθήκη Ε. Αβέρωφ στο Μέτσοβο
Π. Τέτσης – Γ. Ρόρρης. Από Φως κι από Χώμα
Η έκθεση πλαισιώνεται από δίγλωσσο (ελληνικά-αγγλικά) κατάλογο με έγχρωμες αναπαραγωγές των έργων των δύο καλλιτεχνών, κείμενο της επιμελήτριας, κείμενο του Γιώργου Ρόρρη για τον Παναγιώτη Τέτση, καθώς και εισαγωγικό κείμενο του Παναγιώτη Τέτση στον κατάλογο της πρώτης ατομικής έκθεσης του Ρόρρη, το 1988. Ο κατάλογος περιλαμβάνει επίσης χρονολόγια των δύο καλλιτεχνών.
- ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΕΚΘΕΣΗΣ: Έφη Αγαθονίκου
- ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΟΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ: Σόνια Χαραλαμπίδου-Διβάνη, Ειρήνη Χαραλαμπίδου
- ΔΙΑΡΚΕΙΑ ΕΚΘΕΣΗΣ: Εως 18 Ιανουαρίου 2027
- ΩΡΕΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ: 10.00 – 16.00, καθημερινά εκτός Τρίτης