Αναπάντητο παραμένει το ερώτημα για το αν ο καταδικασμένος για εγκληματική οργάνωση Ηλίας Κασιδιάρης μπορεί να επιστρέψει στην πολιτική σκηνή, αν ο νόμος το επιτρέπει και ποιος θα το διασαφηνίσει.
- Μετά την αποφυλάκισή του, ο Ηλίας Κασιδιάρης, μέσω της συνηγόρου του, προανήγγειλε συνέντευξη Τύπου για τα πολιτικά του σχέδια. Οι πληροφορίες κάνουν λόγο για την ίδρυση νέου κόμματος με την ονομασία «Συμμαχία Ελλήνων».
- Η εκλογική νομοθεσία του 2023 απαγορεύει τη συμμετοχή του σε εκλογές, ως πραγματικού ή δηλωμένου ηγέτη κόμματος, μέχρι τον Οκτώβριο του 2033. Το κώλυμα συνδέεται με τη διάρκεια της 13ετούς ποινής και όχι με την αποφυλάκιση.
- Συνταγματολόγοι συμφωνούν πως το ισχύον νομικό πλαίσιο είναι επαρκές και δεν χρειάζεται αλλαγές. Η τελική απόφαση για μια πιθανή μελλοντική υποψηφιότητα ανήκει αποκλειστικά στην κρίση του Αρείου Πάγου.
Ο ίδιος, έχει προαναγγείλει την επιστροφή του στην πολιτική και τη συμμετοχή του στις επόμενες εκλογές, με τις πληροφορίες να αναφέρουν ότι η «Συμμαχία Ελλήνων» θα είναι το όνομα του κόμματος.
Η κυβέρνηση παραπέμπει στο ισχύον θεσμικό πλαίσιο, το οποίο προβλέπει περιορισμούς για συμμετοχή σε εκλογές κομμάτων όταν στην ηγεσία τους βρίσκεται, πραγματικά ή υποκρυπτόμενα, πρόσωπο που έχει καταδικαστεί για συμμετοχή σε εγκληματική οργάνωση.
Σε κάθε περίπτωση, την τελική κρίση για τη συμμετοχή των κομματικών σχηματισμών στις εκλογές έχει το αρμόδιο τμήμα του Αρείου Πάγου.
Εκλογικό «μπλόκο» έως το 2033
Σύμφωνα με συνταγματολόγους, η αποφυλάκιση Κασιδιάρη δεν σημαίνει ότι αίρονται οι περιορισμοί που συνδέονται με την εκλογική του συμμετοχή.
Συγκεκριμένα, η διάρκεια της ποινής που εξέτισε είναι διαφορετικό ζήτημα από τη χρονική διάρκεια των εκλογικών συνεπειών που προβλέπει ο νόμος.
Με βάση τη σχετική ερμηνεία, ο περιορισμός για συμμετοχή σε εκλογικό συνδυασμό ή για ανάληψη πραγματικής ή τυπικής ηγεσίας κόμματος παραμένει σε ισχύ έως τον Οκτώβριο του 2033.
Επομένως, η αποφυλάκιση δεν μεταβάλλει από μόνη της το συγκεκριμένο χρονικό όριο.
Έτσι, η συμμετοχή του σε κόμμα ως υποψήφιου ή ως μέλους της ηγεσίας του, με βάση το ισχύον πλαίσιο, παραμένει αποκλεισμένη μέχρι τότε.
Η «ανεξάρτητη υποψηφιότητα» και η πιθανότητα να «κατέβει» μέσω άλλου προσώπου
Με διαφορετικό τρόπο αντιμετωπίζεται η περίπτωση να επιχειρήσει να κατέλθει στις εκλογές ως μεμονωμένος ανεξάρτητος υποψήφιος. Συνταγματολόγοι έχουν επισημάνει ότι το ισχύον πλαίσιο δεν απαγορεύει την υποψηφιότητα ανεξάρτητου υποψηφίου σε συγκεκριμένη εκλογική περιφέρεια.
Ωστόσο, στην περίπτωση αυτή υπάρχει ένα σημαντικό εκλογικό εμπόδιο. Για την εκλογή μεμονωμένου υποψηφίου απαιτείται αριθμός ψήφων που αντιστοιχεί στο 3% των εγκύρων ψηφοδελτίων σε επίπεδο επικράτειας.
Δεν αρκεί, δηλαδή, να συγκεντρώσει το 3% των ψήφων στην εκλογική περιφέρεια στην οποία θα είναι υποψήφιος.
Ένα άλλο ζήτημα προκύπτει εάν ο Κασιδιάρης επιχειρήσει να συμμετάσχει στις εκλογές μέσω ενός κόμματος, στο οποίο θα εμφανίζεται ως αρχηγός άλλο πρόσωπο, ενώ ο ίδιος θα έχει τον πραγματικό έλεγχο.
Η νομοθεσία προβλέπει τον έλεγχο της «υποκρυπτόμενης ηγεσίας». Ο Άρειος Πάγος μπορεί να εξετάσει τα πραγματικά δεδομένα που αφορούν τη διοίκηση και τη δράση ενός κόμματος, ώστε να διαπιστώσει ποιος είναι ο πραγματικός πολιτικός καθοδηγητής του. Η σχετική νομολογία έχει αναφερθεί σε κριτήρια όπως η επιλογή της ηγεσίας, η ανάδειξη υποψηφίων, η δημόσια προεκλογική παρουσία και οι σχέσεις του «αρχηγού» με το πρόσωπο που εμφανίζεται να έχει τον πραγματικό ηγετικό ρόλο.
Επομένως, η παρουσία ενός άλλου προσώπου στην τυπική ηγεσία ενός κόμματος δεν αρκεί για να παρακαμφθούν οι σχετικοί περιορισμοί. Η τελική αξιολόγηση θα γίνει από το αρμόδιο τμήμα του Αρείου Πάγου όταν κατατεθούν οι εκλογικοί συνδυασμοί.
Το ενδιαφέρον στρέφεται στις επόμενες κινήσεις Κασιδιάρη και στις ανακοινώσεις που έχει προαναγγείλει για το νέο πολιτικό σχήμα , αλλά και στη νομική φόρμουλα που, σύμφωνα με τη συνήγορό του, θα μπορούσε να του επιτρέψει να ξεπεράσει τα υφιστάμενα εκλογικά εμπόδια.
Τι είπαν οι συνταγματολόγοι
Νίκος Αλιβιζάτος: «Δεν μπορεί να συμμετάσχει στις εκλογές κόμμα στους συνδυασμούς του οποίου βρίσκεται πρόσωπο καταδικασμένο για συμμετοχή σε εγκληματική οργάνωση. Τα 14 χρόνια της ποινής είναι τα χρόνια που επέβαλε το δικαστήριο και όχι τα χρόνια της εκτίσεως της ποινής. Άρα δεν μπορεί να κατέβει. Αρμόδιος είναι ο Άρειος Πάγος κατά την ανακήρυξη των υποψηφίων».
Νίκος Παπασπύρου: «Η αποφυλάκιση είναι αδιάφορη. Πρόσωπο που έχει τέτοια καταδίκη δεν επιτρέπεται να μετέχει στην ηγεσία πολιτικού κόμματος για όλη τη χρονική διάρκεια της ποινής, με αφετηρία την απόφαση σε πρώτο βαθμό. Αν καταδικάστηκε το 2020 σε ποινή 13 ετών, η ισχύς των απαγορευτικών εκτείνεται έως το 2033».
Σπύρος Βλαχόπουλος: «Η νομοθεσία προβλέπει πως μπορεί να κατέλθει ως ανεξάρτητος υποψήφιος, όχι σε κόμμα, μόνος του, σε οποιαδήποτε εκλογική περιφέρεια. Για να εκλεγεί βουλευτής, θα πρέπει να συγκεντρώσει το 3% των έγκυρων ψηφοδελτίων πανελλαδικά. Δεν μπορεί να ανακηρυχθεί συνδυασμός όπου δεδηλωμένη ή υποκρυπτόμενη ηγεσία είναι κάποιος καταδικασμένος σε ποινικά αδικήματα, όπως η διεύθυνση εγκληματικής οργάνωσης. Εάν κριθεί ότι ο κομματικός σχηματισμός έχει ως υποκρυπτόμενη ηγεσία τον Ηλία Κασιδιάρη, δεν θα ανακηρυχθεί από το Α1 τμήμα του Αρείου Πάγου.
Στην περίπτωση, που κατέρχεται ως υποψήφιος βουλευτής με κάποιον συνδυασμό, τυπικά δεν υπάρχει πρόβλημα, η νομοθεσία όμως λέει ότι μπορεί να μην ανακηρυχθούν κομματικοί σχηματισμοί αν η δράση και η λειτουργία τους δεν υπηρετεί την ελεύθερη λειτουργία του δημοκρατικού πολιτεύματος, κι αυτό μπορεί να συμβεί στις περιπτώσεις εκείνες που υποψήφιος βουλευτής έχει καταδικαστεί για διεύθυνση εγκληματικής οργάνωσης. Στην περίπτωση τις υποκρυπτόμενης ηγεσίας, αν θεωρηθεί πως, παρότι δεν εμφανίζεται, είναι υποκρυπτόμενη ηγεσία, τότε στην περίπτωση αυτή μπορεί να απαγορευτεί».
Γιώργος Δελλής: «Δεν έχει στερηθεί τα πολιτικά του δικαιώματα, μπορεί να κατέβει ο ίδιος ως φυσικό πρόσωπο, ως ανεξάρτητος υποψήφιος. Ο εκλογικός νόμος βάζει το όριο του 3% της εκλογικής δύναμης για να μπει στη Βουλή. Ισχύει και για μεμονωμένους υποψηφίους. Άλλο σενάριο: Εμφανίζεται ως συνεργαζόμενος ανεξάρτητος υποψήφιος άλλου κόμματος που υπάρχει σήμερα στη Βουλή. Εδώ υπάρχει μία διάταξη όψιμη στην εκλογική μας νομοθεσία που λέει ότι μία από τις προϋποθέσεις για να κατέβει ένα κόμμα στις εκλογές είναι να εξυπηρετεί την ελεύθερη λειτουργία του δημοκρατικού πολιτεύματος. Αυτό το κριτήριο μπορεί να κλονιστεί αν το κόμμα κατεβάσει υποψήφιο κάποιον ο οποίος έχει καταδικαστεί για εγκληματική οργάνωση. Δεν είναι ο νόμος απόλυτα σαφής, ότι αποκλείεται το κόμμα ολόκληρο. Αλλά δύναται να κρίνει ο Άρειος Πάγος, ότι το κόμμα παύει να εξυπηρετεί τη δημοκρατική λειτουργία του πολιτεύματος.
Υπάρχει διάταξη της νομοθεσίας που λέει ότι δεν μπορεί ένα κόμμα να θέλει να κατέβει στις εκλογές με ένα πρόσωπο που ασκεί την πραγματική του ηγεσία, εμφανώς ή αφανώς και έχει καταδικαστεί για αυτά τα οποία έχει καταδικαστεί ο Κασιδιάρης. Αποκλείεται κατηγορηματικά να ηγηθεί για δύο λόγους. Ο ένας είναι γιατί ο νόμος είναι σαφής και θέτει και χρονικό όριο, ότι η χρονική διάρκεια της απαγόρευσης ισχύει από τότε που βγήκε η οριστική του καταδίκη. Επομένως, με βάση το γράμμα του νόμου αυτό δεν γίνεται και δεν υπάρχει περιθώριο εκτίμησης από τα δικαστήρια. Γι’ αυτό υπάρχει ένα επιπλέον επιβαρυντικό για τον κ. Κασιδιάρη, ότι η διάταξη έχει ήδη κριθεί συνταγματική το 2023. Επομένως, αν το δοκίμαζε σήμερα, νομίζω ότι οι πιθανότητες είναι συντριπτικά σε βάρος του».
Ιωάννης Γλύκας: Με βάση τον νόμο, η μοναδική πιθανότητα είναι η μεμονωμένη υποψηφιότητα σε κάποια περιφέρεια της χώρας. Δεν μπορώ να ξέρω τι σκέφτεται το νομικό επιτελείο Κασιδιάρη ή τι θα προδικάσει ο Άρειος Πάγος. Δε μπορεί να κατέβει υποψήφιος έως το 2033 με τα τωρινά δεδομένα.
Γιώργος Σωτηρέλης: «Ο Ηλίας Κασιδιάρης δεν μπορεί να κάνει τίποτα από αυτά που λέει. Υπάρχει συγκεκριμένη νομοθεσία και νομοθετικό προηγούμενο (και) του Αρείου Πάγου και του Εκλογοδικείου. Μπορεί μόνο να κατέλθει υποψήφιος ως ανεξάρτητος βουλευτής, εφόσον δεν έχει στέρηση πολιτικών δικαιωμάτων. Αρχηγός κόμματος μπορεί να γίνει, αλλά το κόμμα δεν θα «περάσει» από τον Άρειο Πάγο, δεν θα «κατέβει» στις εκλογές. Πρέπει να πάρει το 3% του συνόλου, όπως ένα κόμμα, αλλά πρακτικά σε μία Περιφέρεια. Με αμετάκλητη καταδίκη, θα έχει με βάση τον εκλογικό νόμο, στέρηση των πολιτικών δικαιωμάτων. Άρα για 13 χρόνια από την απόφαση του Αρείου Πάγου. Αν βγει η απόφαση, θα έχει στέρηση μέχρι το 2040. Έτσι, δε θα μπορεί να κατέβει ούτε σε αυτοδιοικητικές εκλογές. Εάν εκλεγεί, εκπίπτει από τη θέση του. Είναι σε πολιτικό αδιέξοδο».